یانە گردین پیاسێو جە بیٛتاقەتی

پیاسێو جە بیٛتاقەتی

23

پیاسێو‌ جه‌ بیٛتاقه‌تی

گلیٛنە

مه‌هدی ئه‌بری

دڵ پەی دیدەنت کام خەڵوەت سازوٙ

توٙی دیدەیچم بی، مەردم نمازوٙ

گلیٛنە یا مردوٙمەکیٛو کە بنەماو دیەی و ویناین چەنی مەبوٙن بە خەڵکیی، ئەغیار و وەرپەنگ پەی دیایی. ئینسان وەختو قسە کەردەیەنە ئەر وەرانوەرەکەش پەی ماویٛو فرەی چەم ببڕوٙنە دلیٛو چەماش، تیٛک مەشوٙنە و دڵنگه‌ران و توشو عەزابی و قسە کەردەکەیچش پڕچیا پڕچیا.

په‌ی من نامان وه‌روه‌ مەیمون چەم ببڕوٙنە دلیٛو چەمانیم بەڵام زانای ئه‌ئی دەراوەیە پاسە مواچانە وەختاریه‌ مەیمون بدیەونه دلیٛو چەماتەرە ئه‌ئا باس و ته‌جروبه‌یه‌ خاسته‌ر مه‌چه‌شینه‌: دیایت مواڕیوٙنیٛوە و مه‌په‌شوکیه‌ینه‌ و ئیحساس مەکەری دیگەری مەرکەزیەتش چەنە گیٛرتەنی. چیٛویٛو پیٛسەو دیگەری باختینی: ئینسان وەختو قسە کەردەینە و پەی شناختی ویٛش مەبوٙنه‌ بە مەرکەزو دنیای و دیگەری پیٛسەو ئوٙبژەی فەرز مەکەروٙن و زمانیش چەنە مەگیٛروٙنیٛوە. چەپوانەیچش هه‌ن. که‌م تا فره‌ گیٛره‌ په‌ی گردیمان ڕوه‌ش دایبوٙنه‌‌. وەختاریٛ دویٛ ئه‌راگیٛڵ یام عاشقیٛ چەم مەبڕانە دلیٛو چەمانو یوٙترینی گلیٛنەو چەمانشان گەورە مەبوٙنیٛوە و نە تەنیا ورکەو جە مەرکەز کەوتەیشان نیەن و دڵنگه‌رانیٛ نمه‌بان‌ بەڵکوم ئاره‌زوشانه‌ن دلیٛو چەمانو یوٙترینینە نوقمه‌ساریٛ بانه‌. گلیٛنە چەند دیاردیٛتەریش هەنیٛنه‌. چه‌م ئه‌و هه‌رچیه‌ی بوزینه‌ شیٛوەش دلیٛو گلیٛنەینە جە ئەندازیە وردینە مەپیٛویوٙنه‌. ئه‌پا بوٙنه‌وه‌ که‌ ماچانەش: دنیای گولالیٛ، ئینعکاس، ئاینەسانی و ئه‌غوای لیوتاری. هه‌مته‌ر مەتاووٙن‌ نیشانیٛو ویٛ دیەیچ بنمانوٙنه‌. دلیٛو چەمانو وەرانوەرینە ویٛنەو ویٛت مەوینینه‌وە.

بەیتیٛوە حافیٛزی هەنە که‌ چنده‌ ساڵیٛ دماو مەرگیش تا ئەئی زه‌مانه‌ و به‌ واده‌و چەنده‌ قەڕنان یاگیٛو باس و خواستی و کیٛشمانکیٛشینه‌. فره‌ که‌سیٛ بە تومار، حاشیە نویسی و کتیٛب سه‌رش لواینیٛ و ویٛشان دان پوٙره‌شه‌ره‌. سودی، دیٛهخوٙدا ، زەڕینکوب، کەدکنی و خوٙڕەمشاهی…/. گیٛره‌ خاڵه‌ی هامبه‌شه‌شان تەنیا ئانەن کە هیچکام جە تەفسیرەکان دڵگیر و یاگیٛو ڕەزایەت و ئیقناعی نەبیەنیٛ. ئه‌چیگه‌نه‌ با ئیمه‌یچ بە یاوه‌ری دویٛ فه‌ردیٛ مەولەوی ئه‌ئا دوه‌ بەیته‌و ریٛندو شیرازیه‌ سه‌ره‌نگ و ویچن بکه‌رمیٛنه‌ و بەریٛوە تازە بکەرمیٛوە ڕو بە ئه‌وه‌واناو [خوانش] ئه‌ئی بەیتیٛ:

ماجرا کم کن و باز آ کە مرا مردم چشم

خرقە ز سر بدر آورد و بشکرانە بسوخت

ماجرا کم کن: ئیستڵاحیٛوە سوفیانیٛنه‌ په‌ی‌ وەختو ئاشت بیەیوە و درکناو وردە گلەییا. چوڕیاره‌و ماناکیٛش ویٛمانه‌ واته‌نی: بڕەشوە و سەرش مەلە. بگیٛڵەوە. گلیٛنەو چەمانیم خیٛرقەش جە وەر کەنە و بە شوٙکرانه‌ و وه‌شیوه‌ سوچناش.

خیٛرقە جلیٛو بیٛ چاکه‌ن که سوفیەکا بە نیشانەو ڕیازەتی و پاریٛزی پوٙشانشان. وەختو وه‌ژایش جە سەرەوە بەرشان ئاوردەن. سادە بیەن. ڕەنگەش نزیک به‌ سیاو و کەوه‌ی مه‌نمانوٙن. بڕیٛو ئه‌و سوفیەکا وەختو سەرمەسی سەماعینه‌ بە نیشانەو پاک بیەی، فڕای و نەمەندەو نیٛقاب و فاسڵەی وه‌ژانشان و فڕه‌شان دان و تاخیٛت سوچنانشان. به‌یمیٛوه‌ پوٙره‌ش: گلیٛنەو چەمانیم خرقەکەو وەریش کە ڕەنگەش سیاوە بیٛنه‌ و حیٛجابیٛوە بیٛنه‌ جە وەرش کەنەش و ئەنده‌ گرەوا و سوچیا چەرمە و کوٙر بینه‌. بڕیو چەرمە بیەو چەمی ئیشاره‌ بە یەعقوبیش مەزانان که‌ دوری یوسفینە چەمیٛش لوای چەرماییرە. وه‌لیٛ گرفتو ئه‌ئی تەعبیریە شوٙکرانه‌و سوچناو خیٛرقەکەین. نه‌وینای شوٙکرانەش نیەن. شوٙکرانە هینه‌و وەختیەن مەعشوق بگیٛڵوٙنەوه‌ و دیسان خیٛرقە بپوٙشوٙنه‌ و ئینەیچ چەنیو نەفسو خیٛرقەلادای و سوچنای نمەوانوٙنیٛوە. هه‌نیٛچ ئیشارە بە شەیخ سەنعانی مەکەران دماو سوچناو کتیٛبی و شییه‌ی جە شه‌ریٛعه‌تی باوی و بەستەو زوٙناری و ئاخریچش لابه‌رده‌و خیٛرقه‌ی و سوچنایش به‌ گفتو ته‌رسا مه‌سله‌کیٛ. فره‌ که‌سیٛ شییشان نه‌که‌رده‌نوه‌ و نه‌پیٛکانشان که‌ ڕابتەو گلیٛنەی و کوٙر بیەی ته‌کو نەمەندەو حیٛجابی چیٛشه‌ن. کەسانیٛویچ که‌ پاسه‌ خییاڵشانه‌ ئه‌چی دەراوەنە هیچ نه‌مه‌نده‌نوه‌ په‌ی واته‌ی، ئەسڵو سورەت مەسئەلەی پاک مەکەرانیٛوە و [مه‌سه‌ڵه‌ن جه‌هانشاهی] مواچوٙنه‌: چەم نمەتاووٙن‌ خیٛرقەش ببوٙنه‌. په‌وکه‌تیٛ تەننازی چەمی بیەن ده‌لیلو ئانەیە عاشق خیٛرقەکەیش بوه‌ژوٙنه و زوٙهد و پاریٛزی بنیه‌ون‌ لاوه‌. ئینه‌یچه‌ قه‌ناعه‌تش نیه‌ن چه‌نه‌. په‌یچیٛ؟ ئاخر چەنی ئەچیگە [مرا] نمەتاووٙن‌ نەقشو ئیزافەیش ببوٙنە. پیٛسەو بەیتانیٛوەتەر کە حافیٛز هەر ئەپا مەعنای[مرا]ش ئاوردەنوە. بزانمیٛ مه‌عدوم[مه‌وله‌وی] چه‌نی لوان په‌یش:

وەختی چەم نە چەم شیٛوەت دیار بیٛ

جە لام فەسڵی وەسڵ بەزمی ئەغیار بیٛ

ئیسە لیٛڵایی گرتەن دوو دیدە

خەڵوەتەن سا بوٙ ئەی بەرگوٙزیدە

یانی: تا زەمانیە چەمیٛم بیٛنیٛ (وه‌ر جە کوٙر بیەیم) شیٛوە، روخسار و زاهیٛر دلیٛو چەم یا گلیٛنەیمەنە پیٛوییٛنیٛ و بە نامیٛ دیدار و وەسڵ بیٛ، چونکە بەزم و بەساتو بیٛگانەی و ئەغیاری بیٛنه‌. روخسارمان دلیٛو گلیٛنەو یوٙترینینە مەپیٛویا بەڵام ئه‌ئیسە که‌ پەردەو لیٛڵایی دیدەمش پوٙشنانەرە خەڵوەتەن و ئیتر وەختو ئامایەن. مەولەوی ئەچیٛگە چەم و دیدەش جە یوٙترینی جیا کەردیٛنیٛوە. چەم جەستەیی و دیدە مەفهومی. ئەچیٛگە چەم چەنیو گڵیٛنەی وەرپەنگینیٛ پەی نماناو هەقیٛقەتی و دیدە پەی سازناو خەڵوەتی پەردیە لیٛڵش کیٛشانەرە و فه‌زایە خەڵوەتەش سازناینە. پیٛسه‌و ره‌سمیویه‌رده‌یه‌ نه‌ فره‌ دوره‌نه‌‌ و ئا زەمانە کە دیمو وتەی بە دوربینی خوٙدا پیکسڵوە نامابیٛ فه‌زاو ڕه‌سانه‌ی، خامیٛو چەرمە هەمیشە دریابیٛنه‌ دەلاقەشەرە تا کەسش نەپیٛویەو. دیدەو مەولەویچ فەزایە ئه‌چامنه‌نه‌ خەڵوەتش سازنان. تا ئه‌ئیٛگە دالیٛو ڕوٙشنوە بینه‌. هەم حافیٛز و هەم مەولەوی یەک چیٛو مەواچان. هەردوی تەڵەبو ئاماو یاریشانەن. [باز آ.] [سا بوٙ.] هەردوی خەڵوەتشان سازنان. چەمو حافیٛزی خیٛرقەکەش کەندەن و ڕوت و چەرمەوە بیەن و هاڵی جە تەعەلوٙقی. مەولەویچ پەردیه‌ی چەرمەش دانەرە و جە شەڕ و مزاحمەتو گلیٛنەی ویٛش خەلاس کەردەن. ئیسە کە دەسو چەمی زاهیٛروینیوە نەجاتشان بیەن و خەڵوەتشان سازنان گەرەکشانەن زات، نفس و خوٙدو هەقیقەتی بوینان. دەی چەنی؟ مەگەر چکوٙن؟ حافیٛز و مەولەوی خەریکیٛنی دلیٛو چە مەفهومیەنە مەلیٛ مەکەران، دلیٛ کام فەزاینە؟

بلمیٛنه‌وه‌ پەی دویٛ قەڕنیٛ وەڵ جە حافیٛزی و فرە قەڕنیٛ وەڵ جە مەولەویٛ و په‌ی باره‌گاو شەیخو ئەشراقی و ئیشاریە کوٙرت هەر ئەندە که‌ باسو شیٛعرەکیٛ پەیما بگنوٙنیٛوه‌ سارای. شیٛخ شه‌هاب فەلسەفەکەیش بە فەلسەفەو فەهلویون و دریٛژەو حکمەتو خوٙسروانی و بە ڕه‌وایه‌تو زاگروٙس نشینەکان به‌ فەلسەفەو گوٙرانی نامیٛ نیان که‌ بە کەل گیٛرتەی جە فەلسەفەو یونانی و مشایی دەس مەکه‌روٙ به‌ سازناو مەفاهیمانیه‌ تایبەت بە ویٛش. پیٛسه‌و گردو گه‌وره‌ پیایان و پیرانی که‌ وینانش ئا مه‌فهومانه‌ جوابگوش نیه‌نیٛنه‌ به‌ سازناو مەفاهیمانیٛو تازەی جەهەتش دان بە دنیاو ئەندیشەو زەمانەیش.

وه‌ر و دمایه‌ که‌رمیٛنه‌. دکارت بە شه‌کاکیه‌ت سه‌رو‌ گرد چیٛوی و تایبه‌ته‌ن به‌ ڕابتیە دەرونی و مەفهومیە سەرڕاسی جە بیەی یاوا: ویر مەکەرونیٛوە، په‌وکه‌تیٛ هەنان. ئینە تەعەیوٙنش دەرونین چەپوانەو وەڵیٛو ویٛش. چونکه‌تیٛ وه‌رته‌روه‌ فەلسەفەی موٙدەڕسی مەفهومیٛو بە مەفهومیٛوتەر ڕوٙشن کەریٛوە. کانت مەفاهیٛمیٛ وەڵ و دماش سازنا و زمان و مەکانش دوبارە تاریف کەردەوە تا بتاووٙ بپەرسوٙن: ویر مەکەرونیٛوه‌ په‌وکه‌تیٛ هەنان دروٙسه‌ن بەڵام ئه‌ئا بیەیە چە جوٙر بیەیەن، بە مەفاهیمانیه‌ کە سازنایبیٛنیٛش ڕاش پەنە دریا ئه‌ئی پەرسیٛ هەم مەترەح بکەروٙنه‌ و هەمیچ جوابش بدەونیٛوە. ماچوٙنه: من هەنان هیچ نمەدەو دەسمانوە مەگەر ئانە کە بزانمیٛنه‌ ئیٛمە دلیٛو مەفهومو زەمانینە و هەنمیٛ دلیٛو ئیمتدادینە و ئانه‌ن ئه‌ئی منە کە ویر مەکەروٙنیٛوە مەعنا پیٛدا مەکەروٙ. مەفاهیمیٛ تازیٛ وەخت هەن گردو دنیاو دماو ویٛشا مواڕانان. دماو کانتی بە قەوڵو دلویٛزی زەمان جە گیٛجەنە بەرشی و گردو ئەندەیشو غەربی وامدارش مه‌نه‌وه‌‌. بوٙنبەستەکاو دەورانو شەیخ شەهابی، باسو جیایی زات و نمود، گرفتو پڕچیایی عەقل دەهوٙم فلوتینی، نەزەریەو ئینتباقی و باسو خروجی و ئەزەلیەتو زەمانی و… بیٛنه‌. دلیٛو ئه‌ئی بوٙنبەستەینە سهروردی بە سازناو مەفهومو نوری ئینقلابیە گەورەش کەرد. نور مەفومیو پڕچیا نیەن. دوری یا نزیکی جە هەقیٛقەتی بەسیان بە مەرتەبەو نوریشاوە. نور زاتش جیا جە عەمەڵ و کەردەوەیش نیەن. نەفسو بیەیش یانی ڕوشنکەردەی. تئاله‌ به‌ ماناو بیه‌ی نه‌ یاوای.‌ (ئه‌مر ئیستعلایی نه‌ک ئه‌مر متعالی) پەی دەرکو حەقیٛقەتی نیازەن چەمیٛو، نەفسیٛو، پەی دیای و چیویە پەی دیەی و نەبیەو حیٛجاب و مانعیە بە شەرتەو تەعیوٙنو نوری یا دلیٛو بەستەرو نورینە ببوٙنه‌. مەوینمیٛنه‌ ئینە پەی وارتەرین مەرتەبەو دیایچ کە تەجروٙبەن مه‌گونجیه‌ونه. بە پاو مەرتەبەی، مەرتەبەی وارتەر دوزەخ و حیٛجابیەن جە مەرتەبەی سەرتەری. دیایچ ئەمریه‌ی شهودی و دەرونیەن. ئه‌ئی دەرونی بیەیە منی ڕوانشناختی نیەن. خیاڵەن. چیویە هامشان بە عەین کوٙلی لاو کانتیوە نە زاتو ئوٙبژەی. تەنیا پەی ئیشارەی بدیەیدیٛ پەی نزیکی مەفهومو ئیستعلای وەرانوەرو موتعالی لاو کانتیوە، بدیەیدیٛ ئه‌و دازاینو هادگری، درونی بیەو ئاگاهی هوسرڵی و شهودی فلسەفیش چەنیو مەفاهیمەکاو فەلسەفەو ئەشراقی.

تا ئیگە پەی ئانەیە بزانمیٛ حافیٛز و مەولەوی دەقیٛق هەنیٛ فەزاو مەفاهیمەکاو ئەشراقیەنە پاسە بزانوو وەسیٛ بوٙ. هەرچەنده‌ هەردویشان یەک چیٛو جە یەک فەزانە مەترەح مەکەران. دیارەن حافیٛز وستەنش گەڵوە و بە پاریٛز واتەنش بەڵام مەولەوی فرە وەرچەم و دیار. من پاسە مەلونەش پەی حافیٛز  ویٛش هەوڵش دان ساحیٛبو ویرچه‌مه‌ی[مه‌کتب] فکری ویٛش بوٙنه‌. چیویٛو بەینو فەلسەفەی فهلەوی و تەسەوفی. شایەد ئەشراقش فرە ئیدئال دیەبوٙنه. چونکه‌تیٛ بەیتیٛوە دماو ئا بەیتیٛ باسو دورەدەس بیەی و شایەد نەقدیٛو بە ئەشراقی بوٙنه‌:

ترک افسانە بگو حافظ و می نوش

که نخفتیم شب و شمع به افسانه بسوخت

دەلیلیەتەریش شایەد بە پەنەزانایی سەرنوشتو ئەشراقیەکا هەوڵش دان سڕمەگو بجموٙرە.

گفت آن یار کز او گشت سر دار بلند

جرمش این بود کە اسرار هویدا می کرد

ئیشارە بە حەلاجی کە چەنی سەربەرزی و ئیٛفتخارش بەخشان بە دارو ئیٛعدامی و چەنی بە جورمو فاش واتەیوە گیانش جە دەس دا . یا بوٙنەو خەفەقان و شەرایتو زەمانەیشوە کە ویٛش تەوسیفش مەکەروٙن.

اگر چە بادە فرح بخش و باد گل بیز است

بە بانگ چنگ مخور می کە محتسب تیز است

صراحی ای و حریفی گرت به چنگ افتد

به عقل نوش که ایام فتنه انگیز است

ئانەن باسەکاش پیٛچناینیٛ. چیٛویٛوتەر کە یاگیٛ پەرسیٛن ئه‌ئا گەورە زانای چەنین بیەن دماو چنده‌ قەڕن باس کەردی سەرو ئه‌ئی بەیتیٛ ڕاشان نەبەردیٛنە بە فەهمو ئی ڕابتەیە. شایەد دەلیلیٛ فریٛش با بەڵام بە نەزەرەو من گەورەتەرین بوٙنه‌ش ڕەبتش بە فەزایوە هەن. هقیٛقەت نسبەت بە مەوقعیەتی زه‌مانی و مه‌کانی تاریف مەکریوٙن‌. ئه‌ئا شاریٛح و نویسه‌ندانه‌ دلیٛو ڕەوایەتو ویٛشانە سازیاینیٛ و ڕەوایەتو ویٛشان مەسازنان و ئا فەزایچه‌ ڕا نمەدەوٙن بەر ئەچا چوارچوٙ ویٛشه‌نه‌ ویر بکرانیٛوە. په‌ی نمونه‌ی با ئیشارە بکەرمیٛ بە کەسیٛو کە نە تەنیا زهنیەتی ڕادیکاڵ قەومیش نەبوٙنه‌ بەڵکو ویٛش وەقفو حەوزەو ئەدەبیاتی کەردەن و ئینسانیە که‌ کریاوەن و ئاروٙ یوٙ جه‌ گەورەتەرین زاناو فارس زوانه‌کان ئەچی دەراوە: شه‌فیعی که‌دکنی. مەقالیٛونە سەرو یوٙوه‌مین شیٛعریٛ فارسییٛ باسش کەردەن. گردو سه‌رچه‌مه‌کاش پەهلەوییٛ نیٛ. شوٙنی چەنده‌ کەلیمیٛ فارسیارە مەگیٛڵوٙنه‌ کە ئانەیە بیاونوٙن زوانیە ویٛپا و جیا جە پەهلەوی بیەن. چیویٛو کە جالبه‌ن و یاگیٛو په‌رسیٛ ئەی ئەوەکا چیٛشیٛنیٛ؟ پیٛسەو تەڕە تفا مەدەوٙشان لاوە و هیچ ئیشاریە ئیٛژامەندشان پەنە نمەکروٙن‌. دلیٛو کتیٛبو زوانو شیٛعریٛ جە نەسری سوفیانەشەنە تەسەوفی به‌ وینگایه‌ زیبایی شناسانە جە دینو ئیسلامی تاریف مەکەروٙن‌ به‌بیٛ هیچ ئیشاریە بە ڕیشە ئیٛرانیەکاش و چانیشا فەلسەفەو ئەشراقی، ئەندیشەی میترای، زڕوانی، یا تەنانەت زەردشتیٛ جه‌ وەڵتەرشوە، به‌ گردی دینش حەوزەو زیبایی شناسینە تاریف و ئه‌ژناسه‌ کەردەن. که‌ پاسه‌ن تەسەوف یانی وینگا و دیای زیباییشناشانە پەی زیبایی شناسی. زیبایی شناسیچ بە فوٙرمی هاڵی و بەر جە هەر تەعەهوٙدیٛو تاریف مەکەروٙن. جاڵبیچه‌ن  که‌ شوٙنیشەرە شەتحیات و تەسەوفی وەرانوەر مەنیەوٙرە چەنی ئیشتراوسی ساختارگەرایرە. جیا ئەچینیشانه‌ ئەی ئه‌ئا گردە ئەسەرە و شوٙنه‌ما که‌ تەسەوف سەرو جامیٛعەیوە نیانش چیٛش؟ ڕاسی تەعەهوٙد مەگەر چیٛشەن؟ شایەد بواچیوٙنه‌‌ ئاد باسو متونیش کەردەن. دەقیٛقەن سور پامدری و تەئکیدش کەردەن تەسەوف بەر جە متونیش ماناییٛوه‌ش نیەنە. هه‌مته‌ر که‌دکه‌نیٛ باسو سه‌بک شناسینه‌ ئیشارە بە سوهره‌وردی مەکەروٙنه‌ و مەواچوٙنە نمەزانوو ئه‌ئی چیٛواشە چکوٙگە ئاوردیٛنیٛ. هیچ یاگیەنە وەڵ جە ویٛش نەبییٛنیٛ. بەڕاس نمەزانوٙ؟ یا گەرەکش نیەن بزانوٙ؟ یا نمه‌تاووٙ بزانوٙنه‌؟ دیاره‌ن حیٛجابو ئا ڕەوایەتە هەن دلیٛشەنە ئیجازەش پەنە نمەدەوٙ و گیٛره‌ نه‌تاووٙن یا گەرەکیچش نیەن. ئیتر کارمان نەبوٙن پانەیوە کە ئا وردە ڕەوایەتە ویٛش خەریکەن مەسازنوٙش دژ بە ئەندیشەی ئەشراقی حەتم ناچارش مەکەروٙن پاسە بواچوٙنە. فارس زوانه‌کان هەر فرە زوتەر فاتیٛحەو ئەندیشەو فەهلویشا وانان و هەرچیەش ڕاساو ڕەوایەتو ویٛشانە بیەن بە نامیٛ ویٛشانوه‌ تاونانشاوە و هەرچیەیچش پەیشان چەڵەمەش ناماینەوە، ئینکارشان کەردەن.

قه‌راخو فارس زوانه‌کانه‌، کوٙردەکایچ بە جوٙریەتەر دەسشا بەردەنەنە. هه‌رچه‌نده‌ هه‌ڵای کوٙرد پاش نەنیان حەوزەو مەعنای و ئەندیشەی. زاهیٛره‌ن دەرگیرو شەڕی و گژیاو بیەیش بیەن و ئەوەجیەش بە مانای نەبیەن. بنەڕەتیٛو ئامادە و هیٛقمو و پیٛشکەش کریا و بیٛ باوان که‌و‌ت پشکش و دامانش و ئادیچ شاییمه‌رگانه‌‌‌ بانگش دا گوٙششەرە و نامیٛش نیا و پیٛلا و پەولارە جاڕش دا و فه‌خرش بڕی به‌ باڵا ویٛشه‌ره‌ و عه‌یزاشه‌نه‌ هه‌ر جار و ئیسه‌یچ چه‌نیش بوٙنه‌ فاتیٛحیە مەوزارە پەی ڕوٙحیانەتیش. روحیانه‌تو گوٙرانی. وه‌ختو ویٛش په‌ل و په‌ترو و بە پەلە تڕه‌‌ کەڵەکیٛوەش سەرو ئا روحیانه‌تیوه‌ چنیەن کە هەرچەنده‌ مەلوٙنە وەڵیٛوە مەوینوٙن پەیش بیەن بە چوٙیە هەر دوە سەر گوو، هەر لایش که‌ مه‌گیٛروٙنه‌ بوٙگەنیش عالم و ئاده‌می مەگیٛروٙنیٛرە.

بلمیٛوە لاو مەولەوی. مەعنا و ئەندیشە پیٛوەندیە هیٛقم و سەرڕاسش هەن چەنیو زوانی. جە وه‌ره‌ئاواو [غەرب] ئیٛرانی ئه‌ئی زوانە تا ئاروٙ ئامان و فەلسفە و ئەندیشەکەیچ به‌ تیٛکڵ چەنیو ڕوٙح و جەستەو ئینسانی گوٙران زوانی مەفهومیٛوە بەرز و بیٛ ویٛنەی ئینسانیش سازنان. نە تەنیا پەی ویٛمانان بەڵکوم ئه‌گه‌ر ئاه‌وزمان بتاووٙن‌ په‌رده‌کا بدەونە لاوە و هەقیٛقەتیش بوزوٙنە سارا مەتاووٙن ببوٙنە بە نمادو کوٙڵه‌کیٛوه‌ فه‌رهه‌نگیه‌ پەی گردو میٛللەتەکان.

هەر ئه‌ئا زیستە و ئا تیٛکەڵ بیەیە و دەوامیچش بە ئاشکرایی ئاستانو مەولەوینە مەوینمیٛوە. بە جوٙرئەت مەتاون بواچونه‌ دیوانو شیعرانو مەولەوی فرینه‌ش شەرحو فەلسەفەو ئەشراقیەن. پەرسیٛوە گەوریٛ و تراژیک و بیٛ جوابه‌ ئاژەو ئاروٙ هەورامانیەن و ئانه‌ که‌ چیٛش قوٙمیان که‌ ئینسانی گوٙران زوان ئاروٙ دەسش دان یانەویٛرانی ویٛش و ئینکارو ویٛش و ویەردەیش و بیٛڕحه‌مانه‌ خەریکەن میراس و شوٙنەمایش پاک مەکەروٙنیٛوە. ئه‌ئی بی ئاوه‌زی و زوٙڵمەتە چیٛشش نامیٛ بنیەیمیٛ. گه‌وره‌یی ڕەوایەتو ویٛش بە دویٛ بەیتیٛ شڕوٙڵیٛ و بیٛ ڕەدیف و قافیەی مەوینوٙن بەڵام ڕەوایەتو داگیرکەریش کە تەنانەت ئا بەیتە شڕوٙڵایچشە نیەنیٛ به‌ بەرز و ئیٛژامەند و یاگیٛو شانازی. یامکەتەی تاکه‌تی نامیٛو گوٙرانی مەبریەون جیاتیو ئیشارە بە مەولەوی و هامقه‌تارانیش و ئەندەیشه‌و یاری و فەلسەفەو ئەشراقی و ئینسانە گەورەکاش ئیشارە بە عەوامیٛوە پیٛسەو ئەمن مەکریوٙن و لاریه‌کام و لاوازیه‌کام مەنویسیان به‌ پا و شانه‌و گوٙرانی وه‌لیٛ چه‌ولا‌شه‌وه‌ ڕەوایەتو عارییه‌تی و بیٛ بنه‌ماو بیٛگانەی بە وەهمیٛو بەرز جە تەجەسوٙمو ئینسانیەتی مەوینوٙن. ئه‌ئینە باسیٛوەن مەشیوٙم ڕەوانکاوەکان باسش سەر کەرا و کاروو ئەمن نیەن.

هه‌رچه‌نده‌ وه‌شی پیاسەی قسیٛ بیٛ ڕەبتیٛ و پڕچیاینیٛ وه‌لیٛ باکه‌تیٛ فره‌ دوریٛ نه‌گنمیٛوه‌ و بە ئیجازەو مەولەوی دویٛ به‌یتیٛ جە شیٛعرەکاش یاگە بە یاگە مەکەرون‌ و ئەڵبەت تەنیا ئەچیگە:

دڵ پەی دیدەنت کام خەڵوەت سازوٙ

توٙی دیدەیچم بی، مەردوٙم نمازوٙ

پەردەی لیٛڵایی گرتەن دو دیدە

خەڵوەتەن سا بوٙ هەی بەرگوزیدە.

تاکه‌تیٛ پیاسیٛو‌تەر ئاوه‌ز و ماریفه‌تان ئاژینوو شیٛعریٛ بوٙنه‌.

ایلام. مرداد 1401

مه‌هدی ئه‌بری.

 dotnet
Load More In گردین

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

کتیٛبو (مانائەشناسای و مەبەستئەشناسای- سیمانتیک و پراگماتیک) چاپ و پەخش بی

کتیٛبو (مانائەشناسای و مەبەستئەشناسای- سیمانتیک و پراگماتیک) چاپ و پەخش بی تازەتەرین بەروی…