یانە گردین ئەی خاڵوٙ ڕیٛوگارەکەو تاتەیم

ئەی خاڵوٙ ڕیٛوگارەکەو تاتەیم

27

ئەی خاڵوٙ ڕیٛوگارەکەو تاتەیم

دوێ شنەخیاڵئ، .یۆشا جە زەڕایێن و یۆتەریچ جە پەرڤنی.

ئاساڵە جەنگی وێرانکەرو خمەگەڕیو،صدامی بێ!مەقصەڎم جەنگو ئێران،عێراقیا. ماواماو،دەگاما چۆڵەو وێرانە.ئاوارەییو،تۆپ و غۆمپارەی یاونایمێرە ئۆرودوگاو بە نامئ ئێرانیەکا جە زەڕایێن.

پاسەبزانو ساڵەو1981 میلادی بێ.وەزعێوەی نالەبارەو،تا خوا حەزکەرۆ تاڵەو ناوەشە. خەڵکی وەشنشین و کویسان نشین و هۆرامانی ،بڕیا جە هاناوە سەرڎەکا،چا سەردەمەنه کریابێنە چواردیوارو یانێوی موسەلەحی بلۆکی،کە تەنیا هەیکەلێوی سەرگیریا بێ، چێرو گەرمای 45 دەرەجاو لاو زەڕایێنی.نە ئاوی بێ،نەبرق(کارەبا)،نە خەبەرێو جە حمامی بێ، نە تەنانەت دەسبەئاو.

مەشیێ جە ئەوەڵو ساعبیۆ خەڵک بە سەتڵێو بە دەبێوە، چێرو شەرارەو گەرماو شارەزوریەنه سەرەنە مدرێ،تا عەسکەریەو عیراقی چن تانکری ئاویش ئاردێ پەی ئا خەڵکیە. فرە جاریچ ئی بێ ئاویو،بێ ئێمکاناتیە جەنگ و هەراو،ئاژاولێش چەنە وەشە بێو، دیێنی عەسکەریە بە سۆندەو،شەقێو،تەقەتفەنگ وەزعەکی ئاورێوە ڕاسە.فرەوجاری واچێنئ ئانا باوەجانیەکێو،قەڵخانیەکێ دیسانۆ نیشتێنانەو یۆ!با کەس نەزیۆرە،برکێوش وەرگنۆ!. تەنانەت ئەژنیەبێم کە بە پەرەمێزەی ئەنەگیسیێ هجومشا کەردەن سەرو یانەو یۆترینی.

ئی وەزعئ بەتایبەت پەی هۆرامیەکاو دلئ ئۆردوگای تەمام ئەسەفناکەو،ئاڵۆزە بێ.شەوە ئامێرە خاکەو مەشولە،خۆراسیو،وەرمو ئیسراحەتش ئۆ خەڵکی بڕیەبێ.بە ڕەحمەت بۆ تاتەم چا ماوەنە یۆ جە فرە فرە بێتاقەتەکاو ئوردوگای بئ.

ڕۆ بیێوە،لوئ لاو سیاوچاڎرەکاو، دۆروبەری زەڕایێنی بە تەنەکە پشقەڵی ئاڕێ یا ئەسانێ و،شەوێ تا ساعبئ هۆڎە بێ دەروپەیکەرەکەمانە سۆچنێشا،تا بەڵکوم خاکەو مەشولە گۆڕەش گمە کەرۆ.

فرە جارێم مەیاوە ڤیر کە چەمێم کەردێنێوەو،تاتەم سەرماوە بە مشکیەکێش مەشەڕامش کەردەن.

ئی هەڕبەسەریو،یانەوێرانیە تەنیا فەقیریو،بێ ئیمکاناتیش نەبێ شۆنیۆ،بەڵکوم کێشەو ئاژاولئ خێزانیەچ ئاڕێ چەنی وێش. تاتەم چۆ پەڕو بێتاقەیەنە،هاوارێ کەرێ کە “کە من ملوۆ پەی لاو هەژکەکا با تۆپەکێ کوشام ئینەمە قبوڵ نیا”. ئەڎایچم ئینکاریێ کەرێو،واچئ:” بنیشەرە پەی خاترەو خوای تۆپئ وارا،زاوڵەکا مەڎە کوشتەی”. خولاسە چی داروگیرو،نەڎامەتی و بەڎبەختیەرە،منی زاوڵەی پەنج ساڵە،ئاگام جە هیچی نەبێو،هۆڵ دێنا چا جەهەننەمەنە کە پەیما خولقیابێ،پەڕە وەشەکام دنیاو زاوڵەییم بێزوۆ.

نزیکو ئۆردوگاینە بەحرێو بێ کە تاتەم فرە جاری بەریماو چاگە فێنکێما کەرێوە.قەراخو بەحرینە یۆ جە شانازیەکام دیارو زاوڵایتەریۆ ئانەبێ کە تاتەم جە بەشی قوڵایی بەحرەکەینە سەرو ئاوەکێوە کێشیێو،نەخنیکیێ. ئەڵبەتە حکایەت و شەمامە بۆوەشەکاو دەشتەو زەڕایێنیچ دونیاو وێش هەنش.بڕێو جارێ چەنی تاتەیم لوێنئ ڕوەو دەڤارەکاو،پا دەشتانە تاتەم بڕێو شەمامێ زەریفێ وێڕسکم پەی ئێزێوە،کە ڕەنگەشاو،بوەی وەشەشا حەشر کەرێ.

دانە دانێوشا کاڵێ بێنئ! منیچ حەکم کەرێنێ مشۆ ئیسە بوەرووشا،تاتەیچم واچئ نا ڕۆڵە ئیسە نا !با بەرمێشاوە یانە وزمێشا دلئ هارڎا تا خاس بیاوا.

جارێوشا دەمی پاییزو هەمان ساڵئ،چەنی زاوڵە ڕەفێقام جە دەشتێوەو پاڵو ئۆردوگاینە،یانەقۆڵئ کەرێنمئ. وەرو وێمەرە بە دارو،تەختەو،مقەبا خەریک بێ یانێوی گولانە وەش کەرو. هۆرێوی سیاوی ئاردش.ئەوەڵ وارانو پاییزی بێ. وارانی بە تەپونم داشەرە. بوەو خاکو خۆڵو ئەوەڵ وارانو پاییزو ئا ساڵێ بوێوەبێ بێ کە ئێتر نە جارێوتەر ئەژنیەمۆ وە نە خاستەرین ئۆدکوڵانو چانێڵو فەرانسەی جە ئۆروپانە تاواش لاو منۆ یاگێش گێرۆوە.

پڕێوەنە تاتەت بەرکۆت. “بورێ ڕۆڵە،واران فیسنۆت،مشۆ بلمئ یانە”. منیچ گەرەکم نەبێ واز جە یانەوەشکەردەیەکێم بارو.یەک ودوەجارێو جە تاتەیم واتەیو،جە من ئینکاریێ،دماجار من سەرکۆتا.

“دەیخاسا ڕۆڵەگیان،وێم ئیسە یانەقۆڵێوی گۆرەت پەی وەش کەرو.چەنی ڕەفێقەکات لۆدێشەنە با تەڕێ نەبیدئ”. فەسڵ پاییز بێ،زەمینەکەشا جارێوتەر کاڵابێوە. “ئادەی ڕۆڵە گندێ وەڵئ چەنیم با کڵۆسنڎئ بارمێ”.نەبەرڎش نیم سەعات تاتەیم یانێوی خڕۆڵەش بە کڵۆسنڎی بەردۆ سەروو،بە تەختئ ومقەبا سەرش گێرت.ئاڎەی لۆدێشەنە،با واران نەگێرۆتا!دابزانە وەشا؟بەدڵتا؟تەنیا متاوو واچو چا ساتەنەو،چا دەیێقەنەو، دلئ ئا زاوڵانە وێم بە وەشبەختەرین زاوڵەو دنیای زانێنئ.

ساڵەکێو پەرڤنئ.

پاسە بزانو ساڵەی دماینه،ساڵەو 1982بێ.چێرو شوعارەو”من ملوۆ وەتەن،با چێرو هەژگەکانە تۆپەکئ کوشام”،تاتەیم ئێمەش بە قاچاخ ئۆردوگانە ڕەمنایمئ و ئاردیمێشۆ دەرەو تەختەو جامی، چند کیلۆمەتری وارتەر جە دەگاو شۆشمئ،کە دە تا پانزدە یانێتەرێ شۆشمەیێ،بە کەمتەرین ئیمکاناتو ڕۆی،پەی جارێوتەری یانەومەنزڵشا بە دارو،دەسەک و هەڕو،تەوەنی بۆنیاد نیابێوە. دەگا ئەسڵیەکێو وێما،وێرانەو،چێرو سەیتەرەو ئەرتەشو عێراقیەنە بێ. دیاربێ دەرەو تەختەو جامی جە بارو تەبێعەتیو،کەشوکۆیو،ئاووهەوایۆ،فەرقەکەش چەنی ئۆردوگاو زەڕایێنی،پێسە جیاوازی بەین و جەهەننەمیو،بەهەشتی بێ. بەڵێ چاگەیچ دیسانۆ،نەجادە بێ،نه کارەبا،نە دوکان بێ،نە سەیارە،نە دوکتوربێ نە دەرمان،نە تیڤی بێ نە تەلەفون. تەنیا وەسیلەی پەیوەننی(ارتباطی) ئا مەردمیە ڕوبە بەری،ڕادێۆکەو مام ئەلەی بێ کە وێرەگانە ئارێش بنەو سورەچنارەکاو،تەماشێوو سەعاتە باغەڵیەکێش کەرێو،شۆنەو هۆڵوتەقەلێوئ فراوانێرە، ئەغڵەب ئی دەنگە زیێوە زەر:”باعرض سلام بە شما شنوندگان عزیز،اینجا اورشلیم است،اخبار شامگاهی صدای اسرائیل را میشنوید”. بڕێوجارێ باتری یا پیلئ تەجیلەکەی تەمامیێنئ،مەشیێ خەڵک خواینێش تا ئۆڵاغدارێو ڕاش گنۆ هەڵەبجەو،چۆسەرۆ پیلئ بارۆ پەی تەجیلەکەو مام ئەلەی(علی محمد کێخۆسرەوی).دیەبێچم مام ئەلە جارجار پیلەکا دلێ ئاوێنە گرینئ،و پەی چندسەعاتێوتەری دیسانۆ شارژێشا کەرێوە. فرە جارێ ڕوە نیێنا ئۆ تاتەیم تا ئاڎیچ ڕوە بنیۆ مام ئەلەی تا چن دەیێقێ گۆش گێرو پەی شریتەو مامۆسا عۆسمان هۆرامئ. بڕێوجارێ داواکاریەکەم وەرێش،بڕێو جارێچ واچئ:”،پیلەکئ سپوتئ با،مشۆ خواینی تا ستار بلۆ پەی هەڵەبجەیو چۆسەرۆ پیلئ تازێ بارۆ”. مام ئەلەی ناحەقیچش نەبێ،پیلئ تەمامیێنئ هیچ کەس ئاگاش جە دنیای نەمەنئ.

ئەی جە پەرڤنی چ خەبەربێ؟

پەرڤنی تاقە مڵکێوی ئاوڎارو،سەرسۆزو،بەهەشتیا،جە سەرو کەشێویۆ،جە حۆت،هەشت کیلۆمەتری دەگاو شۆشمێ و دەرەو تەختەوجامی.

تاتەم دیسانۆ هەزار جارێ یاڎش بەخێر بۆ،هەمیشە واچئ:”هەرساڵێوە دەسێ نەوزوەنە دلئ خاکی،ئا ساڵئ نەوەشەنا”.

ئا ساڵەیج وەرو ئانەیە نەوەش نەگنو،تاتەیم مڵکو پەرونیش گێرت ئیجارە،لاو حەمەو دەروێش عەلیۆ خەڵکو دەگاو شێنەی.بەشەکەیتەرو پەرونی هنو مام هۆمەری بێ. ئا ساڵە تاتەم و مام هۆمەر بیێ بە هامسێ.ئەغڵەبوجارا دەمی عەسرەنە تاتەم سەرو حۆزەکەیۆ قۆریەسیاوئ،سەرو ئارگاکێوە نیێ سەروو،دیێنئ چۆسەرۆ مام هۆمەریچ بە دەمجگەرەکەو لاو قەڎیشۆ،ئاما لابلای.تا دیروەختێو قسەوباس بەردەوام بێ.جە تاتەیم سەروچەمکوای حێزبەکاو،جە مام هۆمەری دیفاعە.

هەرپاسە کە ئێشارەم پەنە دا،تەختەوجامی تا پەرڤنی،کۆڵێو دوربێ، و مەشیێ گردڕوێو هاتوچۆما کەردێ. تۆپ و غومپارەو، ڕاکتێو ئیران و عیراقیچ سەروسەرەیمارەو،ڕاکێش دوێ ئانڎە گێچەڵدارتەرە کەردێبێ.

ئیتر تاتەیم قەرارش دا بیمئ بە دوئ بنکئ. بنکێوما جە تەختەو جامی مەنێوەو،بنکێوتەرما قەرارما دا جە پەرونی دلێ مڵکەکەینە هەوارێوێ موەقەت سازکەرمئ. بەشەو پەرونیما،من و هەیاسی برام و پەروانەی واڵێم بێنمئ. لاقەڎو کەشەکەیۆ، و پەشتەوتەڵانێوێنە،تفەزڕێوە بێ.دڕەیێوئ گۆرئ هەرچواردۆرو تفەکێش تەنا بێ،تفەزڕەکێچ مێوێوەی سەمەریە لوێبئ قەڎشۆری کە چن سەوئ هاڵێش پۆبێ. پڕێوەنە تاتەم زەنگەن و تەوەرزین و خاکەنازش وست هەرمانە.بڕێڤو دڕەیەکێش بە تەوەرزینو،خاکەنازە پاتەرەو،تۆزێو چاوارتەرۆ کەڵەکێوەش مەرزنارە.وردە ورڎە تەڵانێوەش دەمو تفەکێوەو دڕەیەکێوە نیارەو،چامای ئاویش گێرتەنەو،دماتەر بەخاکەنازئ کواش تا کۆگایێوەی وەشەشەش چەنە بەرئاما. “ئا تاتەگیان،ئینە هەم یاگەکێش کلەنەو،خەڵکی غەوارە مەوینۆماو،هەمیچ ئینایمئ سەیەنە”.

چامایتەر ئارگا بەسیاو، وشکە کەڵەکێوەیچ پەشتەو ئارگاکێنە قەسی میترێوی بەرزە بیۆ، دماتەریچ لۆحێوش ئاردو واتش:”پەروانە ڕۆڵە،وێرەگانە ئێرکەردێوە پەی نان و چاشتی ئی لۆحیە هورسپارندێ پا کەڵەکێرە.پاسدارێو خمەگەڕی چۆدەسو(مەقسەڎش تەرەفو نۆسوڎێ و دواوی بێ) مڎاما وەروو تۆپا ،ئەجۆشا پێشمەرگێنمئ.”

ڕوێ ئامێو،لوئ.گرد ساعبێو من چەمم سەروو هاڵەکئ سەروو کۆگاکئ بێ.داخۆم کەی میاوۆ؟ئاخر چەنی متاومئ کەنمێش؟ بڕێوش تۆزێو نزمە بێ،بەڵام ئەغڵەبو هۆشه خاسەکا، بەرزێ بێنێ و تفەکێچ سەختەو،لەقێ باریکئ. تاتەم واچی ڕۆڵە تۆ خواینە تا بیاوۆ،وێم پەیت حل کەروو.

فەسڵ هامن بێ،ئانڐەش نەشی پۆ، ڕوێوشا تاتەم ئاماو واتش” ڕۆڵە بۆ با هەنگورەکێ کەنمئ.”نیانیش سەروشاناشو واتش:” من بە باوشی بەرزت کەروۆ تا وێحەننو سەروو شانام ئادەی هەرچی دەست میاوۆ کەنەش” منیچ هەرچی دەسم یاوا کەننەم. واتم ئەی هۆشە عالێو ئوو سەریە چێش ؟خۆ دەسم مەیاوۆ!. واتش خواینە جارێو با ئێڎی بوەرمێ سەوای ئاڎیچێ کەنمئ.

سەوایشۆ وێرەگا وەختە تاتەم لوا دلێ نەیجەڵانەکەو واریەنە،نەیجێوش هۆرپات. دماتەر کارڎە باغەڵیەکێ وێش بەستەش سەرێوو نەیجەکەیرەو، واتش:” داڕۆڵە باردێ ئا گڵێمئ گێردێوە”.ئێمە گڵێمێما گێرتەو،تاتەم کاردو نەیجەش بەرز کەردۆو،هەر هۆشە هەنگوری عالو عەنتیکە بێ،یەواشێوۆ گنێرە دلئ گڵێمئ.”ئا ڕۆڵە نەواتم خەفەت مەوەرە ئادێچێ کەنمئ.

شووتی نەوەکانەکەی!

چاساڵانە ئامۆشیەی شاری فرە سەختە بێ،تەنیا جارجار ئۆڵاغدارێ لوێنئ پەی هەڵەبجەی . چی سەرۆ هەناری ،یا تفی وشکئ،یا چەقالئ بەرێنئ،چۆسەریچۆ ڕوەن و برنج و شەکەرو،چای ئارێنێوە. جاریوباریچ بسکویتی،یا شیرینی یا مێوێوی نایاب کە هۆرامانەنە دەس نەکۆتێ وزێنئ سەربارو هەسەرەکئ.

یۆ چا مێوا کە جە فەسڵو وێشەنە،خەڵک فرە تامەزرۆش بێ، وە لاو ئێمۆ نەبێ، شووتی شارەزوری بێ.

وەهارو ئاساڵیە، جە وەختو کۆپڕی،ئێمە شوتیێوی گۆرەما پەی ئاما.شوتیەما واردو،تاتەیم واتش” تۆمەکەیش فڕە مەدەیڎئ.” ئانڎەش پەنە نەشی وەرو دەمو کۆگاکێمانە،تاتەیم دەسش کەرد بە زەنگەن ئەرەکوای ئۆ لێژایی کەشەکەی کە دیاربێ وەڵتەر نەکاڵیابێ. واتم تاتەگیان،چاگەنە شوتیەکەی منیەی؟ تاتەم جوابش داوە:”ئائا ڕۆڵەگیان،ئێنە نەوەکانا،بەزاتو خوای شۆتیەکە شێت بۆ.” ئیتر گرد ساعبانێو پاڵوو کۆگاکێنە تاتەم ئاوەو بەنگاکەی پڕنێرە وار،ملوو گۆلە شوتیەکارە تا گۆرە بۆو،بیاوۆ پەنە. ئەغڵەب و جاراچ دیەبێم ساعبەنە زو تاتەم وێش بە ڕووتێ دێ وەرو ئاوە سەرڎەکێ بەنگاکەی.تاتەم وێش واچئ:”کە گیواوۆکەنڎەی دەسش پەنە کەرد،تاپەڵەو پاییزی نەڎۆ،من ئاوی گەرمە بەکار نمارو پەی حمامی “(ئەڵبەتە کە چامایتەر من گۆرەبیا،کتێبێوم واناوە سەرو ئاودەرمانی، وە جە ئۆروپایچەنە سەرو ترشح و هۆرمۆن و دوپامینی(Dopamine)کە جە ئەنجام و مەلەکەردەی جە ئاوێ سەردێنە مجیۆنە دلئ جسمی ,دژە ئێسترێسا وە بە هۆرمۆنو وەشحاڵیچ مەشهورا ئیتر زانام تاتەم چی پاسەش کەرڎەن)منیچ دیارا هەر ڕوێوم پەی ساڵێو بێ !شوتیە گۆرە بێو،تەرزێش فڕە دێ سەروو گۆلێرەو،هەرپاسە کە تاتەم چەمەڕوانیش کەرێ،پێسە بانتلیری شوتیێ کۆتێنە سەروو بارزوو گۆلا. هەر چا دۆرانۆ کە شوتیێ بیێ ئنڎەو کولەکئ من پام گێرتەرە تاتەگیان شووتی،!تاتەگیان شووتی.!دیارا تاتەم زانێ سەبرو زاوڵەی کەما. چا چن حۆتەنە تا شووتیێ بە تەمامی یاوێ،تاتەیم چن دانئ شووتیێش بە نیمەکاڵێو،نێمە یاوێ پەی تەقنانێوە.

جە ئاخرۆ گەرەکما واچوو هەرپاسە کە ئۆدکڵۆنە چانێڵ پاریسەکەو ئۆروپایم نەتاواش بوەو ئەوەڵ وارانەکەو دەشتەو زەڕایێنیم پەی گێرۆوە،بەهەمان شێوە عالتەرین شوتیێ یۆنان و تورکیەو،ئیتالیاو،شارەزوریچم دماتەر تاقیێ کەردێوەو،هیچکامشا تامو کوزە شۆتیەکەو دەسو تاتەیم جە هەوارەکەو پەرڤنیەنە نەڎاشا. تاتەگیان،یاڎت هەمیشە بەخێرۆ،ڕۆحت هەردەم جاودان.

پاوەرەقی:ئا گۆرانیەو خاڵۆ ڕێوگاریە دەنگو تاتەیما (عەزیز خۆسرەوی،ئەژناسیا بە عەزەیەزن) جە تەمەنو 66ساڵیەنە ساڵەو 1994 میلادی کە جە شریتێوەی خێزانیەنە بە تایبەت پەی تەهای برایما جە سۆئێد کیاستێنەش،کە پەی ئەوەڵ جاریا وەڵا کریۆوە.

فەرزین خوسرەوی

 dotnet
  • پیاسێو جە بیٛتاقەتی

    پیاسێو‌ جه‌ بیٛتاقه‌تی گلیٛنە مه‌هدی ئه‌بری دڵ پەی دیدەنت کام خەڵوەت سازوٙ توٙی دیدەیچم بی…
  • هەنگوژە، جەوی، هەنگوژاوی، گژاوی

    هەنگوژە، جەوی، هەنگوژاوی، گژاوی مادێوە چەرمەن قەد و لەقو دارە پیٛشەدارەکانە بەر مدریوٙن، پ…
  • زوانو مادی median language

    زوانە وەرینە ئیرانیەکیٛ: proto-iranian languages یام زوانە کوٙنە ئیٛرانیەکیٛ، هەزار ساڵیٛ …
Load More In گردین

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە کتیٛبو (مان…