یانە زوان نامیٛ چەمەی، اسم المصدر Verbal noun

نامیٛ چەمەی، اسم المصدر Verbal noun

67

نامیٛ چەمەی، اسم المصدر Verbal noun

نامیٛ چەمەی ئا نامیٛنە هەکە جە چەمەیۆ هوٙرمەگیریوٙ، مانای تەمامەو چەمەی هورمەگیٛروٙ، وەلێم پیٛسەو چەمەی قومیای و کەرڎەوەشان نیەن چەنە، بەنونگەو ماناکیٛشانوە پاسە مزانی نامیٛنیٛ، بیەی وێسەرشا نیەن، چیٛوی تەرەنە هەنیٛ، وەروئانەی جە نامیٛ مەعنەویوە نزیکیٛ مەبانوە.

یام نامیٛ چەمەی جە ئەرەچنیەی چەمەی دەسمان مەگنوٙ، نامیٛ چەمەی ڕووەدایێ نیشانە مڎوٙ کە وەخت و بکەرش دیار نیەن، بڕێوە فرێ جە نامیٛ چەمەکان پی یاساییٛ دروسیٛمەکریان (چەمە _ نیشانیٛ چەمەی: نامیٛ چەمەی) مەشو ویرما بوٙ یاگێوتەرەنە واتەنما (چەمە _ نیشانیٛ چەمەی: ڕێخە)، یانی جە ڕیٛخەی فرەو نامیٛ چەمەیمان دەسمەگنوٙ. دیارەن هەر زوانێ بە تەشکێ تایبەو ویٛش نامیٛ چەمەیش هەنە، ئینگلیزیچ هەنەش وەلێم پیٛسەو ئی هنەو ئێمەنیەی، فرەو وەختی ئا کەردەویٛ هەکە بە(ing) دمایشان مەیوٙ، کە وەڵیٛو ڕستەیوە مەیانیٛ پەنەشان مەواچان(verbal noun)، نامیٛ چەمەی متابقەو تەرجمەکەیمان نیەنە، چون زوانو ئینگلیزینە ئەپی جوٙرەیە مەواچان(gerund) جیرەند، یانی جیرەن ئەرکو نامیٛ چەمەی مەوینوٙنە.

بەچنڎ ڕاییٛ نامیٛ چەمەیما دەس مەگنوٙ

  1. جە قەدو چەمەی چەنی دماگیٛرو(ار): کوشتەی: کوشت + ار: کوشتار، واتەی: وات + ار: واتار(گفتار: وتار)، کەردەی: کەرد+ار: کەردار، مەردەی: مەرد: مڕدار. بڕیەی: بڕی: بڕیار.
  2. جە ڕیٛخەو چەمەی چەنی دماگیٛرو(ار): پیٛویای: پیٛو+ار: پیٛوار، ژیوای: ژیو+ ار: ژیوار، بیٛزیای: بیٛز: بیٛزار.
  3. جە ڕیٛخەو چەمەی بەئەرەچنیەی و لابەردەی نیشانیٛ چەمەی بەتایبە چەمە ئەلفیەکان و چەمەی ویەر و نادیار: لەرزای _ ای: لەرز، پەرسای _ ای: پەرس، ئیٛشای _ ای: ئیٛش، ساوای _ ای: ساو، فشارای _ ای: فشار، تسای _ ای: تس، تڕای _ ای: تڕ، ڕەمای _ ای: ڕەم، جمای _ ای: جم، گیٛڵای _ ای: گیٛڵ، کوٙشای _ ای: کوٙش، وینای _ ای: وین، خزای _ ای: خز، ئیٛژای _ ای: ئیٛژ، پاچای: پاچ، فامای-ای: فام، شەلای- ای: شەل، شپرزنای: شپرز، تلنای: تل، گژنای: گژ، پوچنای: پوچ، ترازنای: تراز، تەمامنای: تەمام، خجڵیای: خجڵ، چەسپنای: چەسپ، ژووژنای: ژووژ، لەنگنای: لەنگ، گونجنای: گونج، حیزنای: حیز، تاریکنای: تاریک، لوٙچنای: لوٙچ، گوٙچنای: گوٙچ، درکنای: درک، کروٙڵیای: کروٙڵ، لاڵیای: لاڵ، پەردەچیای: پەردەچ، واڵیای: واڵ، خولنای _ نای: خول، سوڕنای _ نای: سوڕ، پاریٛزنای _ نای: پاریٛز، ونارای-ای: ونار، گەشنای- نای: گەش، ڕەنجنای-نای: ڕەنج، دروسنای-نای: دروس، ویٛڵنای: ویٛڵ، زڕنای: زڕ، جوٙشای: جوٙش، تشیای: تش، شوٙڕیای- یای: شوٙڕ، چەرخیای: چەرخ، ڕووتنای: ڕووت، لەوەڕنای: لەوەڕ.
  4. هەرپاسە جەڕیٛخەو چەمە تائیەکان و دالیەکان و یائیەکان، دروسمەکریونە: کیٛشتەی _ تەی: کیٛش، بەندەی – دەی: بەن،  کەندەی: کەن، دزیەی _ یەی: دز، ویەردەی _ دەی: ویەر: ویار(پاوە مەواچان بیاردەی: بیار: ویار)، ڕیٛستەی- تەی: ڕیٛس، ژماردەی، ئەژماردەی- دەی: ژمار،  تراشتەی، تاشتەی: تاش، تراش.
  5. 5-       جە رێخەو چەمە تائیەکان، دالیەکان، ئەلفیەکان + ە: نامیٛ چەمەی: کیا ستەی _ تەی + ە: کیاستە، ڕیٛستەی _ ڕێسای _ تەی _ ای + ە: ڕیٛسە، نویستەی _ تەی + ە: نویسە، نویسای – ای + ەی: نویسە، واتەی _ تەی + ە: واچ: واچە: واتە، لیٛستەی _ تەی + ە: لیٛسە، گەستەی _ تەی + ە: گەسە.
  6. هەمان یاساو خالەو دڤیٛ، ئیجا بیٛگیری کوڵ”ە” مەوزمیٛ سەرو(چەمە _ نیشانیٛ چەمەی + ە: نامیٛ چەمەی) نمونە: لەرزای _ ای + ە: لەرزە،  گرەوای _ ای + ە: گرەوە، خوای _ ای + ە: خوە، پەرسای _ای + ە: پەرسە، کیٛشتەی  _ تەی + ە: کیٛشە، دیەی _ ەی + ە: دیە، یام کیٛشای _ ای + ە: کیٛشە، تەقای _ ای + ە: تەقە، لکای _ ای + ە: لکە، جمای _ ای + ە: جمە، تکای _ای + ە: تکە ، چکای _ ای + ە: چکە،  گەفای _ ای + ە: گەفە، پژمای _ ای + ە: پژمە،  ماڵای _ ای + ە: ماڵە، ترەکای _ ای + ە: ترەکە، ناڵای _ ای + ە: ناڵە، نکای _ ای + ە: نکە، ڕیٛزای _ ای + ە: ڕیٛزە، گڕای _ای + ە: گڕە، وینای _ ای + ە: ویٛنە، سەڕای _ ای + ە: سەڕە، دەمنای _ نای + ە: دەمە، دزیەی _ یەی + ە: دزە، کڕنای _ نای + ە: کڕە، کڕنای _ ای + ە = کڕنە، کڕای- ای+ە: کڕە، خورپیا _ یای  + ە: خورپە، لیٛویای-یای+ە: لیٛوە.
  7. نامێ چەمەی جە دەنگو چەمە سروشتیەکانوە “هەکە چەمیٛ نەویەریٛنیٛ” هوٙرمەگیریان هەر بەپاو ئی یاسێ، هەرپاسە بەنامیٛ دەنگیچ نامیٛ مەبریانیٛ.

باڕنای _ نای + ە: باڕە، حیلنای _ نای + ە: حیلە، جوکنای _ نای + ە: جوکە، بوٙڕنای _ نای + ە: بوٙڕە،  قرتنای _ نای + ە: قرتە، خرمنای _ نای + ە: خرمە، قوقنای _ نای + ە: قوقە، باعنای _ نای + ە: باعە، نەڕنای _ نای + ە: نەڕە، لوورنای _ نای + ە: لوورە، حەپنای _ ای + ە: حەپە، گراسکنای _ نای + ە: گراسکە، پیٛقنای _ نای + ە: پیٛقە، جریونای _ نای + ە: جریوە، قریونای _ نای + ە: قریوە، پرمنای _ نای + ە: پرمە، گرمنای _ نای + ە: گرمە، هاژنای _ نای + ە: هاژە،  گڤنای _ نای + ە: گڤە، قیژنای _ نای + ە: قیژە، بوٙڵنای _ نای + ە: بوٙڵە، هووشنای _ نای + ە: هووشە، پرخنای _ نای + ە: پرخە، میاونای _ نای + ە: میاوە، قروسکنای _ نای + ە: قروسکە، گیٛجنای _ نای + ە: گیٛجە، مڵچنای _ نای + ە: مڵچە، قوڵتنای – نای: قوڵت + ە: قوڵتە، هەنسکنای _ ای + ە: هەنسکە، زیاتەر جە سەڎ چەمیٛ دەنگە سروشتیەکاما هەنیٛ، یانی مەشوٙ ئیندەیڎ نامیٛ چەمەی و نامیٛ دەنگیمان ببانیٛ.

  • بڕێ نامیٛ چەمەی هەنیٛ بە وستەی سەرو دماگیٛرو “ش”:  کوٙشای _ ای: کوش + ش: کوٙشش، وەرزنای _ نای: وەرز + ش: وەرزش. ئی مۆرفیمە، دماگیرە جە کوٙنەنە فرە چالاک بیەن وەلێم ئیسە ناچالاکەن.
  • هەرپاسە نامیٛ چەمەی بە وستەی سەرو دماگیٛرو “ست، شت ” سەرو ڕیٛخەو چەمەی: زانای _ ای: زان + ست: زانست، زان + شت: زانشت، بڕیەی – یەی: بڕ + شت: بڕشت،  بڕ + ست = بڕست،” بڕشتش فرەن . بڕستم وەنە بڕیان”  گیان + کەندەی _دەی = گیانکەن + شت: گیانکەنشت، فەرماوای: فەرمای: فەرمایشت، گوزارشت، خوٙرشت، جیا چینەی بڕێ تەر واتیٛ هەنیٛ دماگیرو (شت)(ش) هورمەگیٛران کە زوانو فارسیچنە هەنیٛ و بەکار مەیانیٛ وەلێم هەڵای دلیٛ زوانو ئیٛمەیچنە بەکار مەیانیٛ(خارشت، سەرزەنشت، ئارایشت، خوایش، دانش، ئاڵشت) کە ئینیٛ جە زوانە ئیرانیەکانە فارسی و کوردی و ئەویٛ تەریٛنە هەنیٛ و  هامبەشیٛنمیٛ، یانی میراسو گردیمانیٛ جە زوانە وەڵینەکاوە پەیما مەنیٛنێ.

تایبەمەندیەکیٛ نامیٛ چەمەی

  1. نامیٛ چەمەی پیٛسەو نامێوە ئاساییٛ بەکار مەیو ڕستەنە، نیشانی ئەشناسەی و نەشناسەی، نیشانیٛ کوٙی هورمەگیٛروٙن.
  2. نامیٛ چەمەی “ی” مەعنەوی هور نمەگیروٙ چەپەوانەو نامیٛ بکەریوە هەکە هوٙرش مەگیٛروٙ.
  3. نامیٛ چەمەی جیاوازەنە جە چەمەی، چونکاتەی ماناو قومیاییٛ و کەرڎەوەیش نیەن چەنەن.
  4. نامیٛ چەمەی بڕێوشان مەبان بەئامیتیٛ ئیجا مانای تەمامە مەبەخشان نمونە: سەرەگیٛجە، هەورەگرمە، دەمەبوٙڵە، بومە لەرزە، دڵەخورپە، گمیٛزە چرکیٛ.
 dotnet
Load More In زوان

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە کتیٛبو (مان…