یانە پەیلوای چنڎ سەرنجێوە سەرو بابەتەکەو دوکتورە ئاویٛستا کەمالیٛ…

چنڎ سەرنجێوە سەرو بابەتەکەو دوکتورە ئاویٛستا کەمالیٛ…

145

چند٘ سەرەنجێوە سەرو بابەتەکەو دوکتورە ئاویٛستا کەماڵیٛ دەرهەق بە وەرنیارەکەو وەزیرو ڕوٙشنویری حکومەتو هەریٛمی پەی وانای بە زوانی هەورامی!!

ئانیٛ کە چەمیٛ دیەی هەقیٛقەتیشا نیەنیٛ پیٛسەنیٛ شەمشەلەکوٙریٛوە فرە فرە عەیاری کە ڕوٙی ڕوٙشنا و دلیٛڕاسەو ئاسمانی بیٛ هەورینە ڕوٙجیاری ئینکار کەرا و حەز بە دیەیش نمەکەرا!! بە پاو لوٙژیکی، بیٛ شک ئی جوٙرە کەسیٛ جە شەمشەلەکوٙرەی، کوٙرتەریٛنیٛ! بابەتەکەو دوکتور ئاویٛستا کەماڵیٛم ورد٘ ورد٘ واناوە و چەنی ویٛش جە وەرنیارو وەزیرو ڕوٙشنویری سەرەش سڕ مەنەبیٛ، من خرابتەر جە ئاد٘یٛ سەرەم جە بابەتەکەیش سڕ مەن و ئی مەسەلە هەورامییٛمە ئاماوە ویر: “جن بە جنی خویٛ و ئاساوان بە هەروی!!!”

بە دڵ حەز کەریٛنیٛ ئی بابەتە کەسیٛوە کەم خوند٘ەواری بیٛ بڕوانامەی، یا سیاسیکاریٛوە وەرەچەم تەنگی نویستایه کە تەنیا زوٙر و لولیٛ تفەنگیش حاڵی بیایە؛ چون ئا وەختە ئیٛتر فرە گوٙش نەد٘یٛنیٛ و واچیٛنیٛ ڕەنگا بە عەقڵیەتیٛ ناتەمام و وەرچەم تەنگ پەروەرد٘ە بیەبوٙ یا مەسڵەحەت و قازانجی تاکە کەسی ویٛش یا … هانی دابوٙ پەی ئی هەرمانیٛ تا تاوٙ سەی سەرەو ئی وەش خزمەتیاوە کە کەروٙشا، “چەک و پوش”یٛوە کەروٙ و چیٛویٛش دەس گنوٙ!!

بەڵام داخەی گەوریٛ ئانیٛنە کەسیٛوە ئی بابەتشە نویستەن کە دویٛ سیٛفەتیٛ گەوریٛ و گرانیٛ ئینیٛ وەر و دماوە نامەکیٛشەوە: دوکتور / شارەزاو زوانی!! من تەنیا پەی دویٛ چیٛوا دڵم سوٙچوٙ و ناڕەحەتەنا: ئەوەڵ پەی ئا یاگیٛ (زانشتگایە) هەکە بڕوانامەو دوکتورای مد٘وٙ بە ئی جوٙرە کەسا، دوەم پەی ئا مللەتیە کە ئینە دڵسوٙزیٛ و خەمەوەریٛ و زوان ئەشناسیٛشەنیٛ!!کەسی عیٛلمی، شارەزا، ڕوٙشنویر و … مشیوٙم هەرچی پەیش ویٛش ڕجوا وینوٙ، پەی خەڵکیتەریچ ڕجواش وینو؛ چون ئەگەر هەقیٛقەتی کەروٙ قوربانی مەرام و مەسڵەحەتی،  ئیٛتر پاکی و قەداسەتو ویٛش و هەرمانەکیٛش ملوٙ چیٛرو پرسیاریٛ. بابەتیٛوە کە خاتو ئاویٛستا کەماڵیٛ سەرو وەرنیارو وەزیرو ڕوٙشنویری پەی پەروەرد٘ەی بە زوانی هەورامی جە مەحاڵو هەورامانینە نویستەن، پەڕا پارادوٙکسیٛ و ناهەقییٛ.

پەی نمونەی یاگیٛوە باسو زوانی ستانداردی کوردی کەروٙ (گرد٘و باسەکەیشەنە گنوٙ وەرو چەمی و ورکە و ختورەی گەورەشا!)، یاگیٛتەرەنە باسو پەروەرد٘ەی سەقەتو هەریٛمی (بواری پەروەردە لە ئیٛستادا و گەر بە چاویٛکی خەمخوٙرانەوە سەیر بکریٛت لە لیٛواری مەرگدایە، هەر لە کاریگەرییەکانی کوٙروٙنا، کاریگەرییە خراپەکانی دەسەڵاتی سیاسی لە سەری و نائومیٛدی فەزای گشتی و بیٛهودە کردنی خویٛندن بە شیٛوەیەکی سیستماتیکانە، نەبونی بودجە بوٙ نویٛ کردنەوەی کتیٛبەکانی خویٛندن و تەنانەت بە سەردا چونەوەی پروٙگرامەکانی خویٛندن، کار کردنی میدیا لە سەر سوک کردنی پەروەردە و بیٛ ئەزرش کردنی و چەندین کیٛشە و گرفتیتر وەک موٙتەکە یەخەی پەروەردەیان گرتوە و هەناسەیان لیٛ بڕیوە و تەنانەت تروسکاییەکی کەم نەبیٛت، شتیٛک نەماوەتەوە بوٙ ئەوەی خویٛندن و پەروەردە لەم هەریٛمەدا ڕیٛڕەوی خوٙی وەر بگیٛڕیٛت و باشتر ببیٛت و …)، یاگیٛوتەرەنە باسو زەرەرو دو ستانداردی و چند٘ ستانداردی (ئەمە لە سەرەتای ڕاپەڕینەوە بوٙ زاری کرمانجی سەرو کرا و ئیٛستاش سیاسەتی پەرت کردنی بەردەوامە، چونکە خویٛندنی زار بە پلان و سیاسەتی زمانی نەبیٛت دەبیٛتە بارگرانی و کیٛشەی گەورەتر وەک ئەوەی ئیٛستا هەیە دو ستاندارد. ڕەنگە دوا ڕوٙژ بەم شیٛوەیە بروات ببیٛتە فرە ستاندارد!!!

زاریٛک و زارەکان کاتیٛک پڕ شکوٙ دەبن کە هاریکاری گەشە کردن و دەوڵەمەند کردنی زمانە ستانداردەکەیان بن. بە باوڕو ئاد٘یٛ ڕەنگا بیٛ وەرانوەر؛ چون باسو خزمەتو زوانی ستانداردیش نەکەرد٘ەن بە شیٛوە زوانەکا – هەڵبەت بە فەرمایشو ئاد٘یٛ زاراوە و غافڵ چانەیە زوانە ستانداردەکەش جە پیمانەی عیٛلمینە نمەیاوٙ توٙزەو پاو زاراوەکاشەرە!!)، یاگیٛوتەرەنە باسو زڵم و زوٙرو وانای بە زوانیٛوەتەر غیر جە زوانی ئەد٘ایی (دەشیٛت پڕوٙسەی پەروەردە بارگرانتر بکریٛت لەوەی هەیە؟ چی دەبیٛتە هوٙی پیٛشکەوتنی هزری؟ ئایا خویٛندنی زاریٛک گیٛڕانەوەی مافە بوٙ ئەوانەی قسەی پیٛ دەکەن؟ و پرسیارگەلیٛکی زوٙر زیاتریش لەوەی وتراوە. لە ئیٛستای کورددا زمانە ستانداردەکەی خوٙی کیٛشە ئامیٛزە و هەزار هەڵدیٛر و نشیٛوی لە بەردەمە، وروژاندنی بابەتیٛکی لەم جوٙرەش هیچ سودیٛکی نییە و بارگران کردنی خویٛندکارە بە بابەتیٛک کە ئیٛستا نە پەروەردە دەسەڵاتی بە سەریدا دەشکیٛت، نە خویٛندکاریش مەیلی بوٙی هەیە، چونکە پەروەردە ناتوانیٛت بەرگەی تیٛچونی دامەزراندنی ماموٙستا و دانانی پەڕتوک … هتد بگریٛت و خویٛندکاریش بیٛزارە لە خویٛندنی زمانی کوردی و بە زیادەی دەزانیٛت، چ جا بابەتیٛکیشی بوٙ زیاد بکەن وەک خویٛندنی زاریٛک!!! گومانی تیٛدا نییە خویٛندنی زاری زمانیٛک بوٙ قسەپیٛکەرانی ئەو زارە مافیٛکی ڕەوایە، بەڵام گشتگیر کردنی بە سەر پاریٛزگایەکدا کە هەمو قسەپیٛکەرانی ئەو زارە نین، ستەمە. زاری هەورامی بوٙ قسەپیٛکەرانی ئەرک و مافە، بەڵام بوٙ ناوچەیەکی بەرفراوان نادادییە، چونکە هەمو خەڵکی شاری هەڵەبجە بە زاری هەورامی قسە ناکەن، گەر بابەتیٛکی لەم شیٛوەیە بچەسپنریٛت ئەوا بە دو شیٛوە زوڵم ڕو دەدات: یەکەم باری زمانی ستاندارد ناجیٛگیرە و ئەم پەسەند کردنەش دەبیٛتە هوٙی زەق کردنەوەی جیاوازییەکان و بە مەش جاریٛکیتر دەچینەوە دوٙخی جیاکاری و ترازاندن! دوهەمیش زمانی ستاندارد لە بری ئەوەی فراوان بکریٛت بەو جوٙرا و جوٙرییانەی لە زارەکانیدا هەیە خودی زارەکانی دەبنە خوٙرەی و ئیتر هەرکەس لە هەر گوندیٛک بیەویٛت شیٛوەزاری خوٙی دەکات بە سەنتەر و داوای پروٙگرام و خویٛندنی پیٛ دەکات، ئەمە ڕەنگە بوٙ دەوڵەتیٛکی چەندین ساڵە ئاسان بیٛت و گونجاویش بیٛت، بەڵام بوٙ کورد کە ترازانەکانی زیاترن لە پیٛکەوە بونەکانی جیٛگەی پەسەند بون نین.)، یاگیٛوەتەرە زوانی هەورامی کە تەنیا کەسی زوان زان و زوان ئەشناس (پیٛسە ویٛش) مزانا چند٘ زوانا و چند٘ دەوڵەمەند٘ا بە (زار) مد٘وٙ قەڵەم، ئاد٘یچ فرە بە سوک و بە تانە و تەشەر و …

 سەرەم سەڕ مەنەن کەسیٛوە شارەزا و زوان ئەشناس پیٛسە خاتو ئاویٛستا کەماڵیٛ چەنی نمەفکریوٙنە باری مەعنایی واتەکا و بیٛ ئانەی لەیەکشا بد٘وٙوە، ویٛسەر بە کارشا ماروٙ! خاتو ئاویٛستا، واتیٛ کورد٘ی واتیٛوە عامەنە و تەنیا بەشیٛوە گولانەی جوٙغرافیایی یا زوانی نمەگیٛروٙوە، نمەزانو جەنابتا چەنی ئیزن مد٘ەیدیٛ بە ویٛتا شیٛوە زوانیٛوە هەکە ویٛتا حەزش پەنە کەردیٛ، کەرد٘یٛش زوانی ستانداردی کوردی؟ خوٙ هەڵای براییتا نەسەلەمیان تا داواو ئیرس میراسی کەردی؟ ئەگەر بە حەشیمەت بوٙ، هەقو بەشیٛوەتەریا، ئەگەر بە وەر و پشت و ویەرد٘ە و ڕەگ و ڕیشە بوٙ، ئەی هو … هەڵای فرەتا مەنەن!! دەی ئیٛتر وەسیٛشا و هەر ئی سەرەڕوٙیی و پەلامار دایتا بیەن سەبەبو ئا جیاییا کە دلیٛ بابەتەکەیتانە فرە و فراوان باستا سەر کەرد٘یٛنیٛ و بینی ختورە و ورکەتا!! خاتو ئاویٛستا ئی سفرە هەکە ئیسە کەوتەنەرە، گرد٘ کەس کەم تا فرە زەحمەتش پەی کیٛشتەن، وەڵاتش پاشەنە ویٛران بیەن و پەناشەنە ونیش دیٛنە، بەڵام عەیبش ئانەن جەنابتا و هام ویرەکیٛت وەرەچەم تەنگیٛندیٛ و حازریٛ نیەندیٛ کەس سەرو ئی سفرە ڕەنگینەیوە پەتروٙکیٛ نان وشکش دەس گنوٙ، تاخایت ئەگەر پەیتا کریوٙ دەس منیەیدیٛ بینەقاقیٛش و خنیکندیٛش!! ئەگەر باسو نادادی و پەروەرد٘ە سەقەتو هەریٛمی کەری و بەزەیت مەیوٙوە زاڕوٙڵە غەیەرە هەورامیاو پاریٛزگاو هەڵەبجەیرە کە پەیشا ستەما زوانی هەورامی وانا، ئەی زاڕوٙڵە هەورامی زوانەکیٛ سەرانسەرو هەریٛمی تەوەنیشا هوٙرداریٛنیٛ سەرەکوی مشیوٙم ویٛشا خجڵنا بە پەروەرد٘ەی سەقەتیتاوە (هەڵبت بە قسیٛ ویٛتا!!) هەکە بە زوانی ئەد٘ایی ویٛشا نیا؟ دڵنیانا ئەگەر پەی زوانی عەرەبی، عیٛبری، تورکی، فارسی، ئینگلیسی و … ئی وەرنیارە دریایە، وەشییٛنە گەزیٛ دەمتا دڕییٛرە و پیٛشوازی خاسش چەنە کەریٛندیٛ و پارلمانەنە لابییٛ قەوەتیٛ وەشیٛ کەریٛندیٛ پەی چەسپنایش!! مزانی چی؟ چون یام زوٙرو ساحیبیشا سەرتاوە بیٛ و واچیٛندیٛ مەسڵەحەتما پاسنەن یا بە هەرمانیٛوە ئاروٙیانیٛ و ڕوٙشنفکرانیٛ دیٛندیٛش قەڵەم و دەنگو دیٛموٙکراسی بیەی و دیٛموٙکراسی وازیتا یاونیٛندیٛ عالەمیرە!! سەرەم سڕ مەنەن، زوانی هەورامی چی مشیوٙم بوٙ “خورە” پەیتا و تا نامیٛش بەرا، لەرز گرد٘و گیانیتا گیٛروٙرە!!

خاتو ئاویٛستا، ئاروٙ تاسنای دەنگەکا و شتەی ڕەنگەکان ترازنای و جیایی وزوٙ بەین! پەو بارەکەرە، باوڕ بە فرە ڕەنگی و فرە دەنگی و دد٘ان نیا بە هەقیٛقەتەکارە – وەڵاتو هەورامانی سەی سەرەو “ژیرلاو مەریٛ”وە هەزاران ساڵیٛن بە کرد٘ار ئینەشە ئەرمانان -، تەنیا ڕاو برایی و یوٙ بیەی و یوٙ گیٛرتەینە!! سا ئەگەر ورکە و ختورەو ئینەیتانە، نەک هەر پەی خەڵکو هەورامانی، بەڵکو پەی گرد٘و خەڵکایتەری ئی هەق و مافا وەرەچەم گیٛردیٛ؛ ئیٛند٘ا ڕوٙ بە ڕوٙ وەرەتا دورە گنوٙوە و ڕەنجتا بیٛوەرتەر بوٙ.

خاتو ئاویٛستا، ڕەنگا ئەگەر من یاگیٛ توٙنە بیایەنیٛ بوٙنەو نامەکیٛمەوە (ئاویٛستا) کە هەزاران ساڵیٛ گەورەیی و عەزەمەتو ئی زوانیە (ئاهورامان) مرمانوٙ، ئیجازەو ئی جەسارەتیە نەد٘یٛنیٛ بە ویٛم. یا ئەگەر هەر فرە سور بیەنیٛ سەرو نویستەیش، وەڵیٛ گرد٘ چیٛوینە نامەکیٛم فاریٛنیٛ تا لانی کەم قەرزار و دەیندارو ئی زوان و مللەتیە نەبیەنیٛ!!

خاتو ئاویٛستا، تەرسەیتەرەم ئانیٛنە: خەمما خاڵانەو تەوەر و دەسەکەی یا دارسان و پوازەکیٛ بوٙ!! یانیٛ ویٛچت هەورامیە بی!! ئاخور ماچوٙ بە دارسانی واتشا دار قڕانا!! ئاخیٛش هوٙرکیٛشت و واتش: “تەنیا وەرو پوازاو ویٛم تەرسو!!”

✍️ سوبحان ئەمینی (هانەگەرمڵە)

١٤٠٠/١٠/٢٠ کوٙچی ڕوٙجیاری

 dotnet
Load More In پەیلوای

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە

تازەتەرین بەرویرو نویسای د. ناجح گوڵپی جە ئایندێوی نزیکنە چاپ و پەخش مەبوٙنەوە کتیٛبو (مان…