یانە هەورامانی بشناسدیٛ بەیاڎو کەسێوی کە هەرگیز چەمم نەکەوتەن پەنەش

بەیاڎو کەسێوی کە هەرگیز چەمم نەکەوتەن پەنەش

39

بەیاڎو کەسێوی کە هەرگیز چەمم نەکەوتەن پەنەش

ئەڵماس مەواروٙ چوون سەنگ جەزاهیٛر   نەزان چوزانوٙ قەڎری جەواهیٛر. “فوٙلکلوٙر”                 دیارا ئاروٙ ڕوٙشن تەرین نوورئەفکەنیٛ و پڕشوٙق تەرین گڵوٙپیٛ و گرانتەرین تکنوٙلوٙژی کە بە برق هەرمانە بەرا بە نوٙعیٛو جە نوٙعا نمەتاوا پا بنیا یاگە پاو ئا تروسکە ڕوٙشنایە کە ئەوەڵین کەڕەت جەنابو «ئیٛدیسون»ی دارا دلیٛ چەماو کوٙمەڵگاو بەشەریەتی! کیٛ متاووٙ شکەش بوٙ چانەیە کە ئەگەر «برایانیٛ رایت»ی نەبیاینی، ئیٛنسان هەرگیز نەتاویٛ گنوٙفکرو تەسخیرو کوٙراتی تەری. دەیخوٙ تەیارەکەو «ئوٙرویلی و ویلبری» فەقەت کەمتەر جە پەنج دەیەقا تاواش و ئادٚیچ جە نزماییٛوی بە چەم دیاروٙ پروٙ و ئازا نیشتەراوە زەمین! کیٛن کە بتاووٙ ئینکار کەروٙ سەدٚان و بەڵکوم هەزاران کەشف و ئیٛختراعی کە ئیٛستارت و تەرحەو ئەندٚیٛشەی ئەوەڵینیشا هەمیەتدار بیٛ و چادٚمایتەر کاشفیٛ و عالمیٛ تەریٛ ئامای وجە دریٛژەو زەمانیەنە تەکاموٙڵشا پەنە بەخشای، بەڵام هەر واتشا ئاعوٙنسوٙرە فڵانەکەسی کەشف کەردٚ و ئا دەرمانە فڵانەکەسی هەدیە دا بە نەوەشینەکا و ئائیٛختراعە سەمەرەو زامەتو فڵانە وەشکەریش بیٛ. پەڕ ڕوٙشنا حەوزەو علومی تەجرەبی چەنی حەوزەو علومی ئیٛنسانی جە مەواردی وەرچەمەنە تەوفیری فراوانش هەن، بەڵام جە بڕیٛو یاگیٛچەنە ئەگەر پیٛسە یوٙی نەبا جە یوٙیەو فرە نزیکیٛنیٛ. وەختیٛو «نیما یوشیج» پەی ئەوەڵین جاری مەی و قاڵبو شیٛعریٛ تازیٛ(نو) ماروٙ دلیٛ عاڵەمو ئەشعاری کلاسیکی فارسی و ئەگەر«محەمەدٚعەلی جەماڵزادٚە» پەی ئەوەڵین جاری نویسەی داستانیٛ کوٙڵیٛ وەزنوٙرە دلیٛ ئەدەبیاتو فارسی کە  ڕەنگا ئاروٙ چەنی بنەماکا فەلسەفەو داستانیٛ کوٙڵیٛ فاسڵەی وەرچەمش بوٙ و فرە چیٛوانیٛ تەریٛ کە چیٛگەنە یاگیٛ واتەیشا نییٛنە، بەڵام لایانگریٛ و دڵسوٙزیٛ ئەدەبیاتو فارسی هەر ماچا یەکەم جار ئینە فڵانە کەس بیٛ کە ئەوەلین بار ئی هەرمانیٛشە کەردٚە و ئی چیٛوەشە وات. قوٙرب دای بە وەڵینا و حوٙرمەت ئەرەنیای پەی ئستورەکا یوٙ جە سەبەبا گەورە بیەی هەر ملەتیٛویا و بوٙ بە سەبەبو ئانەیەنە کە ئەغیار نەتەنیا پەی ئاشەخسیەتیە بەڵکوم پەی ئا زوانیە و تەنانەت پەی ئا ملەتیە ئیٛحترامی تایبەت بنیارە و عەکسو قەزیەکیٛچ میٛسداقی عەینیش هەن. دیارا مەنزورم وەشکەردٚەی بتیٛ و بتسازی نیا. چوون تەجرەبەی نیشانەش دان هەر کات کە بتە وەشە کریایبوٙ، ماڕایش، پەی وەشکەرەکاش هەزینیٛوی فرەش نیان سەرو دەساوە. مەگەر نەژنەویەنتا کە ماچا:«ئیٛحترامو ئیمام زادٚەی ئینا بە متەوەلی شەو»! ئیجازەم دەیدیٛ پەنە تا موٙقایسێوی نسبیم بوٙ بەینو دویٛ کەسایەتیانە جە دویٛ وەڵاتیٛنە،«فردوسی» جە ئیٛران و «ویکتوٙرهوٙگوٙ» جە فەرانسەنە. فردوسی بە ئیٛعتمادە بە نەفسیٛوی کەم ویٛنەو و بە ویرو و باوڕیٛوی قووڵ و پتەوەوفەرماووٙ:

پی افکنم از نظم کاخی بلند

  کە از باد و باران نیابد گزند

بسی رنج بردم در این سال سی

  عجم زنده کردم بدین پارسی

نمردم از این پس که من زنده ام

  که تخم سخن را پراکنده ام

هرآن کس که دارد هش و رای و دین

  پس از مرگ بر من کند آفرین

وەڵیٛ ئانەیەنە کە دنیای بیٛ بنیای بازوٙ جیا ئننە تەنیا و مانیا و ئاوران کە ئیٛنسان شەرمش میٛ حەرتا شیٛعرەکا ویٛش واخوا کەروٙوە:

بە جای عنانم عصا داد سال

  پراکنده گشت مال و برگشت حال

نماندم نمک سود و هیزم نه جو

  نه چیزی پدید است تا جو درو

جەتوانمەندٚی و جە کوٙششەنە و بەتایبەت جە ئاوەزداری و ئیٛستعدادەنە و ئەرەپەرمای بە ویٛشەرە،  ڕەنگا بیٛ هەمتا بیەبوٙ، بەڵام فرە سەخت ژیوان و بە سخڵەت مەردٚەن و ئینەیچە هەر بیٛ هەمتاییش بیەن! بەخاڵەت و گوٙلانەیی مەلەکەشوٙعراکا دەرباری و شات و شوت کەردٚەیشا دەر حەقو فردوٙسی هەتا ئاڕوە کە مەنە بیٛ کەردٚەبیٛش کاریٛ کە«سڵتان مەحموودٚ»ی غەزنەوی هەرگیز ڕوەی وەشەش نەدٚوٙ پەنە ونەدٚیوٙ ئەپا  یاگەرە کە ئادٚ هەن!

بەڵام وەختاریٛو «ویکتوٙر هوٙگوٙ»جە فەرانسەنە مروٙ، وەراوەرو وەسیەتو ویٛشەو تەنیا بە تووتە خویٛڕیەکا پاریسی ئندٚەو ئاندٚە زەڕ میاووٙ! ئیٛتر مشیوم وارسەکیٛش چنشا لا یاوابوٙ!«عوٙنسوٙری »ەکیٛ کوٙمەڵگایەنیٛ کە پاسەمارا سەروفردوٙسیەرە و جامعەو ویکتوٙرهوٙگوٙیچا کە پاسەکەروٙ بە جەنابیشا. فرە یاگیٛ تەئەسفیەنە کە مشیوٙم من جە دمای هەزار ساڵا واچوو داخەکیٛم، وەختیٛو فردوٙسی دنیای مازوٙجیا تەنیا خانەوادەکەو ویٛش ئینا شوٙنەو تابوتەکەیشەو تەنانەت بە زامەت یوٙ پیٛدٚا بوٙ  و ئادٚیچ بە قاچاخی  شوٙروٙش! بەڵام جە بەدرەقەو جەنازەو ویکتوٙر هوٙگوٙیەنە زیاتەر جە دویٛ ملیوٙن نەفەرا شیٛرکەت کەرا. بەڕاسی بنیادٚم مەلوول و دڵ تەنگ بوٙ! جە مەراسمیٛوەنە کە پەی ویکتوٙرهوٙگوی جە دەورانو ژیوایشەنە گیٛریوٙ شش سەعاتیٛ مەردٚوٙم جە ژەن و جە پیایەو  وەراوەرشەو ڕژە ملا کە هەرتا ئیسەیچە جە فەرانسەنە گەورەتەرین رژەو تاریٛخیا. ئینەنە گوٙشیٛو جە موٙقاییٛسەو دویٛ پیایا جە دویٛ کوٙمەڵگای موٙتەفاوتانە.

ئەچی ڕوانە ساڵیادو مەرگو جەنابو کاک «محەمەد مستەفازادە»ی بیٛ. ئەگەر چی من هەر گیز سەعادەتم نەبیەبیٛ تا چەماو چەم و جە نزیکەو بیاوو خزمەتشا، بەڵام دوراوەندور ئەشناسانم و زانانم کە بیەیش و حزورش چندٚە تەئسیر گوٙزار بیەن ملو پاریزنای زوانی هەورامیەرە. بە وانای و بە نویسەی و بە تەلاش و بە عەلاقە و بە دڵسوٙزی کەم ویٛنەشەو چەنی ماباقی ئەدیبەکا ئا سەردەمیە تاوانشا  فندانسیوٙنیٛوی ئاوەزمەندٚ پەی عەمارەتو وانای و نویستەی زوانی هەورامی مەرزنارە کە هەر پیٛسەو دانشگاییٛوی، جە ئاروٙنە چندٚەها دانشکەدیٛش چەوە جیای کریاینیٛوە. بەڕاسی  هەر چندٚە شروعو هەر چیٛویٛوی یاگیٛ سەرەنجیەنە بەڵام  ئیٛستیٛمرار و ئیدامە دای ئا چیٛوەیە بە قوٙرب و پتەو بیەیش یاوەری تایبەت مدٚوٙ. یادٚش بەرزا و هەر مەنوٙ و فەراموٙش نمەبوٙ.

وەلی فەتاحی

99/10/26

 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

شوشمیٛ و نەوسوڎە تا روانسەر چەنی کاک ولی فتاحی نویسەر و محقق

شوشمیٛ و نەوسوڎە تا روانسەر چەنی کاک ولی فتاحی نویسەر و محقق ▫️سلام پەی ڕوحو کاک ولی فتاحی…