یانە ویەردە و هەورامانی قەبرێتەر زیاد٘ە کەردیٛ پەو دوە قەبرەکەی!!!

قەبرێتەر زیاد٘ە کەردیٛ پەو دوە قەبرەکەی!!!

22

قەبرێتەر زیاد٘ە کەردیٛ پەو دوە قەبرەکەی!!!

ئاخر مانگو وەهاری بیٛ … ئا شەوە تاتەم لوابیٛ ئاو دارای خەلەی. ساحبیٛ وەختیٛ وەرمەنە هوٙرئیٛزتا سەریٛوەم کیٛشت هوٙد٘ەی وارین تا بزانو تاتەم ئاو داراینە ئامانوٙ.

وەختیٛ بەرەم لاترەک کەرد٘، مد٘یەو یوٙ وتەن و تفەنگ و فیشەکلوٙخ ئینا چیٛرو سەرەیشەنە و جامەد٘انەکەیچش نیانش لای چەپو سەرنگاکیٛش!

زاڕوٙڵە بیٛنا، هوٙرکروکیانیٛ؛ چون ئانە ئەوەڵ جار بیٛ یانەمانە چیٛوی چامنە وینیٛنا.

ئەد٘ام یەواش نەما دەسم و ئارد٘انیٛش دماوە و ئەسەم بەرەو هوٙد٘ەکەیش دا پەوە تا ئا پیا کە وتەبیٛ، نەچڵاکیوٙرە.

واتم ئەد٘ا گیان ئانە کیٛن وتەن؟

ماچوٙ سەرد٘ارو حاجی حسەینیا.

واتم سەرد٘ارو حاجی حسەینی کیٛن؟

ماچوٙ دەرەقەیسەریا، ماموٙزاو زاڕوٙڵەکاو مەتی قەتحیٛتا، پیٛشمەرگەن و دەورو دەرەقەیسەری و شارەزوری جەولەنە بیەن و مانیان و ئیٛشەو نەوتەن. ڕوٙڵە گیان دەنگ مەکەردیٛ با بوسوٙ.

من ئانە ئەوەڵ جارم بیٛ وینیٛناش. ئیٛتر ئەچا ڕوٙوە لای کاک سەرد٘ار بی پیٛسە کڵفەتو یانەیما و وەختو ئیسراحەتینە (هەر وەخت کار و باری حیٛزبیش نەبیایە) تا ڕویٛ جە دەگاو بیٛرواسینە مەقەڕەنە بیٛ، دویٛ ڕویٛ یانەو ویٛما بیٛ.

کاک سەرد٘ار هەرچند٘ قەوم بیٛ، بەڵام ئیٛند٘ە ون شیرین و لەوز و کەلام وەش و قەوم دوٙس بیٛ، ئەجیٛم کاکەما و پیٛسە کاکەیم وەشم سییٛ. ئاد٘ چەنی کاکەیچم ڕەفیٛقیٛ و هام تیریٛ بیٛنیٛ.

کاک سەرد٘ار مەگیرە چند٘ ساڵیٛ چاوەڵتەر تەنزیمی حیٛزبیا و هەر ئا ساڵە ویٛما واتەنی دانش کەش و چەکو پیٛشمەرگایەتیش کەرد٘ەن شانەش.

کاک سەرد٘ار چەنی کاک ناد٘ر هەورامی و ماباقی پیٛشمەرگەکاو مەحاڵو هەورامانی مەقەڕشا دەگاو بیٛرواسینە بیٛ. کاک ناد٘ر چون ویٛش خەڵکو هانەگەرمڵەی بیٛ و عەشرەت دەور و بەرشەنە بیٛ و وەختو تەنگانەینە تاویٛ پەشتیشا پەنە بینوٙ، ئاگەش کەرد٘ەبیٛ ماوا و مەقەڕ پەی ویٛش و پیٛشمەرگەکاش و خود٘ا و ڕاسا هەر پاسەیچ بیٛ و خەڵکو هانەگەرمڵەی و بیٛرواسی بە گیان و بە دڵ چەنیش بیٛنیٛ و بە یارد٘ی و دەسبارشا تاواش شوٙڕشە وڕاکەو ئاش بەتاڵی! جە هەورامانەنە زیند٘ە کەروٙوە.

هەر پایزو ئا ساڵیە خاتونەو کاک سەرد٘اری (دیٛدە شەوبوە) و کناچیٛوە یەک ساڵیٛش (خاتو نەرمینە) کە ئیٛتر ئیٛراقەنە وەرو حکومەتو بەعسی ڕاو نیشتەیشا نەمەنیٛ بیٛ، ئامیٛ پەی هانەگەرمڵەی و دەورو یەریٛ مانگا یانەو ویٛما بییٛ.

شوٙنەو یەرە مانگەیرە کاک سەرد٘ار وەختیٛ دڵنیا بی مەقەڕشا چاگە مەنوٙوە، بیٛرواسەنە یانەش گیٛرت و ژەن و زاڕوڵەکەش بەرد٘ش پەی ئاگەی. ئانەما ویر نەشوٙوە کاک سەرد٘ار تا ئاوەختە دویٛ زاڕوٙڵیٛش بیٛنیٛ و کاکە شیٛرکوٙی (سەرکاری) کوڕش کە دەورو یەریٛ ساڵاش بیٛ هەڵەبجە لاو یانەو بابایشەو مەنەبیٛ جیا.

کاک سەرد٘ار و هام سەنگەرەکیٛش بیٛرواس و شرام و کەلگا و بنارو هەورامانینە چند٘ها داستانیٛ قارەمانیشا چەنی جەیشی داگیرکارو بەعسی پەی دماڕوٙو وەڵاتیشا و مللەتیشا لانیە و توٙمار کەرد٘یٛ و ئیسەیچ هەڵای ئازایی و غیرەت ئەرمانایشا دلیٛ خەڵکینە دەما و دەم گیٛڵوٙ، بە تایبە ئا جەنگە قورس و سەر و ماڵیە کە پەنج پیٛشمەرگا [کاک سەرد٘اری، گوڵ عەلی (هانەگەرمڵەیی)، مەژنونی، نەژدەی و کاک نەسرەدینو عەودوللا کوٙرەی (هەر یەر تەویٛڵەییٛنیٛ)] چەنی لەشکەری بیٛ ئەژمارو ئیٛراقی کەرد٘ و ناستشا بیٛرواس گیریوٙ و دەها لاشیٛشا جە دژمەنی وستیٛ و چند٘ ئاند٘ەیچشا برینداریٛ کەرد٘یٛ، بەڵام ویٛشا هیچ لەتمیٛوەشا نەد٘ی و ونی ناما لوتەو هیچکامیشارە.

ئەچا ماوەنە کە کاک سەرد٘ار بیٛرواسەنە بیٛ، ڕژیمو بەعسی خاس زانیٛ چند٘ ئازا و نەبەرد٘ا و خاس زانیٛ دلیٛ خەڵکینە چند٘ وەشەویسا و بە بیەی کەسانیٛوە دڵسوٙزی پیٛسە ئاد٘ی هیٛزو پیٛشمەرگەی و شوٙڕش ڕوٙ بە ڕوٙ پەرە مسانوٙ، واز جە کەس و کاریش ناریٛ و چند٘ کەسیٛ و چند٘ تاقمیٛش کە یوٙشا تاتەی بە ڕەحمەتیش و یوٙتەرشا حاجی مەحیەدینی ماموٙش بیٛ، کیاستیٛ شوٙنیش پەی بیٛرواسی و هانەگەرمڵەی و واتەبیٛش پەنەشا، واچاش پەنە هەرچیش گەرەک بوٙ، هەرچی تەمەنا کەروٙ، مد٘ەیمیٛش پەنە و پەیش فەراهەم کەرمیٛ، بە شەرتیٛ واز جە پیٛشمەرگایەتی باروٙ! بەڵام کاک سەرد٘اری دەماخ بەرز و بەرز ئاوات کە قەسەمی گەورەش بە “گوٙڕەو بەرزانی” بیٛ!! گرد٘ جاریٛ جە جوابشانە واچیٛ بە گوٙڕەو بەرزانی ئەگەر گرد٘و ئیٛراقیم پەی تاپوٙ کەرا تا بە ئازاد٘ی و سەربەسی نەبوٙ، هەرگیز سەرە مەکەروە خاکشەرە!

کاک سەرد٘ار ئەپی جوٙرە گرد٘ جاریٛ دژمەنیش ناهمیٛد٘ کەریٛ و ئاد٘یچ فشار وزیٛ سەرو کەس و کاریش و ئاریٛشا گاز و تاوە؛ چون ئی دژمەنە، چون ئی ونەوەیە ئانە ئیٛخلاق و خوەش بیٛ!! ….

بە دەس پەنە کەرد٘ەی جەنگو ئیٛران و ئیٛراقی و تیٛک شیەی وەزعیٛ و ئاوارە بیەی دەگایەکاو هەورامانو لهوٙنی، کاک سەرد٘اری پیٛشمەرگە و سەرپەل پیٛسە ماباقی خەڵکی چەنی ژەن و زاڕوٙڵەکەیش ئاوارەو شارو مەریوانی بی.

ئاد٘ چەنی ڕژیمی داگیرکار و ونەوەی بەعسی دلیٛ سەنگەرەکاو جەنگینە دایم مدرامانەنە بیٛ و تا ڕویٛ گنیٛوە یانە، یەریٛ چوار مانگیٛ دور جە ژەن و زاڕوٙڵەی خەریکو بە گا ئاورد٘ەی ئەرکە حیٛزبیەکاش بیٛ. ئاد٘ ئی پەیمانیٛشە دڵەنە چەنی ویٛش بەستیٛ بیٛ و هیچ هیٛز و ئیرادیٛوە نەتاویٛ وەرش گیٛروٙ.

داخەم مەشوٙ، ئاخر مانگو هامنو ساڵەو ۱۳٦۲ کوٙچی ڕوٙجیاری شارو مەریوانی کەوت وەرو پەلامارەو تەیاراو بەعسی و کاک سەرد٘ار چەنی خەڵکو مەریوانی ئاوارەو دەگایەکاو دەور و بەری بی و یانەش لوا دەگاو دزڵییٛ. وەهارو ساڵیٛ دماینیٛ دیسان خەڵک ڕوەش نیاوە مەریوان و مەریوان ئاوەد٘انیش کەوتەناوە، بەڵام فرەش پەنە نەشی ئاخر مانگو زمسانی سەرنەوەی مەریوان کەوت وەرو پەلامارەو تەیاراو ڕژیمو بەعسی و فریٛوە خەڵکی بیٛ تاوان و مەزڵوم چی شارەنە شەهید٘ و بریندار بی.

داخەی گرانەم، کاک سەرد٘ار و یانەش دیسان چەنی خەڵکو مەریوانی جاریٛتەر تامی تاڵو ئاوارەییشا چەشت و شوٙنەو مەینەت و مەرارەتی فرەیرە، ئاخرش ئاخر مانگو زمسانو ساڵەو ۱۳٦۳ کوٙچی ڕوٙجیاری “دزڵیە” و “مەڕەو گاوا” بیە ماوا و مەسکەنو ساڵەکاو ئاوارەییشا!!

شوٙنەو دویٛ ساڵارە دیسان ڕژیمی تاڵانکەر و باد٘یقوش سیٛفەتو بەعسی فشار وزوٙوە سەرو تاتەیش و برایەکاش و ئیٛند٘ە تەنگشا پەی ماروٙ تا مەجبوریٛ با ئیٛراقی بازا جیا و ئاواریٛ ئیٛرانی با. ئاد٘یٛ بیٛ دزی دەوڵەتو بەعسی و جە ڕاو مڵەوەرد٘یٛوە پیٛسە سەرە بەرکەرانی، ڕو بە دزڵیە و مەڕەو گاوا کە یانەو کاک سەرد٘اری چاگە بیٛ، گنا ڕا و مەیا پەی ئاگەی.

کاک سەرد٘ار پەی چند٘ ڕویٛوە چەنی ئەد٘ا و تاتەیش و برایەکاش و برازایەکاش بە دید٘ارو یوٙترینی شاد٘یٛ باوە، بەڵام دیسان پەی بە گا ئاورد٘ەی ئەرکە حیٛزبیەکاش پیٛسە سەرپەلی و فرماندەی، ملوٙوە پەی مەحاڵو قەرەد٘اخی و دەورو مانگیٛوە چاگە بوٙ. شوٙنەو ئانەیرە پەی ئیسراحەتی و سەر دای یانەی و کەس و کاری، چەنی پیٛشمەرگەکاش ئەچا قرەچە و بوٙق و گەرماو هامنینە بە پاییٛ قەرەد٘اخ مەیاوە پەی بنارو هەورامانی تا بەیاوە پی دیمەرە و چند٘ ڕویٛوە ئیسراحەت کەرا.

وەختیٛ بڕ مد٘ا دەورو پرد٘ەو زەڵمی، هەواڵ مزانا کە قەرارا هیٛزو پیٛشمەرگەی پەلامارەو مەقەڕەکاو دەور و بەرو ئەحمەد٘ئاوای و زەڵمی و بنارو هەورامانی بد٘وٙ. کاک سەرد٘اری فرماندە و قارەمان ئەپا مانیا و مەکەتەیە و ئەپا ئاورا و تەژنەییە کرژ بە پیٛشمەرگەکاش کە پەی ئیسراحەتی و سەرد٘ای ژەن و زاڕوٙڵەی ئامیٛنیٛوە، ماچوٙ ویٛتا حازر کەردیٛ پەی ئی جەنگیە.

ئاد٘یچیٛ ماچا کاک سەرد٘ار مانیەنمیٛ، ڕای دورەوە ئامیٛنمیٛ، ئاورامانە، تەژنەمانە و … مەتاومیٛ و با بلمیٛوە نەختیٛ ئیسراحەت کەرمیٛ.

کاک سەرد٘ار مەلوٙ چیٛرو باری و ماچوٙ غەیرەز ممکینا، ئەگەر ویٛچم تاق بیەن و بە قیمەتو گیانیچم تەمامیان، مشیوٙم ئەچی جەنگەنە بەشدار بو.

کاک سەرد٘ار چەنی کاک ناد٘ری و کاک سان ئەحمەد٘ی (حاجی مسەفاو هانەگەرمڵەی) کە دەورو داڵانی و مڵەوەرد٘یٛ سەرپەرستی جەنگەکەی کەرا، بە تاکی واکی (بیسیم) قسە و باس کەرا و پەنەش ماچا سەرد٘ار گیان ڕجات وەنە کەرمیٛ چەنی پیٛشمەرگەکات بوٙریٛوە سەر و مانیەندیٛ و لودیٛوە دید٘ەنو ژەن و زاڕوٙڵەی و کەس و کاری و وەخت فرەن پەی جەنگی، بەڵام ئیٛد٘ هەر ملزم مەبوٙ و ماچوٙ مشیوٙم بە دەسی ویٛم ئا مەقەڕا بە تایبە ئا مەقەڕو کڵاویٛ پەشتەو ئەحمەد٘ئاوای و باوازەرد٘ەڵەیە کە فرە ئیٛستراتژیک بوٙ، گیٛرو!

ئاد٘یٛ دیسان لاڵیاوە وەنەش و پەنەش ماچا برام ئا مەقەڕە پا ئاسانیە مەگیریوٙ و توٙپخانەو ئیٛراقی کەوتەن کار و کەس مەتاووٙ سەرە بەرباروٙ. توٙ بوٙ لوە ئیسراحەتو ویٛت کەرە، ئیٛمە ویٛما تەگبیرش کەرمیٛ.

کاک سەرد٘ار کوٙڵ مەد٘وٙ و هەواڵ کیانوٙ پەی هەڵەبجەی و کاک عومەری مەتیەزایم (خەرپانەیی) کە تەنزیمی ویٛشا بیەن و نهیٛنی چەنی کاک سەرد٘اری خەیکو کاری تەشکیلاتی بوٙ، هاگاد٘ار کەروٙ تا نان و تفاقشا پەی باروٙ پەی دەورو خیٛڵو حەمەی و تەپو سەفەی.

کاک عومەر نان و تفاقشا پەی ماروٙ و پیٛشمەرگیٛ نان وەرا و تا دەمی عەسری چاگە ئیسراحەت کەرا. پیٛشمەرگەکیٛ چون فرە هیلاکیٛ و مانیە با حەز مەکەرا بەشداری ئی جەنگیە کەرا و بەهانیٛ فریٛ گیٛرا تا نەلا پەی ئی جەنگیە، بەڵام کاک سەرد٘ار گرد٘و بەهانەکاشا بڕوٙ. ئاد٘یٛ پیٛسە هەڵوی پەلامارەو مەقەڕەکاو بەحسی مد٘ا و گورج و گوٙڵ دویٛ مەقەڕیٛشا گیٛرا.

شوٙنەو گیٛرتەی دوە مەقەڕەکەیرە پیٛشمەرگەکیٛ ئاویشا پەنە مەمەنوٙ و تەژنەشا بوٙ و دیسان دەس کەراوە بەهانە گیٛرتەی. دیسان کاک سەرد٘ار دەسبەرد٘ار مەبوٙ و ویٛش چەنی کاک ئازاد گوڵپی (ئازادو حەمەد٘مینو ڕەمەزانی) ملوٙ پەی سەرو هانەی تا ئاویشا پەی باروٙ. دلیٛ ڕانە چەمشا گنوٙ بە پەتویٛوە (بەتانی) و ماچوٙ ئازاد با ئی پەتویە بەرمیٛوە چەنی ویٛما، نەکا پیٛشمەرگیٛوە بریندار یا شەهید٘ بوٙ و با پیٛچنمیٛش پەوە!

کاک ئازاد ماچوٙ کورە کاک سەرد٘ار وەختو ئینەی نیا و پەیما مەلوٙوە و … وەلحاسڵ بە تەکلیفو کاک سەرد٘اری پەتوەکەی مارا چەنی ویٛشا!!

داخەی فرە فرە گرانەم! قسمەت پاسە بوٙ وەختیٛ پەلامارەو مەقەڕو سەرو قوتەکەو ئەحمەد٘ئاوای مد٘ا، تەویٛڵەی مەبارەکەو کاک سەرد٘اری بوٙ خەتەرگەو خەدەنگو دژمەناو ئازاد٘ی و دەم و دەس شەهید٘ بوٙ و کاک ئازاد گوڵپی و کاک دیاری حسەین بەگی (حسەین بەگو پاڵانیای) بە کوٙڵیٛ و بە کیٛشەکیٛش ماراش تا جەنازەکەش نەگنوٙ دەسو دژمەنی و پیٛچناش پا پەتویوە کە بە تەکلیفو ویٛش ئارد٘ەبیٛشا!!!

کاک سەرد٘ار ئا شەوە جیای ئانەی بە دید٘ارو ژەن و زاڕوٙڵەکەیش، ئەد٘ا و تاتەی کروڵی تاسەباریش و براڵە تازە ئاوارە بیە تاسە نەمەڕیایەکاش شاد٘ بوٙوە، ونە سورە گەشە سەرانسەر پەڕ غیرەتەکیٛش ڕاو ئازاد٘ی وەڵاتیشەنە خەڵات کەروٙ و بوٙ بە خەنیٛ پەی کویسانە ڕەنگینەکاو هەورامانی و ئا ئاواتە کە دایم وەڵیٛ مەرگیشەنە گجار بە دەنگە وەشەکەیش چەنی کاک نوٙزادی گوٙرانی واچی (نوٙزادو نەسروللا بەگی) درکنیٛش و واچیٛش، بە دید٘ مەیوٙ:

هەر وەختیٛ مەرد٘ا بمدەن بە ئاوا/ یا بنەو پەڵگی، یا ئەحمەد٘ئاوا … سەرەم نیاوە وە بانی چنور/ پشتم لە دزڵی و ڕوم لە شارەزور ….

بەڵیٛ، کاک سەرد٘اری نەمر ئەحمەد٘ئاوا ونی سورەش خەڵاتەش کەرد٘ە و دزڵیەنە و خاکو غەریبینه ڕو بە شارەزور سەرەش نیاوە و ئەسپەرد٘ەو خاکی کریا!!

کاک سەرد٘ار ئەپی جوٙرە شەهید٘ بوٙ و لاشەی مەبارەکیش ماراوە پەی دزڵییٛ. مەگیرە هەر ئا ڕوە دویٛ پیٛشمەرگیٛتەر شەهید٘یٛ بییٛنیٛ و ئارد٘یٛنیٛشاوە پەی دزلییٛ و زیارەتەڵانو دوانزە ئەسحابەو دزڵییٛنە خەریکیٛنیٛ قەبرەشا پەی کەنا. مەگیرە حاجی حسەین (تاتەو شەهید٘ سەرد٘اری) بیٛ ئانەی هاگا و خەبرش جە هیچی بوٙ و بزانوٙ چیٛش قوٙمیان، جە مەڕەو گاواوە ئامان پەی سەرو زیارەتو ئی دوە شەهید٘ەیە. ئاشکران چون حاجی حسەین تازە ئاوارە بیەن و ئامان پەی مەڕەو گاوا و دزلییٛ خەڵک فرە مەشناسوٙش.

ئەچا وەخت و بەرەگانە کە سەرو زیارەتیوە ڕاو ڕاد٘اری مەبوٙوە، کابریٛوە کە هەواڵو شەهید٘ بیەی کاک سەرد٘اری مزانوٙ، پیٛد٘ا بوٙ و بە دەنگی بەرز ماچوٙ: “دا قەبریٛتەر زیاد٘ە کەردیٛ پەو دوە قەبرەکەی، سەرد٘ارو حاجی حسەینیچ کوشیان!!!”

حاجی حسەین کە دلیٛ خەڵکەکەینە بوٙ، بە ژنیەی ئی قسیٛ زەنگوٙڵیٛش وشکیٛ با و ئاخیٛوە سەرد٘ هوٙرکیٛشوٙ و … !!

ئانەیچما ویر نەشوٙوە: جە جەنگو براکوشینە حاجی حسەین دویٛ نەو نەمامیٛتەرش (کاک جەلال و کاک سەباح)شەهید٘یٛ با و کاک سەلاحی کوڕیچش جە جەنگو کلکە سماقینە کە ئاد٘یچ جەنگو براکوشی بوٙ، دەسش بریندار و پەی هەمیشەی نوقسان بوٙ.

سوبحان ئەمینی (هانەگەرمڵە)

١٤٠٠/٦/١٨ کوٙچی ڕوٙجیاری

 dotnet
  • ژیوانامەو دکتوٙر سەعید خانی

     ژیوانامەو دکتوٙر سەعید خانی وەرینە ڕوشنویران و فەرهەنگ دوسانو هەورامانی نیەن نامیٛو …
  • باباناوس

    باباناوس وەڵیٛنە جە ویرەوەری زاڕوٙڵەیمەنە بابا ناوس یاگێوە تایبێش هەنەن، ویرم مەیوٙ ئاوەخت…
  • زەماوند٘ەو پیشالیاری

    زەماوند٘ەو پیشالیاری چیٛویٛ کە ئاشکران ئانەن ئی زەماوند٘یٛ دویٛ بوٙنیٛش چەنەنیٛ: زەماوند٘ە…
Load More In ویەردە و هەورامانی

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

هەجو دلیٛ شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزای تاڵەبانینە

شیکاری ئەدەبین سەرو شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزاو تاڵەبانی، بە قەڵەم و ئەندیٛشەو ئەسحەد هەورامی، ب…