فەرەنجی

60

فەرەنجی

میللەتو هەورامانی تاوانش فرێوە جە ئەوەجەکانش جە دیٛرزەمانۆ بە دەسیٛ ویٛش وەش بکەروٙن، پیٛسەو کەوش، پاڵا، سیپاڵیٛ، گوٙرەویٛ، پوزەوانیٛ، چوٙخ و ڕانک، کلیٛتیٛ، گجی و کەواو پانتوٙڵ و پاوەریٛ. چی باسەمانە مەیمیٛ سەرو وەشکەردەی فەرەنجی، کە پوٙشاکیٛ، سیپاڵیٛ ڕەسەنی هەورامین تا ئیسەیچ کە سەدەو ویس یەکین هەورامانەنە وەش مەکریوٙنە، پیٛسەو بەرگیٛ دێرینی و تازەی تا ئیسەیچ سەرە مڕەن، جە گرد کات و بوٙنێنە مەکریوٙنە. بڕێ یاگیٛ هەورامانیە پەنەش مەواچان کوڵە باڵ.

فەرەنجی چەنی وەش مەکریوٙنە؟

فەرەنجی جە بەرگنو وەرەی دروسمەکریوٙنە، ئوٙسا دەسڕەنگینەکیٛ هەورامانی، جە فرەو دەگایەکانو هەورامانینە ئەوسا ئوٙساو وەشکەردەی فەرنجی بیەن، ئانڎە من ویرم بەیوٙ، وەلێم ئیسە وەرتەسک بیەنوە بەکار ئاوردەیش کەم بینەوە بوٙنەو پەیدا بیەیو کسمسازی و پەیدا بیەیو جوٙرەها قوماشی و پارچەی زەریفی و هیقمی. جاران دەگایەکانو کەیمەنەی، هانەگەرمڵەی، نوتشەی، هەورامان تەخت، ئیسەیچ هەورامانەنە مەنە بەتایبە دەگاو کەماڵای هەڵای دریٛژەش هەن.

واتما فەرەنجی جە بەرگنو وەرەی وەش مەکریوٙنە، دماو ئانەی وەرە تەمەنش مەبوٙنە بە شش مانگیٛ یام زیاتەر مەپاچیشەوە، چون ئەچی تەمەنەنە مووەکەش، کوڵکەکەش ناسکەن و زبر نیە، هەڵای قایم نەبیەن، یوەم بەرگشەن دماو پەیدا بیەیش، مەپاچیشەوە و مەشوٙریشەوە جوان تا چڵک و تەپ و توز و کەمیٛڵ و سەوروٙش پۆ نەمەنوٙنە، وشکش مەکەریوە و مەبەریینەش لاو هەلاجی جوان شیش مەکەروٙوە. جە بەرگنی بڕێ تەر ئەوەجیٛ یانەی وەشیٛ مەکریانیٛ، پیٛسەو نمەڎی، مەهاڎیٛ، کەڕەک، کڵاوە، تا خایتێ بەچەمی وێم دیەنم جە بەرگنی چوٙخ و ڕانکشا وەش کەردەن، وەلێم فرە قورسەن و قایمەن وەرەنە.

بەرگنی ئامادەکریا مەبەریش پەی لاو ئوٙساو فەرنجی وەشکەردەی، ئوٙسا بەرگنە شیکریاوەکەی سەرو چیٛخێوە جوان پەخش مەکەروٙنە، کەمێ ئاویش مەشانوٙ پوٙرە، ئیجا دەس مەکەروٙ بە ساو کەردەیش، تا کەمێ پەیوەس ببوٙ یوٙیوە، ئیجا  چوێ، دارێ مەوزوٙ سەرو بەرگنە ساو دریاکەی، دمای پسەو دووە توٙی مڎوٙشەوە ملو دارەکەیرە، تا  بەرگنەکە پیٛسەو دووەتوٙی بەربشوٙ و گوشیٛ فەرەنجیەکەی دارەکە دیاریشان مەکەروٙنە، مەشوٙ دارەکە نازوٙ دووە توەک بلکان یوٙیرە، جیاشان بکەروٙوە، دەس مەکەری بە ساو، هەم ئاوی و هەم زەردەنیەو هیٛڵەی تیٛکەڵە مەکەرینەو بە پاو ئەوەجەی مشانیش تا جوان بساویش و پتەو و هیٛقم ، ڕیٛک بمدروٙنە، ساو، لول کەردەی و خاو کەردەی فرە زەرورەن پەی فەرەنجی، هەتا فرە تەر ساوش بکەری پتەوو یەکدەس و ساف بەرمەشوٙن، دیٛر شی مەبوٙوە، جوان یوٙگیٛرتە مەبوٙنە، دماو ساوی بیچمیٛمان دەس مەگنوٙ هەکە جە یەکلاوە کریانوە، وارو فەرەنجیەکەی چەنی وڵەو گوٙشەکاش، دماتەر ئوٙسا بە ژیرانە و سەلیٛقەی وەش یەخیٛ و بنەو هەنگڵەکانش، یاگیٛ قوٙڵ و دەسەکا مەبڕوٙنە، دماتەر پەراویٛزشان مەگیٛروٙنە، حازر و ئامادەن پەی کەردەینە. فەرەنجی بە پاو زەوقو خوتانەکەیش متاوی چندە ڕەنگیٛش ببانیٛ، چەرمە، شینکی، سور، سیاو، خورماوی، ئوسای دەسڕەنگین و سەلیٛقە وەش تاویٛ بە تیٛکەڵ کەردەی بەرگنەی کەی ڕەنگیٛ تەریچ بەربئاروٙنە. چی دمایەو فەرنجی بە بیٛگوش وەش مەکریوٙنە، بە پاو داواکاری، ئینڎا هەورامان و هەورامیەکیٛ هەمیشە فەرنجی گوشدارشا وەشکەردەن و بەکارشا ئاودەن، چون ئی گوشیٛچە حیکمەتو ویٛشا چەنەشانە، کەلکشا بیەن.

فەرنجی تەنیا بەرگیٛ زماسنە نەبیەن پەی هەورامیەکان، بەڵ هامنیٛچنە کەردەنشانە، چون جە سەردای و گەرمای لاشەی مەپاریزنوٙنە، پیٛسەن بەرگیٛ کەلکی تەندروستیش هەن، ئیسەیچ پەی مازی ئیشەی کەسی چامنە هەن فەرنجی نمەوەژوٙنە. فرەو دکترەکانە کەسێ مازیش بیٛشوٙنە، کەمەرش بیٛشوٙنە، مەواچو سەرو نمەدیوە بوسە، یام بیٛبینیٛ نمەدین مەبەسوٙنە ویٛشرە. ئەوسا فەرەنجی پەی کوڵبەردەی، هیٛزم ئاردەی فرەکەڵکش بیەنچون نمازوٙ شان و ملت ڕیٛش ببوٙن، مازیت ڕیٛش ببوٙنە، بەرگێ قایم و نەرم جە فشار وکوٙڵە هیٛزمەکەی مەپاریزنوٙنەت.

فەرەنجی جە خول خولە گیواو کورادیەتیچنە هەر جە ئەوەڵوە تا ئیسە کەلکشان چەنە هوٙرگیٛرتەن پەی تفەنگ کەردەی شانەی فرە کەلکدارەن، ئیسە پیٛسەو بەرگیٛ نیشتمانی پاسەوانەکیٛ پەرلەمانی فەرەنجی و کلیٛتیشان پوٙرەنیٛ!!! جە بوٙنەکانە مەکریوٙنە، یانی ئیسە پیٛسەو پوٙشاکیٛ تایبەو هەورامانی لوانەنە بەرو خەریکەن ئەشناسیٛ ناوچەیی فراوان مەگیروٙنە جە کوردەسانەنە، فرەو ڤسڤاڵ و ئاهەنگەکانە مەوینی گرکەس فەرەنجی مەپوٙشوٙ.

هەرچنڎ سەردەمانێچ بیٛ سلمانەییٛ گاڵتە کەریٛنیٛ بە گوٙشەکانش، وەلێم ئیسە کەسایەتەیکیٛشان ویٛشان هوٙرمەکیٛشان بە فەرەنجی و چوخو ڕانکیوە کە دەسکەرد و بەرهەمو هەورامانین.

هەڵبەت ئەوسا ئاژەڵی وردە، مەی، بەران، وەرە، بزە، سابرین بە برینگیٛ پاچیٛنیٛوە جە وەرزو وەهارینە، کاتێ هەوا وەش کەرێ و ئاژەڵ تاویٛ بەرۆ پەچەنە موٙڵ بڎوٙنە، بوسوٙرە، سەردش نەبوٙنە، ئا کاتە فرە گونجیا بیٛ هەم ئاژەڵ سەردش نەبیٛ و هەم گەرمیچ نەبیٛ تا وەرەتاو بەروٙنەش، هەرمانەو برینگە کەردەی ئوسای تایبەش بیٛ، کەم کەس چەنەش زانیٛ، وەرەکەی، پاڵ مەوزی و هەرچوار پەلەش مەبەسی و ئوساکە بە سەلیٛقەوە دەسکەریٛ بە پاتەیشەو، فرەو ئانیشا تازە فیٛریٛ بیٛنیٛ گجار پوٙسو وەرەکەی بیٛ دامەو برینگەکەیوە، زەخمێ زل یام گولانە پوٙسشەنە کەریٛ، گەلە پاتەیۆ، چنڎە ڕوێش پەنە شیٛ بەپاو گەورەو گولانەی گەلەکەی فەرق کەریٛ، هەڵبەت لاو ئێمە چەمو بڕێ یاگانو هەورامانی گەرمیان تەرەن، یانی زوتەر گەلە پاچیانەو تا یاگە کویٛسانەکان.

ویرم مەیوٙ ئەوسا وەهاریٛنە کە مەی پاچیٛنیٛوە هەلاجیٛ، چندە هەلاجێ هەورامانی تەختەو ئەینیٛ پەی گوڵپی پەی هەرمانەو فەرەنجی و نمەڎی و چیٛوەکانی تەری، هەڵبەت ئوٙساو فەرنجی ویٛشا هەلاجیجشا چەنی بیٛ. ویرم مەیوٙ پوٙلو یەریٛ سەرتایینە فرنجیم پوٙرەبیٛ، یانی ئا زمسانە بە فەرەنجی بەردم سەر، ئیتر ویرم نیەن بزانو بەشو زمسانێ تەریش کەردەنا یام نا؟

کەڕەک: کەڕەک فەرەنجیێ دەرەدامانی دریٛژەن، سەر تا پاو لاشەی مەپوٙژنوٙنە، جە بەرگنی وەش کریان، تایبە بیەن بە شوانەو لاوگەلەی، تا  جە سەرداو وەرو و وارانی ویٛش بباریٛزنو کاتێ هەن لاو گەلەیوە. کەڕەک پەی کاتو وتەی، پەی یاوایرەی وەختو نان و چای واردەی کەلکش چەنە گیریان، کەڕەک بڕێ جاریٛ کڵاو بوٙرگیٛش پەی کرییٛ.

هەلاج: هەلاجی نان و کەرەو سیراجی. ئەوسا چی وەرزەنە ئی هەرمانیٛ کریێنە، سیراجەو کەریٛ فریٛ بییٛنە، ڕەنگا هەلاجەکیٛ هەر ئی واردەشان واردەبوٙ. هەلاجی کسمێ کونو هەورامانین چون شان بەشانو ئەوەجەکان لوان وەرۆ، نمەڎ وەشکەردەی ئەوسا تا قاڵیە پەیڎا نەبییٛبیٛ هەورامان گرد نمەد وزیٛنیٛ چیٛرشان، با هەرمانەو فەرەنجی و کەڕەکی و مەهادیٛ بمدروٙنە. هەلاج دەزگێوەش بیٛ پەنەش واچیٛنیٛ(جیکەنیٛ) ئی جیکەنیٛ جە دارێ و جیکەمانیٛ و دەسێوە وەش بیەبیٛ(دەسێوە خڕی گەورەبیٛ، نامەکیٛش ویرم نمەیوٙوە)، یەریٛ بەشیٛ، جیکەمانی جە ڕیٛڵەخوٙ ئاژەڵی وەشە کریوٙ، ڕیٛڵەخوٙکە وەش مەکریونە پیٛسەو بەنێ باریک و هیقم وشک بیٛوە بەسیٛنیٛش دارەکەیەو، ئی جیکەمانیٛ وزیٛنیٛ دلیٛ پەژمەکەی بە دەسەکەی هەکە دەسو هەلاجەکەیۆ بیٛ دیٛش وەنە دەنگێ وەشش چۆ ئیٛ، لەرییٛوە و پەژمەکەی شی کەریٛوە، ئەوسا تا دەزگا پەیدا نەبی تەنیا هەلاجی بەکار ئێ پەی پەژم شی کەردی دمایچ پەی لوٙکە، پەمە شی کەردەی.

هەلاج، جیکەمانی
بەرگن

ئامادەکەردەی: د. ناجح گولپی(ئی واتاریٛ ساڵەو 2016 نویستیٛنەم بەکوردی، ئیسە کەردەمۆ بەهەورامی) 21/8/2021

 dotnet
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئاهەنگەو پەردەلادای سەرو کتیٛبو (زوانو گوٙرانی)

ڕوٙ یەکشەممەی 21/11/2021 سات یەکو دمانیمەڕوٙی، ڕاو ڕەسمو پەردەلادای سەرو کتیٛبو (زوانو گوٙ…