یانە ئەدەب و هونەر ڕەگەز(اصالت) هەمیەتدارتەرەن یا بارئاوردٚەی(تربیت)؟!

ڕەگەز(اصالت) هەمیەتدارتەرەن یا بارئاوردٚەی(تربیت)؟!

220

ڕەگەز(اصالت) هەمیەتدارتەرەن یا بارئاوردٚەی(تربیت)؟!

ئیجازه ئاقەی موٙعەلیٛم ئانە چی لالوٙ حەمە هەر ماچوٙ فڵانەکەس ئەسڵ و نەسەبدارا و فیسارەکەس بیٛ ئەسڵ و نەسەبا. گجارا لت و پت بڕیٛو شیٛعریٛچ ئەواخوا کەروٙوە. ئەوەروٙ واچیٛ شیٛخی «سەعدی» واتەن:«تربیت نااهل را چون گردکان بر گنبد است». واچیٛ ئاها سەرەنج دەیدیٛ بەچەو ماییٛنیٛ هەرگیز نمەگنوٙ وەڵیٛ ئەدٚایش بەڵام هوٙریەڵوو هەری چوون هەرا هەمیشە ئنیا وەڵیٛ ئەدٚایشەنە. ئا ئەگەر متاوی کوٙچیٛوما پەی شەرحە دە. من ئەجوٙم لالوٙ حەمە ویٛشەو قسیٛ کەروٙ، چەولایچەو ئەجوٙ قسەکیٛش ڕاسیٛنیٛ. گیرماواردٚەن. دەی پاسە ئادٚ ماچوٙ بەشیٛو هەر ویٛشاوە خرابیٛنیٛ و قسمیٛویچ هەر ویٛشاوە عالیٛنیٛ.

باوڕ کەردیٛ بڕیٛو جاریٛ ئی فەتحڵڵا بازیٛو قسیٛ مەیا دەمشەنە توٙ ماچی ئەجوٙ ئرووپانە دەرسش وانان. نابەڵەدٚ ماچوٙ…خاسا با حیٛکایەتیٛوتا پەی گیٛڵنوە. سەرشەو ویر کەردیٛوە و پەی جەلەسەی ئایەندەی سەرو ئی باسیەو ئیٛنشا بنویسدیٛ.

گیٛڵناوە، رویٛو جە ڕوا «شا عەباسی» سەفەوی جە «ئیٛسفەهان»ەنە یاووٙ بە خزمەتو شیٛخی «بەهایی» و دمای سڵام و هەواڵ پرسی، جە شیٛخی پەرسوٙ:

وەختاریٛو گنی گفت و گوٙ و سەرەتەقیٛ چەنی بنیادٚمەکا، ڕەگەز پەیتا گرنگتەرا یا بارئاوردٚەی؟!

شیٛخ ماچوٙ:قوٙربان هەرچی پەیلواو جەنابیتا بوٙ، ئانە دروستەر و ڕاستەرا، بەڵام بە پەیلواو من بنچینە و ڕەگەز خەلیزتەرا. یانیٛ ڕەگەز و بنچینە قسیٛ ئەوەڵی کەروٙ. شا بە پیٛچەوانەو شیٛخی ماچوٙ:

گوٙمانت نەبوٙ کە بارئاوردٚەی گرنگتەر و هەمیەتش فرەتەرا و جەنابت واتەنی خەلیزتەرا.

واتەی و ئەژنیەی و باس و باتوور بەینشانە فرەتەر بی و هیچکام نەتاواشا ئەویتەری سەلەمنا.

ئانە بیٛ کە شا وەرو ئانەیە سەلەمنوٙ ئادٚ ڕاس ماچوٙ خوٙڵکەو شیٛخیش کەردٚە تا تەشریف باروٙ پەی دیواخانو شای و چاگە دریٛژە بدٚا بە باس و باتوریشا. سەوای تەنگو نماو مەخریبی شیٛخ تەشریفش ئاوردٚ پەی دیواخانو شای. دمای خیٛرئامای و وەش ئامای، کەنیز وغوٙڵام سفرە و خوانشا مهەیا کەردٚ، بەڵام دیواخان تاریک و کوٙر بیٛ و ئەجیٛ دەسی ئەنقەس چراویشا نەگیسناینیٛنە. ئەچی ئەسنانە شای چەپڵیٛوەش کوا و بە ئیشارەتو جەنابیشا چوار کتیٛ کە چوار شوٙڵیٛشا گیٛرتیٛبیٛنیٛ دەمشاوە زیاینە و ڕوٙشناییشا وسەرە دیواخانی. ئیجا شا دەسیٛوش کوا سەرو شانەو شیٛخی و ماچوٙ:

خوٙ خاس دیدٚ واتم «بارئاوردٚەی» جە «ڕەگەز»ی هەمیەتش فرەتەرا.

ئیٛمە ئی پشیلە سفڵیٛ و وەحشییٛما، لینییٛ کەردٚیٛنیٛ. ئینەنە ئەنجامو بارئاوردٚەی کە چەمت پەنە گنوٙ.

دیارا شیٛخ متەهەییٛر و وڕ بیەبیٛ، بەڵام نەپەشوٙکیا و ماچوٙ تەنیا بەیەک مەرج فەرماییٛشەکات پەسینوو کە سەوایچ ئی کتیٛ هەر پیٛسەو ئیسەیە ئی هەرمانیٛشا ئەواخوا کەراوە.

شا کە جە قسەکا شیٛخی موٙعیجب مەنەبیٛ ماچوٙ:

ئینە چیٛ قسیٛوەنە، دەی دیارا سەوایچ هەر عەینوو ئاروٙیا و ئاروٙیچ هەر پیٛسەو هیزی بیەن! ئادٚیٛ ئەپیٛسە فیٛریٛ بییٛنیٛ وبارئاماینیٛ، کە چەنی هوٙرزا و چەنی بنیشا و چیٛش کەرا و چیٛش بوەرا. با بزانی گردٚ چیٛویٛو بە ئەواخوا کەردٚەیا. موٙهیٛم نیا یوٙ بنچینە و ڕەگەزش چیٛشا، گرنگ ئانەنە کە چیٛش فیٛر بیەبوٙ و چەنی بار ئاما بوٙ. بە هەر لەونیٛو بار ئامابوٙ، ئانەیە کەروٙ.

بەڵام شیٛخ دەسبەردٚار نەبیٛ و شاش سەلەمنا کە سەوای ئەیزەن دوبارە ئی بەرنامەیە ئەواخوا کەراوە.

ئیجا شیٛخ فرە ژیرانە و بە ئاوەزەو لواوە یانە و چوار مڵیٛش گیٛرتیٛ و وستیٛش دلیٛ چوار گوٙرەوا و بەردٚیٛش چەنی ویٛش پەی عەمارەتو شای.

سەوای سەرو قەراری وەڵینی جە کات و ساتی دیاری کریانە بە هەمان دەسورو هیزی سفرە و خوان نریارە و شا بە تەکەبرەو چەپیٛڵیٛش کوای تا پشەکیٛ بە شوٙڵەکاشاوە بەیا و ڕوٙشنایی وزارە دلیٛ دیواخانی، تا تاوابوٙش قسەکیٛ ویٛش خاستەر جە هیزی بە شیٛخی سەلەمنوٙ. چیٛروٙ لچانە هەر خوەش ئیٛ بە شیٛخی.

کە کتیٛ زیاینە دلیٛبەرە، شیٛخی مڵیٛش وەریٛدای. کتیٛ بابە ئاساییٛ تا «سوورشا دی سەمایشا ویر شیەو». شوٙڵیٛشا فڕەدای و هەریوٙ یاگیٛوەرە رەمای شوٙنەو مڵارە. و خەریک بیٛ دیواخانیچ گرش گنوٙ وەنە!

ئی کەڕەتە شیٛخی دەسیٛوش کوا سەرو شانەو شای و ماچوٙ. جەنابو شاریاری!

هوٙشت بوٙ ڕەگەزوو کتیٛ، مڵە گیٛرتەیا. هەرچننە بارئاوردٚەیچ هەمیەتش فرەن بەڵام ڕەگەز هەمیەتدارتەرا.

ویرت نەشوٙوە، ڕەنگا بە بارئاوردٚەی بتاوی پشیلیٛ وەحشیە لینیە کەری، بەڵام هەر وەختیٛو چەمش کەوت بە مڵەی هوٙرگیٛڵوٙوە سەرو ڕەگەزو ویٛش.

و ئینەنە داستانەو ئانیشا…..!!!

وەلی فەتاحی  99/8/16

 hewraman
Load More In ئەدەب و هونەر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

یاگە پاو شیٛعریٛ نەویٛ هەورامییٛ

یاگە پاو شیٛعریٛ نەویٛ هەورامییٛ نمەزانو ئی شیٛعرە یانزە بەیتییٛتا جە «شامی کرماشانی» وانی…