یانە هەورامانی بشناسدیٛ جە یونسکوٙوە پەی ھەورامانی سەربەرزی

جە یونسکوٙوە پەی ھەورامانی سەربەرزی

161

جە یونسکوٙوە پەی ھەورامانی سەربەرزی

هامدەردان ئامان ئەر مەنەن هوٙشم          سەڎاییٛ وەشەن مەیوٙ نە گوٙشم

چمان زیٛڵەی زەنگ زەواری مەیوٙ       زرنگەی قافڵەکەی وەھاری مەیوٙ         مەولەوی

یونسکوٙ، دیسان وەش ئامای، ھەورامانی سەربەرز موبارەکت بوٙ

یونسکوٙ: زوانی ھەورامی، پیسەو سامانیٛوە فەرھەنگی گەردونی، ھەڕەشیٛ فوٙتیایش ئینا سەرەو، مشوٙ پاریٛزیو.

یونسکوٙ: کەلەپوٙڕ و شوٙنەوار و فەرهەنگ و ژیواو خەڵکو هەورامانی تایبەت و ڕەسەنەن و ئیژای تاریٛخی و جەهانیش هەن و جە لاو یونسکوٙیەو بە ڕەسمی توٙمار کریوٙ و پاریزیوٙ.

حکومەتو ھەریٛمی: میٛدیا بە زوانی هەورامی مەترسین پەی “ئەمنی قەومی”

جاریٛوتەر یونسکوٙ ، پیٛسەو ڕیٛکوزیایەو جەهانی هەورامانش کەردەو سەر و ئیجارە وستش دلیٛ لیستو پاریٛزنای میراتی فەرهەنگی جەهانی. یونسکوٙ کە ڕیٛکوزیایەو جەهانی و سەر بە نەتەوەیوٙگیٛرتەکان، بە مەخسەڎو چەسپنای ئاشتی جەھانی، وەڵکەوتەی گردلایەنە و سەقامگیر، ڕیشەکەنکەردەی ھەژاری، دیالوٙگی فەرھەنگی جە ڕاو پەروەردەی و فیٛرکەردەی، وەڵکەوتەی زانستی، بەھیٛزکەردەی پیٛوەنڎیەکا و زانیاری گردی، پاریٛزنای میراتی فەرھەنگی جەھانی و ھەرپاسە پاریٛزنای زوانە ھەڕەشە وەنەکریایەکان و…… مەرزیانەرە و یاسا پەسەنڎکریایەکاش ڕەسمیەتی جەھانیشان ھەن.

یوٙنسکوٙ وەڵتەر ھوٙشداری فوٙتیای زوانی ھەورامیش ڕەسمەن دا بە ویروڕای گردی جەھانی و داواش کەردە کە وەرگیری جە فوٙتیای ئی زوانیە، پیٛسەو سامانیٛو فەرھەنگی گەردونی کریوٙ و ئیٛمکاناتو گەشەی و وانای و پەروەردەیش پەی فەراھەم کریوٙ. بەڵام داخەکیٛم لایەنیٛ دیاریٛ و دەسەڵاتی پیٛوەنڎیدار بە زوانی ھەورامی ئاگایانە ویٛشا کەڕ کەرد و دریٛژەشا بە سیاسەتی شوٙوینیستی و زوانکوشی ویٛشا دا و ویٛشا جە ئەرکی تاریٛخیشا وەرانوەرو زوانی ھەورامی و ھەورامانیەو دزیوە. ئی لایەنا ھەرپیٛسەو پەشتەوگوٙش وستەی زوانی ھەورامی، ھوٙشداری دڵسوٙزانەو یونسکوٙیچشا وست پەشتەو گوٙشی و وازشا جە سیاسەتو تاونایەو زوانی ھەورامی نارد.

بەڵام نە یونسکوٙ کوٙڵش دا و نە ھەورامی زوانەکا و نە دڵسوٙزا و ئاشنایا بە زوانی ھەورامی. دڵسوٙزاو زوانی ھەورامی ھەم جە ھەورامان و ھەم جە بەرو وەڵاتی بە بیٛ گوٙشدای بە ھەڕەشیٛ و توٙمەتیٛ ناڕەوای دەسەڵاتی پیٛوەنڎیداری، بە پەشت بەستەی بە یاساکاو یونسکوٙی و شوٙراو ئوروپای و ڕیٛکوزیاو گەردونی مافەکاو مروٙفی پاگیٛریشا سەرو مافە ڕەواکاو ویٛشا کەرد و دریٛژەشا بە ئەوەگژیانی شارستانی(مەدەنی) ویٛشا پەی یاوای بە مافەکاشا دا. ھەورامیەکا نە تەنیا جە ویرەو مافی زوانینە، بەڵکو جە ویەرەکاتەریچەنە، پیٛسەو پاریٛزنای کەلەپوٙڕ و شوٙنەواریٛ تاریٛخییٛ و میراتی فەرھەنگی، بیٛ وچان چالاکییٛ مەدەنیەشا ئەرمانان کە ئیسە بە وەشحاڵیەوە بەرھەمەکشا وینمیٛ.

یونسکوٙ ئی جارە جە ٤٤مین کوٙنیشتو کوٙمیتەو میراتی فەرهەنگی کە ڕوٙ٢٧.٧.٢٠٢١ جە شارو فوٙجیوٙی جە وەڵاتو چینی لوا ڕاوە، هەورامانش پیٛسەو مەحاڵیو بە تایبەتمەندییٛ ویٛشەو وست دلیٛ لیستو پاریٛزنای کەلەپوٙڕ و میراتی فەرهەنگی جەهانی و بەڕەسمی توٙمارش کەرد.

یونسکوٙ جە بەیاننامەکەشەنە ئیشارە کەروٙ بە تایبەتمەندی تاریٛخی، فەرھەنگی، شیوازو ژیوای، دەس ڕەنگینی هەورامیەکا و بیناسازی پلیٛکانی و سروشت و کەش‌وهەوای وەشو ھەورامانی، و بە خەڵکیٛوی ڕەسەن جە وەڵاتو ویٛشەنە مڎوٙش قەڵەم، کە ویەردیٛوی ھەزاران ساڵەش ھەن. دیارەن یونسکوٙ ئی توٙمارکەدەی تاریٛخیشە بە پاو ئا بەڵگەنامە بەھیزا کەردەن کە بە ساڵان پەیجوٙری و ھەرمانەش سەرەو کەردیٛنیٛ و چە کوٙتایینە پەسەنڎش کەردیٛنیٛ. دەسوەشی چا دڵسوٙزا کەرمیٛ کە بیٛ وچان بەڵگیٛشا گلیٛری کەردیٛوە و چی ڕاینە مانیایی فرەشا کیٛشت و ھەورامانشا یاونا ئی ڕوە تاریٛخیە کە ئیسە وینمیٛش و ئی شانازیشا پەی خەڵکو ھەورامانی توٙمار کەرد.

ئی ھەرمانیٛ یونسکوٙیە جە دەنگ و ڕەنگ یاونەرە گردیەکانە بە شیٛوازیٛو وەروەڵاو و ئەریٛنی و پەڕ جە شانازی پەی ھەورامانی دەنگش داوە و بی بە ھوٙکارو ئانیەنە کە گردلایەنیٛو، تەنانەت ناحەزاو ھەورامانی، دەنگو ھەورامیەکا بژنەوا و ویٛچشا بیاوە دەنگیٛ. یاگیٛ سەرنجینە کە هەر ئا نا‌حەزە دەسەڵاتدارا، کە دەیان ساڵیٛن سیاسەتو تاونایەو(ئاسیمیلاسیوٙن) هەورامانی و زوانی هەورامیشا بە کردەوە پەیٛڕەو کەردەن، بەرگشا فاڕا و ئیجارە بە شیٛوازیٛوتەر بەریٛ کەوتیٛ و ویٛشا کەرد براگەورە و ئی شانازیشا کەرد هینەو ویٛشا و هەوڵو داگیرکەردەی ئی ڕەسەنیەت و دەوڵەمەنڎیە فەرهەنگیەو هەورامانیشا دا.

بەڵام خەڵکو هەورامانی خاس مزانوٙ، کە ئیٛنی هەر ئا وەرگانیٛ، کە ئیسە دلیٛ پوٙسو مەیٛنە بەریٛ مەگنا. ئیٛنیٛ هەر ئا تاقمانیٛ کە جە ماوەو سی(30) ساڵیٛ دەسەڵاتداریشانە زاڕوٙڵیٛ هەورامانیشا جە وانای و پەروەردەی بە زوانی ئەڎایی ویٛشا بیٛبەشیٛ کەردیٛنیٛ، بە گردی خەڵکو ھەورامانیشا جە بەکارئاردەی زوانەکەیش جە وەڵاتو ویٛشەنە بیٛبەش کەردەن و بەزوٙر زوانو ویٛشا سەپنان سەرو خەڵکو هەورامانیرە. ئینیشا تەنانەت نمازا جە مزگیەکاو هەورامانینە بە زوانی هەورامی خوٙتبە دریوٙ. دلیٛ زیاتەر جە 1200 میٛدیای(دەنگ و ڕەنگ و نویسیای) چا هەریٛمەنە ئیجازە بە یەک میٛدیای ویٛسەری هەورامی نەدریان و بیەی هەر میٛدیایە ویٛسەری هەورامیشا بە (مەترسی بوٙ ئەمنی قەومی) زانان و ڕاگیٛریشا چەنە کەردەن.

ئیسە کە دەوڵەمەنڎی فەرھەنگی و زوانی، ڕەسەنیەت و تایبەتمەندی ژیوای سەرنجکیٛشو ھەورامانی جە ئاستو دنیاینە دەنگش دانەو و یوٙنسکوٙ بە ئاشکرا ئامەن سەرو خەتی و پەشتیوانیش چەنە کەروٙ، ئیٛڎیٛشایچ ئامیٛنیٛ بەر و ھەلپەرستانە کەوتیٛنی وەرو قافڵەی و گەرەکشانە دەس گیٛرا سەرو ئی شانازیەو خەڵکو ھەورامانیەرە. ئاڎیٛ بیٛشەرمانە و ناشیانە دەسوەشی جە یونسکوٙی کەرا کە پەشتیوانو خەڵکو هەورامانین.

وەڵینا واتەن: دەسیٛو کە نەتاوی ماڕیٛش، مشوٙ ماچش کەری!! ئینە ڕیٛک حەکایەتە ئی تاقمە هەلپەرستانە. جە ڕاسیەنە مشیایا یونسکوٙ سی(30) ساڵیٛ چیوەڵتەر دەس وەشیش چاڎیٛشا کەردایا ئەگەر لانی کەم وانای و پەروەدە بە زوانی ھەورامیشا پەی زاڕوٙڵاو ھەورامانی دابین کەردایا و لایەشا کەردایاوە لاو فەرھەنگە دەوڵەمەنڎەکەو ھەورامانیرە کە ئیسە یونسکوٙ بە سەروەت و سامانیٛوە جەھانی و بە مڵکو تەمامو مروٙڤایەتیش مزانوٙ.

موختار کەریمی – ئاڵمان

29.07.2021

 dotnet
  • وەز تەکنای

                 وەز تەکنای باخ و …
  • فەرەنجی

    فەرەنجی میللەتو هەورامانی تاوانش فرێوە جە ئەوەجەکانش جە دیٛرزەمانۆ بە دەسیٛ ویٛش وەش بکەرو…
  • هەورامان و گوٙنجنایش جە ڕیٛکوزیاو یوٙنسکوٙی

    ‌  هەورامان و گوٙنجنایش جە ڕیٛکوزیاو یوٙنسکوٙی ئیبراهیم یەعقوبی جە ویەردەی کوٙنوە پاگ…
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

هەجو دلیٛ شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزای تاڵەبانینە

شیکاری ئەدەبین سەرو شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزاو تاڵەبانی، بە قەڵەم و ئەندیٛشەو ئەسحەد هەورامی، ب…