یانە زوان نیمە ڕستە

نیمە ڕستە

124

نیمە ڕستە

شبە جملە یام نیمچە ڕستە. دەسە واچە، عبارە…هتد. کوڵتەرین قسیٛو زوانینە، جە بارو ڕازوانیوە جە یەک لزگی دروسیان، وەروئانەی نمەتاومیٛ بکەرمیٛش بە دویٛ بەشیٛوە یام بەش نمەبوٙنە پەی نیهاد و گوزارەی، نە کەردەوەش چەنەن و نەکەردەوە هوٙرمەگیٛروٙن. جە وینگاو مانایوە ڕەستێوی تەمامەن، مانابەخشەن. بڕێ جاریٛ نامیٛ دەسەواتەیش(لکە، فرەیس phrase) نریان مل، ولێم چی دمایەوە ئەژناسەکەش فاڕیا، چون دەسەواچەمان هەن نامیٛش دەسەواچەو کەردەوەین، یانی مەکریوٙ دەسەواچە جەکەردەوەی وەش بیەبوٙ، وەلێم نیم ڕستە کەردەوەش نمەگنوٙنە. نیمەڕستە نەخشو کەردەوەی یام ڕەستەی مەویونە، بیٛ ئانەی شیٛوەو ئاڎیشان هوٙربگیٛروٙنە. پەی بەروستەی سوٙزی و هەستکەردەی بەکارمەیوٙنە، پەی نمونەی وەختێ مەواچی(داخەی گرانەم، ئەفسوس، یانی داخەت پەی وەرو، ئەفسوس وەرو پەیت. ئەر بواچی(سڵام، مەرحەبا)، یانی سڵام جە توٙ بوٙ، تەنیا ویٛش ئەرکو ڕستێوە هوٙرمەگیٛروٙنە. نیمە ڕستە مەکریوٙنە بە دویٛ پەلیٛوە: نامیٛ دەنگی(اسماء الاصوات/ نام آوا)، چەنی نیم ڕستەی.

  1. : نامیٛ دەنگی: ئا دەنگیٛنیٛ یام ئاقسیٛنیٛ کە پیٛسەو کەردەوەی یام ڕستەی یاگیٛ مەگیٛرانە، تەمام کەرەکەشان قوتدریان یام نمەدرکنیوٙنە، دەنگ، چون چەنی نامیٛ و سیفەی و قەیدی(نامیٛ و یاوەرنامیٛ و یاوەرکەدەوەی) هامبەشەن، نیشانێوە تایبیٛش نیەنە تا جیاش بکەرمیٛوە چەویشان”جە ئەویشان”، تەنیا بە ماناو ئاوازە و فشار سەرشانوە جیاشان مەکەرمیٛوە، ئاوەختە مزانمیٛ نەخشو کەردەوەی یام ڕستەی مەوینان. دەنگ یام دەسەو دەنگی دویٛ جوٙریٛنیٛ: یوە: ئا دەنگیٛ کە پەی ئاژەڵی بەکار مەیانە و ئادەنگیٛ کە پەی ئانزانی بەکار مەیانە جەلاو ئینسانیوە. دویٛ: دەنگە سروشتەیەکیٛ و دەنگو ئانزانی و ئاژەڵی و پەلەوەری کە پیٛسەو نامیٛ و یاوەرنامیٛ و یاوەرکەردەوەی، یاگیٛ مەگیٛرانە وەختو قسیٛکەردەینەو نویستەینە.

پەی نمونەی وەخێو مەواچمیٛنە(ئای) ئینە دەنگو ئانازنین کە پەی ناڕەحەتی و ئەفسوسی و خەمباری و ئیش و ئازاری بەکارمەیوٙنە، یام(ە) ئی دەنگە پەی چڕیەی بەکار مەلوٙنە، کوڕە، یام حەسەنە، چیٛگەنە تەنیا فشار وزی سەرو ئاخر هەننەی پەی جیاوەکەردەیش. بڕێ جاریٛ یاوەرکەردەوە و یاوەرنامیٛ، کە تاکید فشار و ئاوازەشان هەن، بەیاوەرکەردەوە یام تاقمەو دەنگی ئەژمار مەکریانیٛ، پیٛسە(نا نا، تاوتاو، وەرە وەرە، هەرگیز هەرگیز)، نانا من ئی هەرمانیٛمە نەکەردیٛنە، تاو تاو واران مەواروٙنە، وەرەوەرەی هەنارەکان مەڕنمیٛنە، هەرگیز هەرگیز من پیٛسە نمەواچونە)، یانی ئی دەنگە یام نامیٛ دەنگیە، وەختیٛوەنە مەواچمیٛش ماناو ئانەی مەبەخشوٙ نیمە ڕەستەکەی نمەواچینەوە ماناو ویٛش مەبەخشوٙنە، مەکریوٙنە بواچمیٛ ئی دەنگە بکەرو کەردەوەێوەن کە بکەرەکەش لابریان(سلام) سڵام جەتوٙبوٙنە. یام وەختێوە مەواچمیٛ(داخەی گرانەم، ئەفسوس) چیٛگەنە تاقمەو کەردەوەکەیش لاشینە گمەن( داخە پەی توٙ وەرونە، ئەفسوس پەی توٙ وەرونە)، بڕێ جاریٛچ تاقمی دەنگی پیٛسەو یاوەرکەردەوێوەن کە ڕستەکەش یام تاقمو کەردەوەکەیش نەمەنەن(زو زو کەرە، پەلەپەل کەرە). باسکەردەی دەنگە سروشتیەکیٛو ئانزانی و ئاژەڵی دەنگیٛ سروشییٛ خوڎاکەردیٛ، وارۆ بە جوانی و بەنمونیٛوە باسشان مەکەرمیٛنە.

  • : نیم ڕستە: قسێوەی کوڵەی یەک بەشەنە، وەختو  هەست و سوزی و دەردو خەمی، توڕەبیەی …هتد دروسە مەبوٙنە، مەسازیوٙنە مانای تایبیٛ و تەمامە مەبەخشوٙنە. ئی جوٙرە میانو ئانزانینە پەیڎا مەبوٙنە، یانی گوشگیٛرو بواچ هەر ئانزانەن. نیم ڕستە جە بار و دروسناینە مەکریوٙنە بە چوار جوٙریٛوە:
  • نیم ڕستەی سادە: ئی جوٙرە یەک بەشەن، لت و کوت نمەبوٙ، سادەتەر نمەبوٙنە، پیٛسەو(ئاخ، حەیف).
  • نیم ڕستەی ئامیٛتە(مرکب): جە یەک بەشی زیاتەرەن، هەر بەشێوەش مانای ویٛسەرەش هەنە(دەسیٛت وەشیٛ. ژەهرو ماری، ئای وای، ئای یای).
  • نیم ڕستەی ئەرەتاشیا(مشتق): جە بەشێوە مانادری و مۆرفیموە ماناسازی مەدروسیوٙنە، تەنیا وەختو چڕیەی وەنە ئی جوٙرە نیم ڕستە وەش مەبوٙنە: نمونە: خوایا، یا ئەڵڵا، یا پیٛخەمەر، یا خەوز، یا کوٙسەو هەجیجی.
  • نیم ڕستەی وابەستە: نیم ڕستێوەنە کە تەمامکەر هوٙرمەگیٛروٙنە، بە یاردی ئامرازو بەستەی یام ئیزافەی، نمونە: بەتون و تەوەس، ژەهروماری.

هەم متاومیٛ نیمەڕستە(نامیٛو دەنگی) بە دویٛ جوٙریٛ تەر دەسە بەش بکەرمیٛن:

یوە: نامیٛو دەنگیی تایبە: ئی جوٙرە نامیٛ هەمیشە دەنگیٛنیٛ کە جە دەمو ئانزانیوە مژنەومیٛشان، یانی قسیٛوەنە پەی ئسەتیٛ و ویەردەی بەکار ئاومێنە(ئای، عەجەب، مەرحەبا، بە بە، بارەکەڵا، سبحانەڵا).

دویٛ: نامیٛو دەنگی هامبەشی: ئی جوٙرەشان فرەتەر چەنی نامیٛ و سیفەو قەیدی هامبەشیٛنیٛ.( چەنی نامیٛ: (ئافەرین، ئافەرین پەی توٙ، حەیف، ئاه، داد، ئیجوٙرە تاومیٛ چەنیو نامیٛ بەکار بەیانە).(چەنی سیفەی”یاوەرنامیٛ” خاس، فرە خاس)(چەنی یاوەرکەردەوەی”قید” نا نا، وەشڵەی، هەرگیز، حاشا).

سەرنجە: بڕێوە چی نامیٛ دەنگیە بابەتو ئامرازەکانە بەکار ئا ومێنیٛ، یانی کریو بەئامارازو سەرسامی و ئارزوی و بەستەی …هتد بنریارە.

مانا و بەکارئاوردەیو نیم ڕستەی

نیم ڕستە وەختیٛوەنە تاق ویٛش بەکارماوەرمیٛ، مانای تایبیٛش هەنە، پەوکەی مەکریوٙنە چی وەختانە یام ئی ئەرکیە مەگیٛرانە گەردەن:

  1. ئارەزو: وەختو ئارەزوکەردەینە نیم ڕەستە یام دەسەواتە، ئیستلاح، بەکار مەیوٙنە و مانا مەبەخشوٙنە، پیٛسە: ئیشەڵڵا، وەشڵەی، ئاخ(ئی واتیٛ یاگی تەرەوە بە شیٛوە ئامرازی دلیٛو ڕستەینە بەکار مەیانیٛ، وەلێم چیٛگەنە کە تەنیا ویٛشان مەواچینە مانا مەبەخشانیٛ و وەردەنگ مەیاوٙشانە).
  2. ئەفسوس و داخ واردەی: پیٛسەو: داخی داخانم، داخەی گرانەم، بەداخەوە، حەیف، بەخوا حەیفا، ئای های.
  3. دەردەو خەم: وەختو دەردیٛ و خەم و خەفەتینە ئی جوٙرە نیم ڕستە بەکار مەیوٙنە: ئاخ و ئۆف، ئای، ئەی خوڎا، یا ئەڵڵە، خواڵە گیان، ئەڎا گیان، تاتە گیان،  بابە گیان، برا گیان، باوکەڕۆ و براڕۆ.
  4. خیٛزیای و داواکەردەی: وەختو فەرماندای”داواکەردەی” بە کەسێوە تەری بڕێ نیم ڕستیٛ یام دەسەواتیٛ مەواچمیٛنە، پیٛسە: وس، وسکت، دەی، ها، هادەی، ئادەی، بیسملا، یا ئەڵڵا، یاڵڵا”پەی دەسپەنە کەردەی هەرمانێوە بنەڕاوە”.
  5. پاریٛزکەردەی: وەختو پاریٛزی و وریا بیەی(حەزەرکەردەی) ئی نیمە ڕستا مەواچمیٛنە: سبحانەڵڵا، ئەڵڵا، بەتایبە وەختێوەنە کە یوٙ گلیٛروٙ و ئاگادرش مەکەرینە مەواچی ئەڵڵا ، یا ئەڵڵا، یام چیٛوێوە سەیر مەوینی مەواچینە سبحانەڵڵا.
  6. بیٛ باکی و بیٛ پەروایی: ئی قسان یام دەسەواتیٛ و نیم ڕستەیە کە قینیمان مەگنوٙن مەواچمیٛ: جەحەنم، بەجەحەننەم، دمو هەرکەوەیۆ، گونیٛمۆ، گونو زاڕوٙڵەکەیۆ، پینەیۆ.
  7. بیٛزاری و نەفرەت: وەختیٛوەنە بیٛزارەنی جە چیٛوێوە بڕێ قسیٛ هەنیٛ مەیان دەمەرە: ئیفف پەی بویٛ گولیٛ”بوەی گولە”، ئیششش، عیشش، پەی هەرمانێوە یام کارێوە خراپی و نالایقی. وەختێوە بیٛزارەنی جە کەسێوە یام هەرمانەکاش مەواچی، ئا، ئەها، یام مەواچینە ئەیهوو. چانەی زیاتەریچ ماچی تفف، تفیٛ، تفوٙ.
  8. دوورکەوتەی و هاگادارکەردەی: پەی دوورکەوتەی و هاگادارکەدەی زاڕوٙی بەکار مەیوٙنە بەتایبە وەختێوە نزیکو ئاویٛ گەرمیٛ یام ئایری مەگنوٙوە(بڤە). یام وەختێوە چیٛوی پیس و خراپ بەروٙ پەی دەمیش ماچیش پەنە(قغە، قخە، ئیشش). وەختیٛو چڕی ئەو کەسێوە دوورۆ بوٙنە ماچی(هۆو، هۆ، هەی) هۆ فڵانە کەسە، وەلێم هۆۆۆۆۆکەی دریٛژ کیٛشینە. یام وەختێوەنە بارێوەت پەنەنە گەرکتەن ڕات پەی کەرارە، ماچی (خەبەردار). ئەگەر هەسەرە یام هەر بارێ سمەریش پۆوەبا وەختێوە کوجیەی تەنگەلانە مەبەروٙشان، مەشوٙ واچی(تەکە، تەکە) یانی تەکە دە ئیلاو بانەماڵی دیوارەکەیرە.
  9. پەسەنڎکەردەی: وەختێوەنە فەرممانەت مڎا ملەرە پیٛسە پەرچشان مەڎەیوە، ئتر وەرانوەرەکەت مەیاووٙتەنە: خاس، بەڵیٛ، ئەریٛ، باش، سەروچەمام، سەرو چەمانم، سەروگیانیم، سەرو ڕوٙحیم، ئا، ئم، بەڵیٛ قوربان.
  10. 10. وەشەسیای: وەختێوەنە گەرەکتەن وەشەسیای بەروزی پەی کەسێوە: گیان، گیانو من، نورو چەمام، چەمەڕاسەکەم، چەمو من، دڵ و جەرگ، ڕوحی ڕەوان، ڕوٙح و گیانم، ئازیزکەم، گیانەکەم، دڵەکەم، هەرچی کەسم، باوانم.
  11. تەرسنای: وەختو تەرسنای کەسێونە ئی دەنگە یام نیمە ڕستە بەکار مەیوٙنە: پخ، وخ، وح، بم، وا، پو، هەڵبەت ئینە پیٛسەو دەنگێوە بەرزی دەمتەوە بەرمەیانیٛ و چەنی هاوری بەرزی.
  12. دەسوەشی و ئافەرین: بە بە، چ خاسەن، ئافەرین، ئافەریم، ماشەڵڵا، ماشەڵڵا بەشو خوای، بارکەڵڵا، دەسیٛت وەشیٛ، سەرەت وەش، چەمێت گەش، قەڵەمت سەوز.
  13. سەرسامی: وەختو سەرسامینە تەنیا ئی دەسە واتە بەکار مەیوٙنە و ماناو ویٛش مەبەخشوٙ، هەرچند بڕێ واتیٛما هەنیٛ بەنامیٛ ئامرازو سەرسامی کە ڕستەنە بەکار مەیانە، نمونەو نیم ڕستەی(ئەڵڵا، ئەڵڵاهو ئەکبەر) بەتایبە کە چیٛوێ جوان مەوینینە و سەرسام مەبی پەنەش. ئەستەغفریٛڵڵا، سبحانەڵڵا، لاحەولە وەلا، عەجایبەن، سەرسامەن، پەحح، پەححا، ماشەڵڵا، بابە گیان، تاتە گیان، خوا گیان، پەنابەخوای، نەعوزوبیللا، ئای یای.( ئای یای یای چیٛوەکەی ئانە زل مەکەرە).
  14. پاڵپەشتی و تاکیدکەردەی: وەختێوە هەرمانێت بەدڵە بوٙ پیٛسە ماچی: ئەریٛ، بەڵیٛ، بەریٛوەڵا، ئەشهەدو بیللا، ئەشهەدو، ئاخوٙر، ئاخر، پاسەن.
  15. 15. مەخسەرە و گاڵتە:گەرەکت بوٙ مەخسەرە بەکەسێوە بکەری، پیٛسە مەواچینە: شیڕڕ، تڕڕ، تڕحێو.
  16. هەڕەشیٛ: وەختیٛوە گەرەکتەن هەڕەشیٛ بکەری ئەو کەسێ: وسسسس، خاس، یەواش(یانی خاس تا یاووت پەنە چارت کەرو).
  17. وەشحاڵی بەروستەی(شاڎی): وەختیٛوەنە ئانزان وەشحاڵ مەبوٙنە، پیٛسە مەواچوٙن: شوکر، ئوٙخەی، ئوخەیچ، حەمدوللا، شکر خوڎایا. مزانی، چەمیٛما ڕوٙشن، چەم و دڵی ڕوٙشن، حەمدو للا، وڵکێم، ئای وڵکیٛم.
  18. فریاد: هاوار و یاردی و کوٙمەک: وەختیٛوەنە ئانزان داواو فریادی مەکەروٙنە ئەو خوای پی جوٙرە مەواچوٙنە: ئەڵڵا، یا ئەڵڵا(سەرسمیٛ، چورتمیٛ مەیونە ڕات ماچی ئەڵڵا، یا ئەڵڵا)، یا حەزرەتو غەوزی، ڕاو خوڎای و مەولودو پیٛخەمبەری، سەدەقە سەرو وێت. یا کوٙسەو هەجیجی، حسامەدین، خەیرەو ئەڎاو تاتەیت، خەیرەو بابەیت، خەیرەو قەبرە تاتەیت. بەتایبە وەختو سواڵکەردەینە ئی جوٙرە نیم ڕستیٛ مەواچیانە.
  19. شاڎبیە بە خەمو دوژمنی و سەرزەنشتو دوسی: وەختێوە دژمنەکەت وەنەش قومیوٙ مەواچی(ئۆخەی) ئانە توٙ بڎیە پاسەت سەرئامان. (دەسێ خوای وەش) کەتوٙ پاسەت سەرئامان. وەختو سەرزەنشت و دوٙسیتەنە بە تەشەرەوە ماچی(گیان) هەر ئینەبیٛ سزاکیٛت. (ئەی خاس) کە توش بیەی.
  20. گلەییکەردەی، بەشیوەو تەنزی: وەختێوە هەرمانێوە خراپەمەکەری، پەنەت مەواچانە (دەسیٛت وەشیٛ، ئافەریم، چەمیٛما ڕوٙشن، ئای دنیا، ئای ڕوٙزگار).
  21. 21. ناشایستەییٛ و نەفرین: یام ماچمیٛ(کفریٛ کەروٙ)، وەختیٛو قینیما مەگنوٙنە ئەوە کەسێوە کە هەرمانیٛ نالایقیٛ و نایاگیٛ مەکەروٙنە، پیٛسە مەواچمیٛنە: زەهر، زەهرو ماری، قزەڵقورت، ژەقنەمووت، عەمرکوٙتا، جوانەمەرگ، ئازیزمەردە، بیٛناموس، بیٛ شەرەف، بوڵاو سەرە.
  22. نەریٛ و دروٙ وستەیۆ: وەختێوە چیٛوێ نەریٛ”نەفیە” کەری یام بەدرویٛش وزیوە، یام وەختێوە یوٙ درویٛ کەروٙ ، مەواچینە: ئەستەغفرڵڵا، نا، نە، هەرگیز، حاشا وللا، ئەسڵەن.
  23. 23. چڕیەی و هاوارکەردەی: چڕیەی و هاوار کەردەی، ئاوازەو دەنگی مەفاڕیونە بڕێ ئاژیٛ جیاوازیٛنە چڕیەی و هاوارکەردەی هەن: وەختیٛو هاوار مەکەری ئەو خوای و لاڵیەوە وەنە مەواچی(خوا، خوڎایە، خواڵە گیان) یام داواو کوٙمەکی بکەرینە ئەو خوای و پیٛخەمبەری(ئەی خوا، ئەی پیٛخەمەر). ئەگەر بچڕی ئەو کەسێ(ئەی پیای حەسابی، ئیسە چ وەختەن).یام وەختو خەم و خەفەتینە هاواربکەری(ئەی دنیا، ئەی ڕوزگار). چڕیەی ئەوە کەسێ و هاگادارش مەکەریوە(هۆ شاهوٙ، شاهوٙ هۆو….دریٛژش بکەریوە). یا وەنەت قوٙمیو هاوار مەکەری(یا ئەڵڵا، یا کوٙسەو هەجیجی). بڕێ جارێچ چڕیەی بە بیٛ نیشانە و واتیٛ تایبیٛ ماچمیٛش( کاوان، شاهوٙ…وەلێم درێژ، شاهوٙ گیان، تاتە گیان ). یام تەنیا ئاوەزەکەش مەفاڕیوٙنە (شاهوٙڵە، حەسەنە، پەی ژەنیٛ سوسەنیٛ، ئایشیٛیلیٛ، سوسەنلیٛ تەلعەتیٛ).

نامیٛو دەنگی(نیم ڕستەی دەنگی)

ئی جوٙرە نیم ڕستە میانو ئانزانی و ئاژەڵینە هەن، گوٙشگیر بیٛزوانەن، پەی چند مەبەست و نیازێوە بەکار مەیوٙنە:

  1. چڕیەی ئاژەڵی: وەختێوە ئاژەڵ چڕینە پەی نان و ئاو واردەی( پشیلیٛ و کتە و گوربە مەواچی پشیٛ پشیٛ)( کەرگی ماچی تپیٛ تپیٛ..نمەنویسوٙنە)( مەی مەواچی عەو، عێو)( هەر مەواچی کوڕڕڕ)( گاوە ماچی تشاو…نمەنویسیوٙنە)،(گوٙرەکە ماچی، گلو گلو گلولە).
  2. خوڕیەی وەنە و بەرکەردەی:(مەی مەواچمیٛ کتش، بزە مەواچمیٛ یخ، یەخە، یخە)(پەی کتیٛ مەواچمیٛ فسس) (پەی توتەی: چغ، چغە، چخ)(پەی کەرگیٛ: کش، کشە) ( پەی گاویٛ: وەحا، پەی گوٙرەکەی وەلە)( پەی هەرو هەسەری مەواچمیٛ، وەچە، هەچە، هەتە).
  3. مدرنای ئاژەڵی: (پەی هەری و هەسەرێ مەواچمیٛ هۆش، شوۆششش)( پەی کەرگیٛ و پەلەوەری مەواچمیٛ پس، یانی پسدەرە).

هەڵبەتە ئی جوٙرە نیم ڕستیٛ یام دەنگیٛ فرەو زوانە خویٛشەکانە، یام زوانە براکانە و زوانە هامساکانە هامبەشیشان هەن، پەی نمونەی ئافەرین کوردی و فارسی و هەورامی فرەو زوانە ئیرانیەکانە هەن، یا ئەڵڵا، عەرەبینەو زوانە ئیرانیەکانە هەن…هتد

نامیٛودەنگی

بڕێتەر جە نامیٛودەنگی چیٛگەنە باسمەکەرمیٛ، کەزوانی هەورامینە یاگیٛشان هەنە، وەڵتەر بڕێوەما باسکەردیٛنیٛ وەلێم ئیجارە ئانیشان باس مەکەرمیٛ کە بەتەشکو چەمەی[1](مصدر) هەنیٛ و ئەگەر ڕیٛخەکەیشان واوەی بکەرمیٛوە پیٛسەو نامیٛ و یاوەرنامیٛ و یاوەرکەردەوەی هەرمانە بەرا ڕستەنەو وەختو دواینە، هەرپاسە بەتەنیایچ ماناوە نامیٛ دەنگی مەبەخشانیٛ، دەسەبەشیٛ مەکریانە پەی سادەی و ئامیٛتەی(سادیٛ و ئامیٛتیٛ)، نمونیٛ چی بارەوە:

یوە: نامیٛو دەنگی سادەی: کەجەیەک نامیٛو دەنگی دروسیان، پیٛسەو: ویزە:wi)za: ویزەو گوللیٛ، گروڵییٛ: هەرچیٛوێ کە فرە تیژ بویەروٙ، ویزەو مەشولەی، پاوەی ماچانە “ویژە” ، ئی دەنگە بە شیٛوەی چەمەی نەویەری(ناگزر) هەن زوانو هەورامینە: ویزنای، ویژنای.

پیٛقە:pe#qa: پیٛقەو نەچیری: پیٛقەو شادی و وەشی، هەرپاسە فیٛقە: فیٛقەو زاڕوٙڵا کە پەی کیٛڵیٛ و گەمەی بەکار ماوەران. یانی فرەو دەنگە سروشتیەکان مەتاومیٛنە تەنیا و سادە بەکارشان باوەرمیٛنە و پیٛسەو نامیٛ هەرمانە ببەران، جە بنەرەتنە ئینە ڕیٛخەو چەمەین و مە بوٙنە بە نامیٛ چەمەی(اسم مصدر)یانی ڕیٛخەوچەمەی + ە = نامیٛ چەمەی، پەی نمەنەی: قیٛڕنای: قیٛڕنای- نای= قیٛڕ. قیٛڕە، قیژە، قیٛڕەش ئاما، قیٛژەش ئاما، گیزە، جیڕە، فیڕە. دماتەر بەنمونیٛ گردی مەنویسمێنە.

دویٛ:  نامیٛو دەنگی ئامیٛتەی(مرکب): جە دویٛ دەنگان دروس مەبوٙنە: پیٛسە واتما ئی دەنگیٛ بنەڕەتنە نامیٛ چەمەینیٛ، فرەو نامە دەنگیەکانو هەورامی بە (ە، a) دمایشان ئامان، پیٛسە: باڕە باڕ bar*abar*: کە جە چەمەو(باڕنای) هوٙرگیریان، (باڕە) نامیٛ چەمەینە،(باڕ) ڕیٛخەو چەمەین، واتیٛ یوەمە تەنیا (ە، a) زیادەن جە واتیٛ دوەمی. نمونیٛ زیاتەرێ: بوٙڕە بوٙڕbor*abor*، پرخەپرخprxaprx . بڕێ تەردەنگیٛما هەنیٛ تەنیا ڕیٛخەو چەمەکەی منیەیرە، چون بڕێ چەمیٛ هەنیٛ، تەنیا ڕیٛخەو چەمەکەیشان مەبوٙنە بە نامیٛ، نامیٛ چەمەی.پیٛسە: پیٛچنای، پیٛچای، پیٛتەی: پیٛچ: پیٛچ پچ pe#c& pe#c&  (پیٛچ پیٛچەن چون حەی). بڕێ تەرمان هەنیٛ کە (و) مەگنوٙنە میانشا، پیٛسە: قرپ و قاپ: qrpuqa^p، دەنگو دڵ هورئامایوە، ڕشیایوە، زوانی هەورامینە، فرەتەرین دەنگەکیٛ بە تەشکو جوٙرو یوەمینیٛ کە(ە،a) مەگنونە میانشا، یام نامیٛ چەمەی چەنی ڕیٛخەو چەمەی واوەی مەبانوە. چی بارەو نمونیٛ منیەمیٛرە سەرو دەنگەکانی و چەنی چەمەکەیشان.

وەرو ئانەی بڕێ نامیٛم بە ئەلف بای جەهانی نویستێنیٛ تا دەنگەشەنا جوان بەربگنوٙ، بە فایلی ۆرد تیک مەشوٙنە، ناچارەنان فایلە پی دی ئیفەکەیش بنیەورە تا ووەنیاریٛ کەلکش چەنە هوٙربگیٛران


[1] ڕازوانی هەورامی، دکتور ناجح گوڵپی 2019:114

نویاس: د. ناجح گوڵپی

 dotnet
Load More In زوان

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

هەجو دلیٛ شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزای تاڵەبانینە

شیکاری ئەدەبین سەرو شیٛعرەکانو شیٛخ ڕەزاو تاڵەبانی، بە قەڵەم و ئەندیٛشەو ئەسحەد هەورامی، ب…