وەر

64

وەر

وەر: پسەو وەڵگیری و دماگیری و هەرپاسە پیٛسەو واتێوە ویٛسەریٛ بەکار مەیوٙنە، یانی جە دروسنای واتیٛنە ڕوٙڵیٛ دیارش هەنەن، با پیٛوەرە سەرنجە بڎەیمیٛ:

یوە: وەر: پسەو وەڵگیری: وەڵگیر سازێوەن، واتێوەنە هەکە ماناش نیەنە، وەلێم ئەرکش هەن، مەلوٙنە سەرو واتیٛوە ماناکیٛش ڕوٙشنە مەکەروٙوە، مەلوٙنە سەرو نامیٛ یاوەرنامیٛ و یاوەرکەردەوەی و چەمەی:

  • مەلوٙنە سەرو چەمەی پسەو وەڵگیری: وەرکەردەی: وەرما، وەرتا، وەرشا، وەرمانە، وەرتانە، وەرشانە(یاگەگیرو نامیٛ دەسەی یوەمی هوٙرمەگیٛروٙنە). وەرگیٛرتەی، وەربیەی(زوانش وەربی، وەڵاخەکە وەربی، هەسارەکیٛ وەرە بیە، ونەو لوتیٛم وەرە بیە) وەردای، چیٛگەنە ماناو وەری لیٛڵەنە، دیارە نیەنە، یانی مەتاومیٛ بواچمیٛ وەڵگیرەن.
  • مەلوٙنە سەرو نامیٛ: وەر+ هەڵیزە: وەرهەڵیزە، وەر+ هەیوانە: وەرهەیوانە. وەرداڵان، وەرویٛڕک(هەڵیزەی گولانیٛ، هەیوانەی گولانیٛ، کابانەی گولانیٛ). چیٛگەنە وەر ماناش مەواڕوٙنە، پسەو ئەویشا تەری نیەن.

دویٛ: بڕێ جاریٛچ(وەر) ماناو وەڵیٛ مەبەخشوٙنە، کە ماناش بیە، یانی واتێوی ویٛسەرەنە، پاسەبوٙ پیٛسەو وەڵگیری ئەژمار نمەکریوٙنە، ئاوەختە واتەکیٛ مەبوٙنە بە واتیٛ ئامیٛتیٛ، پسەو: وەرکەمەر، وەرنما، وەروانکە، وەرباس، وەرواتە، وەرلەشیمە: وەردوٙشە: وەربینە، وەر بانگ، وەردەگا، وەردڵ، وەردەم، وەرپەرچ، وەرتەسک، وەرپان، وەروەڵا، وەرهەڵا، وەرقوڵ، وەرکوڵ، وەرەڕا، وەردەنگ ئینیٛ گرد ماناو(وەر: وەڵ) مەڎانی. یانی واتیٛ ئامیٛتیٛنیٛ. وەرلوای: وەڵیٛ لوان. ئینە چەمەن وەر مانای تەمامەش هەنەن. هەرپاسە”وەر وەزەن” نامیٛ ئامیٛتیٛنە، چیٛگەنە ماناو وارو وەزەنیٛ مەڎوٙ، چون وەزەنی سەرۆ ئاوی پڕوٙرە واری.

 وەرەتاو، وەرەتاوکەوتەی: وەرکەوتەی، وەرتاونیشتەی: وەرنیشتەی، وەرتاوپڕای: وەرپڕای، وەتاوزیای: وەرزیای، چیٛگەنە وەر ماناو وەرتاویش هەنە، یانی واتێوە ویٛسەرەنە، وەرشیٛڵە، وەربەردەی، وەرتاوبەردەی، وەرگیریای: ڕوٙجیارگیریای، وەرنەوەزان: وەرتاوش نمەوەزوٙنە، وەرتاوش نمەگنوٙنە.

یەریٛ: وەر، پسەو دماگیری، مەلوٙنە دماو نامیٛ، یاوەرنامیٛ، یاوەرکەردەوە: بەختەوەر، بەهرەوەر، دادوەر، یاوەرنامیٛنیٛ، یانی کەسێو بەختەش ببوٙنە، بەختدارەن، یام بەهەرەش ببوٙنە. دڵوەر: لوان دماو نامیٛ، دڵوەر کەسێوە دڵدار، یانی دڵش هەن، دڵفروانەن، ماچی دڵوەر نەبی، یانی دڵەگەورەکەت نەڕەنجیوٙ.دەمەوەر، ناموەر: یانی نامدار، مەیشور، وەلێم دماگیرو وەری خەریکەن کەم بەکار مەیوٙ، یام بیچمو ویٛش مەواڕوٙنە، سەرنجە بڎیمیٛ: ناموەر بیەن بە نامور، ڕەنجوەر بیەن بە ڕەنجور، ئینە دماگیرێ کوٙنەن، جە قەڎیمە بەکار ئاوردەیش فرەتەر بیەن(ناموەر: نامور، ڕەنجوەر: ڕەنجور، کەسێو هەکە هەمیشە ڕەنج بڎوٙنە، ڕەنجوەر: ڕەنجبەر). سەروەر: لوان دماو یاوەرکەردەوەو سەری، کەماناکیٛش فاڕێنە، کاسێو کە قەدرش بگیٛری و یاگیٛش سەرو سەری ببوٙنە.

چوار: زوانو هەورامینە ڕیٛخەو چەمەو واردەی، وەردەی، مەبوٙنە بە”وەر”، چنڎەها واتیٛش چەنە وەشیٛ کریێنیٛ، یانی پسەو واتێوە ویٛسەریٛ هەرمانە مەکەروٙنە، بەتایبە چەنی یاوەرنامیٛ و یاوەرکەردەوەی(وەش وەر، پیسوەر، کەم وەر، فرەوەر، گەنڎەوەر، چڵکاو وەر)، یانی واتیٛ ئامیٛتیٛش وەشە کەردیٛنە. توچ بڕێ واتیٛ ئەچیمنیٛ بواچە…

تا زوانت ببوٙنە ویٛچت هەنی.

 د. ناجح گوڵپی 8/9/ 2020

 hewraman
Load More In زوان

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

    دماگیٛرو”نە”ی       ئەگەر سەرنجەو زوانو گوٙران- هەورامی بڎەیمیٛ مەوینمیٛ، …