یانە زوان دەس؛ ئا واتیٛ، هەکە جە دەسیوە مەدروسیانیٛ

دەس؛ ئا واتیٛ، هەکە جە دەسیوە مەدروسیانیٛ

90

دەس؛ ئا واتیٛ، هەکە جە دەسیوە مەدروسیانیٛ

دەس… با  زوانەکەما  ویر نەشوٙو

واتیٛ دەسی بەشدارییٛ وەرچەم و فرە وەرپان مەکەرون،ٙ جە دروسنای واتینە “موٙرفوٙلوٙجینە ” سەرنجە بدەیمی دەس نامیٛنە چەنی نامیٛوەتەری، چەنی یاوەرنامیٛ، یاوەرکەردەوەی، هەرپاسە چەنی کەردەوەی ئامیٛتەی، کەردەی ئامیتەشان دروس کەردەن، چی باسەنە بە پوختی جوٙرەکانشان مەوزمیٛ وەرو چەمان: وەلیٛ ئانەی بلمیٛ سەرو کورەکو باسەکەی، ئینەی مەوزمیٛوە یاڎتان، هەکە زوانو هەورامینە فرەو نویسە، دەنگو(ت) نمەدرکنیونە پسەو(دەست: دەس، مستەفا: مسەفا، نویستەی: نویسەی، بەستەی: بەسەی)

یوەم: نامیٛ ئامیتی( واتیٛ دەس + نامیوە سادیٛ، یاوەرنامیوەسادیٛ، چەمە)

  1. یەکدەس: کەسێوە یەک دەسش بوٙنە، یوٙشان پڕابوٙ، یەکدەس: هەرمانەی یەکدەسە، پیٛسەو یوی، نویستەی یەکدەس: پیٛسەو یوی نویستەی.
  2. دەسەواتە: دەسەواچە: یانی عبارە، گرێ، لکە، فرەیز، چنڎە واتێو پێوەرە مەیانیٛ.
  3. دەس خەت: یانی خەتو نویستەی بەدەس.
  4. دەسە بەش: دەس + ە + بەش: واتیٛوە ئامیٛتیٛنە جە دویٛ نامان دروسە بییٛنە، بە هامکاری دلیٛگیرو “ە” یانی بەش بیەی پەی دویٛ تاقمان  یام زیاتەری.
  5. دەسە: دەسە تەوەر: دەسەخاکەناز، دەسە زەنگەن، دەسە پاچەکوٙڵە: نامیٛوە ئامیتیٛنە.
  6. 6.    4.      دەسەک:  دەس +ەک = نامیٛوە ئەرەتاشییٛنە، دەس + دماگیٛرو “ەک” هیٛزمی پەڕەدەس، نزیکەو مەتریٛ دریٛژ بوٙ.
  7. پەڕە دەس: یانی پەڕو دەسیتنە، وەش مەیوٙ دەسەوە.
  8. وەش دەس: وەش بەیوٙ دەستەوە، پەی دەسی وەشەن هەرمانەش پەنە بکەری.
  9. دەسە: دەسیٛ وەزی: یانی پەڕو هەردوی چنگات وەزی دە دنیٛ، ئەوسا جیاتی ژمارە دەی بەکار ئامان.
  10. دەسەوانە: دەسکیش.
  11. دەسە دوٙڵ: دەس + ە+ دوٙڵ: پەی کوای گەنم و  پەتڵەی، سماقی، دلیٛ دوٙڵیٛنە.
  12. دەس هاڕ: هارە، گەنم هارای بەهارە،  وڵوٙشە، پەتڵە هاڕای
  13. دەس و مشت: دەس + و + مشت  یانی توٙقە کەردەی، یام دەس و مشتش ڕاسەن وەختو تەقەکەردەینە.
  14. دەس و دیم: دەس و دیم گیٛرتەی .
  15. دەسەو هورپرای: نامیٛ + ەو +  چەمە: تاقمەو هورپڕای .
  16. دەس و پل: دەس و پەنجە و گلک و ئەنگوست.
  17. دەسبار: وەختو بارکەردینە یاردیش دەی تا بارەکەی مەوزوٙ سەرو وەلاخەکەی. یام هەریاردییٛوەتەر پەنەش مەواچان دەسبار، کوٙمەک، هامکاری، یاردی دای.
  18. دەساندەس: ئیدەسو ئەودەس، یانی دوویٛ لایی کەشی وەرانوەرو یوٙتیرنین
  19. دەس کەلا: ئا کەلانە کە تیلەش پەنە کەری.
  20. دەس و موچ:  دەس ماچ کەردەی وەختو توٙقەکەردەینە، دەس و ماچ(ماچ و موچ).
  21. دەس و موشتاق: توٙقە کەردەی.
  22. دەس قەڵەمانە: ئەوسا هەقێ دریان جیاتی دوعا نویستەی، یانی جیاتی نامە نویستەی.
  23. دەس کیسە: دەسیسە:  یانی فیٛڵ و تەڵکە، بەدەسکیسەو فلانە کەسی دلیٛنە شی.
  24. دەسە قوڵت: دەسەو هەڵیز ژەنای.
  25. دەس و پا :ویٛش وست ملو دەسو پایمەرە.
  26. دەسە ملان: دەسکەردەی ملو یوٙترینی.
  27. دەس و پەنجە: دەسو پەنجەش زەریفەن.
  28. دەسەو یەخە: وەرانوەرو یوٙی مدرا و دەس بدان یەخی یوٙترینی.
  29. دەسماڵ: دەس + ماڵ: دەسماڵ، ڕیٛخەو چەمەو ماڵای.
  30. دەسەسەڕ: دەس +ە+ سەڕ: دەسەسەڕ: دەسە سڕ:   ڕیٛخەو چەمەو سەڕیەی
  31. دەس پیس: یانی دز، کەسیٛو کە دەسو دزیەش بوٙنە، یام چیٛو بوزوٙنە لاوە و چەنەت بشاروٙوە.
  32. دەسپاک: ئەمین، پیاخاس، دزی نمەکەروٙ، ماڵو مەردمی مەپاریٛزنوٙنە.
  33. دەس بەدامان: یانی تکا و ڕجات وەنەمەکەرو، وەنەش مەلاڵیوٙوە.
  34. دەس وەشانە: دەس وەشانە، جیاتی سپاس گوزاری، کە هەرمانیٛوە خاسەمەکەرینە پەیش.
  35. دەس گەوج:  کەسیٛ دەسش راس نەبوٙ نیشانی نەپیکوٙ، یام هەر ئەزەلەنە، لەم ئاورد دەسش سەقەت ببوٙنە.
  36. دەس راس: نیشانی خاس مەپیکوٙن.
  37. دەسەمو: دەسەموٙ: گیانەوریٛ بە ئاسانی بگیریش، دلیٛو دەساتەنە بنیشوٙ.
  38. دەس چڵاک: کەسیٛ دەسیش نەمدرانیٛ، هەر یاگیٛو یباووٙ بنەموٙ چیوی و هورشبگیٛر و بنیوٙرە، دەسیش جوڵیانە.
  39. دەسبڕ: کەسیٛ، کە جە وادەو بەلیٛنیش پەشیمان ببوٙوە، یام مامەڵیٛ دروٙزنانیٛ و ناڕاسیٛ بکەروٙن.
  40. دەسەوام: هەرمانکەردەی پەی یوٙترینی، ئاروٙ من ملو یاردی هامساکەیم و سەوای ئادیچ میوە یاردیم، یانی هەرمانەو دەسی مڎەی بەوام، زەمانیٛوە زەڕ نەبیەن، کەلکشان جە هازەو هەروٙمانیٛ گیٛرتەن.
  41. دەس پەنەکەردەی: بنەڕاو گرد هەرمانیٛ، کە نەمی وەنە.
  42. دەس ئاستەی: وازئاردەی یەکجاری جەهەرمانیوە ،جە وەزیفەی. دەس هوٙرگیٛرتەی.
  43. دەس هورگرتەی: وەختیٛ هەرمانە مەتەمامیوٙ، ویٛرەگانە ئتر مەلیوە پەی ئیسراهەتی و وچانیٛ.
  44. دەسلوای: یانی کەسیٛ دەسەلاتش بوٙنە گرد یاگیٛنە هەرمانەش بویەروٙ.
  45. دەس نەلوا: کەم دەس، نەدار.
  46. بیٛ دەس: یانی هیچ کەس، هیچش نیەن، فەقیر ق هەژارو نەدار و ناتەوانەن.
  47. دەس نەمام: دەس نەمامو ویٛمەن.
  48. وەردەس: وەردەسو ئوٙسای، پەی هەرمانکەردەی، چیٛوێ وەرو دەساتەنە بوٙنە باکارش باری.
  49. داردەس: دارو دەسی.
  50. دەسەلات: حوکمداری.
  51. کەم دەس: نەدار و گەڎا و نەبیە.
  52. دەس ڕەنگین: کەسیٛ بتاووٙ بە دەسیٛ چیٛو بچنوٙ و  وەشبکەروٙ.
  53. دەس سیاو: دەسش شومنە، خراپەن، بڎوٙش هەرچیوە خراپنوٙش.
  54. دەس تەڕ: یانی سحرباز، لاو ئیٛمەوە، هەورامانەنە نەبیەن.
  55. دەسە وەریٛ: جاشتیٛنە بە وڵوٙشەو بایجانە سورلیٛ مەکریوٙ ،شلەنە و بەدەس مەوریوٙ.
  56. دەس خەڕوٙ: یانی دەس بڕیە و وەعدە خیلاف. کەسیٛوە تەماڎارو چیٛویٛ ببوٙنە جە هامڕاکەیش، وەلیٛم پەیش ناروٙنە، یانی دەس خەڕوٙش کەردەن.
  57. دەس ماڕایوٙ: دەسە ماڕالیٛ: گەمیٛوەن دویٛ کەسیٛ دەس و مشت مەڎان دەسو یوٙی هەرکامشان قەوەت بوٙ ئەوی تەری مەماڕوٙوە.
  58. دەسباز: ژەرژی یان هەر گیانەوەریٛ لینی، هەکە گەمە بەکەروٙ چەنی ساحیبەکەیش.
  59. دەسبازی: گەمە کەردەی بە دەسی، یانی چنگە پڕچیٛ.
  60. دەسرازە: دەسرازەو بیٛشکیٛ زاڕوٙلەی پەی پیٛتەیش .
  61. دەس پیٛچەنە: پیٛچەنیٛ بیٛشکیٛ.
  62. دەس بەند: یانی بازن و خڕخاڵ. یام چیٛویە، کە بکەرینەش دەست.
  63. دەسەگیریٛ: دویٛ پارچە پەڕویٛ وەشکریانیٛ پەی گیٛڕتەیوٙ قابلەمەی گەرمی سەرو ئایریوٙ تا دەسیٛمان نەسوٙچان.
  64. دەس گیر، دەسەگیرە: هەرمانەکیٛ دەس گیرەنە، دەسیٛت مەگیٛروٙ، دیٛر تەمامیوٙنە.
  65. دەس بەتال: بیٛ هەرمان.
  66. دەس دریٛژ: دەسدریٛژی، تەعەداکەردەی، دەسش پەی دریٛژ کەرد.
  67. دەسەنە بەرشیەن: کار جەکاری ترازیان.
  68. دەسیٛش نمەلان یوٙرە: یانی کەسێ هەرمانە بەڕیٛک و پیٛکی نمەکەروٙنە، نمەتاووٙنە.
  69. دسیٛ دە پیٛوەرە: دەس دای پیٛوەرە: یانی پەلە بکەردیٛ، کرژ هەرمانکەردەی.
  70. دەسیٛ ئاریٛ یوٙرە: پسەواچی هەڕەشیٛ کەریٛ، یام سەردشەن.
  71. فووکەروٙ دەساش: سەردشەن.
  72. دەسەبرا: رەفیٛق، هامڕای نزیک.
  73. دەسە رەفیٛق: هامڕای نزیک.
  74. دەساو دەسکەردەی: دەسی دەسی کەردەی: یانی ماتڵت مەکەروٙ،
  75. دەسش نیان سەرو دەسیوە: یانی خەمبارەن.
  76. دەسەزرانی: دەس بەزەنگوٙڵ: دەسەو ئەژنۆ: بیٛچارەو خەمبار.
  77. دەسنیشان: دیاری کەردەی، دەسە نیشانو ویٛمەن.
  78. دەسانە: شارەزایش هەن، دەسانێش هەنە، یانی پەی ئاژاولە نیایوە بەڵەدەن.
  79. دەساوە: چاشتیش وەشنە، چیٛو و دەسیش وەشەن. دەساوەش وەشەنە.
  80. دەس نویس: نویستەی بەقەلەم سەرو کاخەزیوە.
  81. یاگە دەس: یاگیوە  دەسش پوٙگیری، کاریگەریش هەن، شوٙنەماش هەنە، یاگەدەسش دیارەن پوٙ هەرمانەکێوە.
  82. دەسبەسەر: زینڎانی کەردەی،  دەسش گیریان سەرەنە.
  83. دەس بەسیا: هیچش پەنە نمەکریوٙ.کەلەبچە کریان.
  84. دەسەپاچە:  هیچش چنە نمەیوٙ ،هیچ کاریٛش پەنە نمەکریوٙ، دەس پەی هەرچی مەبەروٙ، نمەتاووٙ بکەروٙش.
  85. دەس مەڕیا: وەختیٛو کەسیٛ هەرمانێ خراپە مەکەروٙ  پەنەش مەواچان دەسیت مەڕیا، یام کەسێو دەسش مەڕیان و هیچ نمەتاووٙ بکەروٙن.
  86. دەس وەڵا: یانی پەی خەرج کەردەی دەس وەلاوەن، زەڕی فرە  خەرج مەکەروٙ، بیٛ یاگە خەرجش مەکەروٙ، مەڎوٙش وارە.
  87. دەسەکەردەی: وەریٛسەکیٛ دەسە بکەرە، یانی وەریسەکیٛ بەجوٙریٛ ڕیٛکە وزی و بەسیش، دەق کەردەی
  88. دەسچن: هەرچیت گەرەک بوٙ بەدڵو ویٛت هورش بچنی
  89. دەسکەنە: یانی بەدەسیٛ هوٙرش بکەنی..دەسکەنەو نوەیا.
  90. دەسشوٙر: یاگیٛ دەس شتەی. یام چیٛوێ، کە دەسیٛش پەنە بشوٙری.
  91. دەس بە دەس: چن کەسێ بە ڕیز گەرەکشانە چیٛوپ دەس بە دەس و یوٙی بیاونان یاگیٛ تەر، بڎاش دەسو هەنترینیوە.
  92. دەسگیٛرتەی: ئەوەڵ شەو و وەیویٛ و زەمای، زەما  دەسو وەیوٙ مەگیروٙ. هەکە واتیٛوە فرە بەئەڎەبەو هەورامانینە. یام دەس گیٛرتەی: بەڕیز دەسو یوٙترینی نگیران پەی هوٙرپرای.
  93. دەسگیرانە: کەسیٛ کە هیجبی کناجیٛ بکەروٙ، مداش پەنە، مارەش مەبڕان، پەنەش مەواچان دەسگیرانەش گیٛرتیٛنە.
  94. دەس گیٛڵ: کەسیٛ  چیٛو بورەشوٙ و بە دەس بگیٛڵنوٙش و نیشانەش بدوٙ هەتا بورەشیوٙنە.
  95. دەس ماشنای، دەسە ماشیٛ: دەست بەری یاگیٛوەرە کوٙرانە گیٛڵینیش پەی ئیستەیوٙ چیویٛ.
  96. دەسئاردەی:  دەست ماریوە دما، یام چیٛو بەدەس بئاری، دەسکەوتەی.
  97. دەسە بەردەی: دەست بەری پەی چیٛویٛ. یام دەس پەنە مەکەری، هەرمانێوە یام هەرچیٛوێ تەر دەسش پەی بەری، گەرکت ببوٙنە بکەریش.
  98. دەس گیٛرتەی ملەرە: گیٛرتەیرە، ئەرەگیٛرتەی (داگیرکەردەی).
  99. دەسکیٛشنای: ئاماژە و ئیشارە بکەری پەی یاگێوە، گلکەش پەی بکیٛشنی.
  100. دەسکیٛشتەی: دەسو یوٙی کیٛشی شوٙنەو ویٛتەرە، دەسو کوٙری بکیٛشی. یام دەست بکیٛشیوە جەهەرمانیٛ.
  101. دەسئاردەی پوٙرە: مازی شیٛلتەی، دەسش ماری پوٙرە.
  102. سەردەسە: یانی گەورەو دسێوە، گەورو تقمێوە، پیٛڕێوە.
  103. سەرو دەساوە: گیٛرتەنشا سەرو دەساوە، یانی هەمیشە باسو فڵانەکەسی مەکەران، ئینا سەرو دەسانشاوە.
  104. دەس پۆگیٛرتەی: خەرجی کەمکەریوەو بە ڕیٛکو پیٛکی خەرجش بکەری، دەس پۆگیٛرتەی تەنیا پەی خەرجی نیەن، پەی گردچیٛوان مەبوٙنە، یام وەختێ مدریرە دەس بگیری یاگێوە، چیٛوێوە.
  105. دەس تەکنای: یانی ئیشارەکەردەی، سڵام کەردەی.
  106. چەپ دەس: یانی چەپلەر، بەدەسی چەپ فرەو هەرمانانش مەکەروٙنە.
  107. دەس ڕاس: دەسش ڕاسەن، خاس مەپیٛکوٙنە وەختو نیشانیٛنە، نیشان گیٛرتەینە.
  108. ئاو دەس: دەسئاو: ئەڎەب خانە،
  109. دەسینە: دەسکار، دەسکەرد، دەسکرد: ئامێر، ئەبزار، چیٛوێ، هەکە بەدەس وەش بکریوٙنە، یام بەدەس هەرمانەش پەنە بکریوٙنە. من هەر ئیٛنڎەم زانان، هوٙمیٛدەوارنان شمەیچ چنڎەتان مەیانوە ویر بواچدیٛشان.

د.ناجح گوڵپی 22/6/2017

 hewraman
Load More In زوان

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

    دماگیٛرو”نە”ی       ئەگەر سەرنجەو زوانو گوٙران- هەورامی بڎەیمیٛ مەوینمیٛ، …