یانە پەیلوای ونی سوٙران ئەختەر سەمەری نمەبوٙ گمە بوٙ

ونی سوٙران ئەختەر سەمەری نمەبوٙ گمە بوٙ

155

                                   ونی سوٙران ئەختەر سەمەری نمەبوٙ گمە بوٙ 

ڕفانای پیلانگیٛڵانەو سوٙرانی ویش جە خاڵەکاو ١ و ٢ و٣ ئەشناسەو تیٛروٙریسمینە مرمانوٙ. بە پاو ئی پیمانە گردیاو دیاردەو تیٛروٙریسمی، کوشتەی سوٙرانی بیٛ تاوانی کردەویو تیروٙرسیتین و مشوٙ ئیدانە کریوٙ. بکەراو ئی کردەوەیە تیٛروٙریستیٛنیٛ و مشوٙ ڕسوا کریا و دریا بە دادگای و بە سەزاو تاوانەکیٛشا یاوا.

سوٙرانی زەحمەتکیٛش ھەقش نیەن واچوٙ من خانەوادە ئینا ملمەو، بارو دوٙخو ئیرانی خراوەن و نمەتاوو ئی زەڕیە بڎەو. ئەگەر واچوٙ ئیتر نمەتاوو ئی “باجەیە” بڎەو، بە بیٛ یوە و دویٛ جە گرد مافیٛوە ئیٛنسانی ڕووت کریوٙوە و مافوو ژیوایش چەنە سنیوٙوە و مشوٙ دەس وپاش مەڕیوٙ و بە ٦ فیشەکیچ کوشیوٙ و جەنازەکەیچش پا کەشاوە فڕە دریوٙ.هیلدای بەسەزوانەیچ مشوٙ جە سوٙزو تاتەیش و جە بژیوو ڕوانەیش بیٛبەشە کریوٙ. ھەر لایەنیٛو کە ئی تاوانیٛشە ئەنجام داینە بە ئاشکرا و جە سەڎەو ٢١ ینە دەورانوو کوٙیلەداریش زینڎە کەردەنەو.

 خەڵکوو با شەرەفوو هەورامانی

ماویٛو چیوەڵتەر منیچ بەش بە حاڵوو ویٛم تووڕەیی و ڕەخنەو توندوو ویٛم وەرانوەروو تیٛرروٙروو کاک سوٙران ئەختەرسەمەری چی فەیسبووکەوە بەروست و قەوڵم دا کە دماتەریچ بە تیٛروتەسەڵی هەر چی بارەوە بابەتیٛو بنویسوو و وزووش وەروو دەسوو شمەی ئازیزی:

هەرپاسە کە ئاگاداریٛندیٛ، شەوەو دوەشەمەی پەی سەروو یەرەشەمەی، ١٣٩٩،٣،١٢ وەرانوەر بە ٢٠٢٠،٦،٢ عانژمار١٢و شەویٛ، جە کوٙساڵانوو هەورامانی، جە هەوارگەو ژوٙنی، کە هامنەهەواروو دەگاو ڕوارین، گەنجیٛوی خیٛزاندار بە نامیٛ “سوٙران ئەختەر سەمەر”، تاتەو کورپیە ساوایٛ بە نامیٛ “هیلدا”ی خەڵکوو خودوو ڕواری، کوڕوو کاک عیٛرفانی ئەختەر سەمەری بە شیٛوازیٛو دڕندانە و بیٛبەزەییانە دماو زەجرەبەی و دەسووپاماڕای بە ٦ فیشەکیٛ تیٛروٙر کریا و کوشیا. خەڵکوو ڕواریچ تەرمەکەیش بەرا پەی مەریوانی پەی وشکنای پزشکی یاسایی.
داخەی گرانەم پەی دڕندەیی ئی تیٛروٙریستا و پەی چەمەڕایی بیٛ سەمەروو هیلدای ساوایٛ کە ئیتر گەرمی باوشەو تاتەی نان ئاوەریش نمەوینوٙوە و مشوٙ بە بیٛ نازوو تاتەیش گەوریٛ بوٙ. داخم ئیسە و چیەولای حاڵوو هیلدای کە گردساتیٛو هەست بە نەبیەی باوشە گەرمەکیٛ و لاونایەو تاتە زەحمەتکیٛشەکەیش کەروٙ بەڵام نمەتاوو بە زوان بەرش وزوٙ، چەنی بوٙ؟

تاتەو سوٙرانی، کاک عیٛرفانی بەشمەینەت و هەناسەسەرد جە حاڵیوەنە کە کناچڵە ساواکیٛ کوڕەکەیش ئینا باوشیشەو، بە دڵنایەوە ماچوٙ:

“کوڕەکەو من پەژاکی کوشتەن و ئیٛمە جە هیچکەسی شاکییٛ نیەنمیٛ غەیرەز پەژاکی نەبوٙ. چنە جاریٛ تەهدیدشا کەردەن.. ئی کوڕمە تا سەعات ١٢و شەویٛ یانەنە بیەن. دماو ئانەیە زیانەرە و بە ژەنەکیٛش واتەنش ٢یٛ سەعاتیٛم پەنە مشوٙ، شوٙنەو ٢یٛ سەعاتارە مەووە. ڕەفیٛقیٛوەو ویٛش ئەسپارانشارە و زەنگش پەی دان بە زور، واتەنشا(پەژاکی واتەن) مشوٙ زەنگ بڎەی پەی سوٙرانی، سوٙران بەیٛ ٢یٛ دانیٛ باترییٛما پەی باروٙ. سوٙرانیچ ئامەن و سەعات ٢یٛ شەویٛ پیاڎەشا کەردەن و نەیاونانشا دلیٛ ھەواری(ژوٙنی) هەر جە سیٛڕاو زەنگەوەنی پیاڎەشا کەردەن و ٤٠٠ میٛتری بەردەنشا سەرەو و چاگەنە کوشتەنشا. ئیٛمە هیچ موشکلیٛوەما چەنی کەسی نیەنە. ئی کوڕوو منە هەر پەژاکی کوشتەن، ئەگەر ئیسەیچ نەلا چیٛری، هەر ئاڎیشا کوشتەن. ھیچکەستەر نیا، ھەر پەژاکی کوشتەن”.

منیچ پیٛسەو نویسەروو ئی بابەتیە، بەش بە حاڵوو ویٛم ماویٛوەن خەریکوو گلیٛرەو گەردەی زانایی وردینە جە بارەو ئی تیٛروٙرە قیزەونەیوە. پیٛوەنڎیم بە ٢ کەسیٛوە کەرد جە دەگاو ڕواری کە ھاماڵیٛ و قەومیٛ سوٙرانیەنیٛ و جە نزیکەو سوٙرانی و خانەوەدەیش مشناسا. ھەرپاسە جە خەڵکوو دەگاگایچم پەرسا، کە دەگایە ھامساو دەگاو ڕوارینە. سەروو بنەماو قسیٛ ئی بەڕیٛزا و ئا زاناییا کە جە توٙڕە کوٙمەڵایەتیەکانە وەڵاویٛ بییٛنیٛوە، سوٙران ساحیوو بەلەمیٛو بیەن و پا بەلەمەو سەروو بەنڎاو داریانیەو خەریکوو کاروکاسبی بیەن.
یاگیٛ ئیشارە پەنەکەردەینە کە چا وەختەو ئی بەنڎاوە بینیا و ئاوەکیٛش سەرمجە بیە، پردەو بەینوو دەگایەکاو ناویٛ و نویٛنی بیە چیٛروو ئاوەکیٛوە و پیجوٙرە خەڵکوو دەگایەکاو ڕواری و ئەسپەریٛزی و ھەوەساوای و ھەجیجی ناچارەن بە کەڵکھوٙرگیٛرتەی جە بەلەمی سەروو ئی بەنڎاویوە دریٛژەشا بە ئاماولوای و بە کارووکاسبی ویٛشا دا. سوٙرانیچ یوٙ چا کاسبکارا بیٛ کە پا بەلەمشەو بژیوو ڕوانەو خانەوادەیش و کناچڵە ساواکیٛش بەرئاریٛ.

پەی گردکەسیچ ئاشکران کە گەریلاکاو پەژاکی چنە ساڵیٛن جە ھەورامان بە گردی و جە کوٙساڵان بەتایبەتی، بیەیشا ھەن بە قسیٛ خەڵکوو ھەورامانی و مەریوانی بە زوٙر “باج” جە خەڵکی ھیتیاری و ئاژەڵداری و چی دمایچەو جە ئی بەلەمدارایچە مسانا. گوٙیا سوٙرانیچ یوٙ چا کەسا بیەن کە چنە جاریٛ باجی زوٙرەملیش چەنە سنیان تا بتاووٙ دریژە بە کاسبیەکەیش بڎوٙ. گوٙیا چەکدارەکاو پەژاکی ڕیٛژەو باجەکەیش گردجاریٛو بەرا سەرەو تا ڕادیو کە سوٙران ئیتر نمەتاووٙ بڎوٙش. چەولایچەو بە ھوٙ ئا گماروٙیە کە کەوتەن سەروو ئیرانی، کەلووپەلی و واردەمەنی و… جە تەماموو ئیٛرانیەنە ڕوٙبەڕوٙ گرانتەر بوٙوە. دەسەڵاتداراو ئیٛرانیچ ئاگایانە گرانیەکەشا وستەن ملوو خەڵکیەرە و باروو ئی گرانیە پەشتەو خەڵکی فەقیر و ھەژاریش ماڕاینە. پی ھوٙکارەو سوٙران ئیتر دەرەقەتوو باجدای و بەرئاردەی بژیوو ڕوانەو خانەوادەیش نمەیٛ و پا چوٙرە کە گیٛڵانشەو، بە پەژاکی ماچوٙ کە ئاڎ ئیتر نمەتاووٙ چی باروودوٙخە گرانەنە بەردەوام ئی باجە قورسەیچە پاڎیشا بڎوٙ، پەوکەی گنوٙ وەروو ھەڕەشیٛ گەریلاکاو پەژاکی و پاجوٙرە پەلکیٛشوو ھەوراگەو ژوٙنیش کەرا و ئاکارەساتەیە مارا ملوو ویٛش و خانەوادەیشەرە.

دماو ئانەیە کە ئەنگووسەو ئی تاوانیٛ جە گردلایەوە ئاراستەو پەژاکی کریا، پەژاکیچ جە ڕوٙ شەمەی، 2020.06.06 ی جە بەیاننامیٛوەنە نکوولیش جی تیٛروٙریە کەرد و نویستش:

“فەرماندەیی یەکینەکانی پاراستنی روٙژهەڵاتی کوردستان یەرەکە بە ڕیٛگای لیٛدوانیٛک روو بە ڕای گشتی رایدەگەینیٛت: لە چەند روٙژی رابردوو دا لە گوندی رووار لە هەریٛمی هەورامان کەسیٛک بە ناوی “سوٙران ئەختەر سەمەر” کوژراوە. هەندیٛک لایەن بە مەبەستی ئاژاوەگیٛڕی و بە دەنگوٙی دوور لە ڕاستی لە سەر توٙڕە کوٙمەڵایەتیەکان ئەو رووداوەیان داوەتە پاڵ هیٛزەکانمان.
یەرەکە جەخت دەکاتەوە: کوژرانی “سوٙران ئەختەر سەمەر” هیچ پەیوەندیەکی بە یەکیەنەکانی پاراستنی روٙژهەڵاتی کوردستان و هیٛزی گەریلای ئازادی کوردستانەوە نیە”

گوٙیا پژاک قەوڵیچش دابیٛ کە پی زوویە بکراو ئی تیٛروٙریە ئاشکرا کەروٙ و بە خەڵکوو ھەورامانیشا بشناسوٙھەرپاسە کە وەڵتەر نویستم، من بەش بە حاڵوو ویٛم پیوەنڎیم بە ٢یٛ کەسیٛ خەڵکوو دەگاو ڕواریوە کەرد کە جە نزیکەو سوٙران و خانەوادەکەیش خاس مشناسا. ئی دوە(٢) کەسە دڵنیای بیٛنی کە ئی تیٛروٙرە سامناکە ھەرمانەو پەژاکینە و ئا قساو تاتەو سوٙرانیە و ئا ھەواڵایچە کە چیلاوچەولاوە وەڵاویٛ کریاینیٛوە و پەژاکی تاوانبار کەرا، گرد ڕاسیٛنیٛ. من ویٛم چوون خەڵکوو دەگاگاینا و هەوارو ئیٛمە(مارانی) و هەواروو ڕواری(ژوٙنی)هامسنووریٛنیٛ و ئاماولوایە چڕوپر بەینمانە هەن و بیەن، جە خەڵکوو دەگاگایچم پەرسا و گردشا ئی هەواڵشا پەشتڕاس کەردەو و هەر پەژاکشا پیٛسەو بکەروو ئی تیٛروٙریە دا قەلەم.

بە سەرنجدای بە بەیاننامەکەو پەژاکی، چن پەرسیٛ مەیا وەرەو کە پژاک مشوٙ جواوشا بڎوٙوە:


 
١. پەژاك چی جە بەیاننامەکەو ویٛشەنە ئی تیروٙریە ئیدانە نمەکەروٙ؟ خوٙ دڎانش پوٙرە منیوٙ کە ئی کوڕە کوشیان. تەماموو خەڵکوو ھەورامانی و ویروڕاو گردی شاھیٛڎی پەی پاکی ئی کوڕیە ھەژارەیە مڎا و ئی کوشتەیە بە تیٛروٙر مزانا و ئیدانەش کەرا. پەژاکیچ ھیچ تاوانیٛو نمەڎوٙ پاڵوو سوٙرانی، تەنیا ویٛش دورەو وزوٙ، بەڵام ئیدانەیچش نمەکەروٙ. مادام ئی کوڕە سەر بە هیچ لایەنیٛو نەبیەن، زڵمش ئەو کەسی نەکەردەن، وەڵتەر و بە ئاشکرا جە لاو هیچ لایەنیٛوە هوٙشداریش پەنە نەدەریان و هیج تاوانیٛوەش وەرانوەروو کەسیٛو یان لایەنیٛو نەکەردیٛنە، کەسیچ بە تاوانبارش نەزانان، ئیتر ئەرکوو هەر ئانزانیٛو داڎپەروەرین کە تیٛروٙروو سوٙرانی بە توٙندی ئیدانە کەروٙ، ھەمخەمی ویٛش چەنی خانەوادە داخدارەکەیش و خەڵکوو ھەورامانی بەروزوٙ و ھەوڵیٛ ئاشکرا کەردەی تاوانباراو ئی تیٛروٙریە بڎوٙ. پەژاک نکوولی چانەیە نمەکەروٙ کە باجی زوٙرەملیش جە سوٙرانی ھوٙرگیٛرتە بوٙ، بەڵکوو تەنیا بە پەلە و چیٛروو گوشاروو ویٛرووڕاو گردینە نکوولی جە تیٛروٙریش کەروٙ! چی حاڵەتیچەنە تەنانەت حازر نیەن سەروەشی جە خانەوادەیش کەروٙ. ئی ھوٙرزووکەوتە دژبەیوٙوا پەرسیٛ فریٛ وەشیٛ کەرا و پەژاک مشوٙ جوابشا بڎوٙوە.

٢. پەژاک چی 5 ڕوٙیٛ دماو ئی تیٛروٙریە ئاماوە دەنگیٛ؟
پەژاک ئی بەیاننامەشە عانیٛو دابەرەو کە جە گردلایەوە پی تیٛروٙریە تاوانبار کریا. گرد کەس مزانوٙ کە چا مەحاڵەنە ھیٛزی سیاسی چەکدارهەر ئاڎینیٛ چەنی جاش و پاسدارەکاو ئیٛرانی داگیرکەری. مادام ئی کوڕە بیٛ تاوان بیەن و بە بیٛ تاوانیچ تیٛروٙر کریان، ئەرکوو پەژاکی بیٛ کە زوو ئامایاوە جواو و ئیدانەش کەردایا، سەروەشیش جە خانەوادەیش کەردایا و پەیجوٙریش پەی ئاشکرا کەردەی تاوانبارا دایا، چوون گردکەس ماچوٙ کە سوٙران باجی زوٙرملیش بە پەژاکی دان و پژاکیچ جە بەیننامەکەشەنە نکوولیش چەنە نەکەردەن. ئی تیٛروٙرە ئەگەر کاروو پەژاک نەبیەبوٙ، دەی مشوٙ کاروو ئیٛرانی بیەبوٙ. ئەگەر سوٙران سەر بە ھیٛزیوی سیاسی بیایا، کوٙماروو سیٛدارەی جە خوٙڎایش بیٛ کە گیٛروٙش و بڎوٙ دەھوٙڵەکیٛش و پیٛسەو سەرکەوتیٛوی گەورەی گوٙشی دنیای کەڕیٛ کەروٙ و بە ئاشکرایچ ئیعدامش کەروٙ. دەوڵەتو ئیٛرانی دەوڵەتیٛو تیٛروٙریست و تیٛروٙریست پەروەرەن و هەر بە تیٛروٙر تا ئیسە مەنەنەو و باکش جە تیٛروٙری و ئیعدامی نەبیەن و نیەن. بەڵام تا ئیسە خەڵکوو ھەورامانی ئی تیٛروٙریە ھەر بەر کاروو پەژاکیش مزانوٙ. مادام پەژاکیٛ چاگەنە چالاکیشا ھەن و گرد ھیتیار و ئاژەڵدار و بەلەمدار و…. پەی “باجگیٛرتەی” مشناسا، دەی مشوٙ بزانا تیٛروٙریٛو پی گەورەیە پاڵوو دەسیشانە کیٛ کەردەن، یان هەر هیج نەبوٙ بلا شوٙنیشەرە.

٣. چیلاو چەولاوە لاگیریٛ پەژاکی نویستەنشا کە گوٙیا پەژاک قەوڵش دان، و پیسەو هیٛزیٛوی چەکدار و دەسەڵاتداری چا مەحاڵەنە ئەرکوو سەروو شانەیشەن کە پەیجوٙری کەروٙ و بکەراو ئی تیٛروٙریە ئاشکرا کەروٙ. بەڵام تا ئیسە هیچ پەیجوٙریەو نەکریان و پەژاکیچ ھەر بیٛدەنگیش ھوٙرچنیەن. ئی بیٛدەنگیە فرە یاگیٛ گومانیٛنە.

—-  ئی کردەوە، کەردەویٛو تیٛروٙریستین — 

تیٛروٙر جە یاسا میادەوڵەتیەکانە و جە واژەنامە سیاسیەکانە مانایە گردیەش ھەنە و جیا جە بڕیٛو جیاوازییٛ وردەکارییٛ، گردلایە سەرو خاڵە گردیەکاش کوٙکیٛنیٛ. تیٛروٙر کردەویٛوەن کە ویٛش چی خاڵانە مرمانوٙ:

١. هیٛڕشی ئاشکرا یان پیلانگیٛڵانە پەی سەروو کەسیٛو یان کەسانیو بە مەخسەڎوو کوٙشتەیشا بە مەخسەڎوو توٙقنای گلیٛرگەی و ویٛسەپنای
 
٢. ھیٛڕش پەی سەروو کەسیٛو یان کەسانیٛو بە مەخسەڎوو توٙقنایی و زامڎار کەردەی جەسەییشا تا ملکەچیٛشا کەروٙ.
 
٣. ڕفانای و بە بارمتە گیٛرتەی کەسیٛو یان کەسانیٛو کە ھیچ تاوانیٛوەشا نەکەردیٛنە یان نەسەلەمیاینە.
 
٤. ھیٛڕشی ویٛرانکارانە پەی سەروو دەموودەسگا و یانیٛ و بینا گردیەکا، پیٛسەو فیٛرگەی، چارەسەرخانەی(نەوەشخانە)، ڕاوبانی گردی، کەرەسەو ئاردەوبەردەی گردی وھتد. ھەرپاسە پەی ئا یاگا کە فرەتەر خەڵکی ئاسایی و بیٛ تاوان تلیوٙ پوە و بە ناهەق بوٙ بە قوربانی.
٥. ڕفانای و بە بارمتەگیٛرتەی تەیارەی و کەشتی و…. بە سەرنشینەکاشاوە و هەڕەشیٛ تەقنایەو یان کوشتەی سەرنشینە بیٛتاوانەکا بە مەخسەڎیٛو سیاسی یان ئابووری.
 
٦. بەرھەم ئاردەی و ورەتەی و بە گردی دارابیەی و بەکارئاردەی ھەر چەکیو، کە ھەڕەشی بوٙ پەی خەڵکی ئاسایی و بیٛ تاوانی، پیسەو چەکی شیمیایی، ئەتوٙمی، بیوٙلوٙژی و………
 
٧. وەڵاکەردەیەو ئا مادە گڕگیٛرا کە با بە ھوٙکاروو گڕگیٛرتەی یاگە گردیەکا و سوٙچنانی ژیوگەو و خنیکنای و کوشتەی خەڵکی بیٛ تاوان و مەدەنی..
 
٨. ویٛران کەردەی سەرچەمە سرووشتیەکا، تەقنایەو ھانەو ئاویٛ، و بە گردی بڕیەی ئاویٛ و کارەبای و ھەرپاسە دلیٛنەبەردەی ئا پەیوازیە زەروراو ژیواو ڕوانەو خەڵکی کە بوٙ بە ھوٙکاروو خەسارەتی گیانی و ماڵی خەڵکی ئاسایی و بیٛ تاوانی.
 
٩. تەنانەت ھەڕەشەکەردەی بە ئەنجامدای ئی کردەوا کە جە خالەو ١. ھەتا ٨. ئامیٛنیٛ، بە کردەویٛو تیٛروٙریستی دریوٙ قەڵەم، چوون گیانوو خەڵکی مەدەنی و بی تاوانی وزوٙ خەتەر.  
ھەر کردەویٛو کە ویٛش تەنیا جە یوٙ چی خاڵانە وینوٙوە، بە کردەویٛو تیٛروٙریستی دریوٙ قەڵەم.


ڕفانای پیلانگیٛڵانەو سوٙرانی بەلای کەمەوە ویش جە خاڵەکاو ١ و ٢ و٣ یٛنە مرمانوٙ. بە پاو ئی پیمانە گردیاو ئەشناسەو دیاردەو تیٛروٙریسمی، کوشتەی سوٙرانی بیٛ تاوانی کردەویو تیروٙرسیتین و مشوٙ ئیدانە کریوٙ. بکەراو ئی کردەوەیە تیٛروٙریستیٛنی و مشوٙ ڕسوا کریا و دریا بە دادگای و بە سەزاو تاوانەکیٛشا یاوا.

باجی ڕەوا یان زەڕئەسای زوٙرەملی،
باجی ڕەوا، یان یاسایی باجیٛوەن کە دەوڵەتیٛو یان ڕیٛکوزیایەو دەسەڵاتداری ڕەوا و دیٛموٙکراتیک و ھوٙرچنیا جە لاو خەڵکیەو، دیاریش کەروٙ. ئی سامانە سیاسیە(دەوڵەت یان ڕیٛکوزیایەو دەسەڵاتداری ڕەوا) مشوٙ وەڵ جە گردچیەنە ڕەوایی سیاسی و ئەخلاقیش لاو خەڵکیەو سەلەمیا بوٙ و خەڵکوو وەڵاتی ویٛش جە ھوٙرچنیەو دیٛموٙکراتیکەنە و سەروو بنەماو یاسای بنەڕەتی وەڵاتەکەیشا ھوٙرشا چنیەبوٙ و دەسەڵاتشا پەی ماویٛو دیاریکریای دابوٙ دەس. ئی سامانە سیاسیە ئەرکوو سەروو شانەیشەن کە ئی باجیە بە پاو یاساو باجی ڕەوای جە مووچەو خەڵکی ھەرمانکەری و دەرئامەڎداری گیٛروٙوە و خەرجوو وەڵاتیش کەروٙوە. پەی نموونەی مەسرووفاتوو فەراھەم کەردەی ئاسایشوو وەڵاتی، ئاوەڎانی گردی، بووجەو وانای و پەروەردەی، کیٛشتەی جاڎەی پەی گرد شارو دەگایەو، بووجەو چارەسەرخانەی، دەواودەرمانی، زانشگای، وەرزشگای، فیٛرگای جوٙراوجوٙریٛ، مووچەو پەککەوتا و خانەنشینا و بیٛ ھەرمانا وھتد…

ھیچ حیٛزب و ڕیٛکوزیایەو ئا مافشە نیەن بە ھەر بەھانیٛو داواو باجی جە خەڵکوو ھەورامانی کەروٙ. ھیچکام چا حیٛزبا ھوٙرچنیای و ئەرمانەریٛ داواکاریە ڕەواکاو خەڵکوو ھەورامانی نەبیەنیٛ و نیەنیٛ. ئا بە نامیٛ باجەیە کە تا ئیسە جە خەڵکوو ھەورامانیشا گیٛرتەن، باج نیەن بەڵکوو زەڕئەسای زوٙرەملین و ناڕەوان و جە یاسا میادەوڵەتیەکانە بە تاوانکاری ئابووری(جنایت اقتصادی) ئەشناسیان وسەزای قوٙرسەش پەی دیاری کریاینە. چوون ئا لایەنا ڕەوایی سیاسی و ئەخلاقی خەڵکوو ھەورامانیشا نەبیەن و نیەن. و ئا زەڕیچە کە بە ناڕەوایی و بەزوٙر جە خەڵکیش مسانا، ھیچش نەسیبوو خەڵکو ھەورامانی نمەبوٙوە و بەڵکوو بە چەپوانە ھەر شەڕ ویانەویٛرانی و زوانبڕیەیش پەی ئیٛمەی ھەورامی زوانی شوٙنیوە بیەن.
ئی تاوانکاریە کە جە ھەورامان دژ بە ھەورامیەکا کریوٙ،بەڕاسی کەم ویٛنەن. با نموونەو سوٙرانی بارمیٛ وەروو چەماما و خاس وردش بیمیٛوە تا بزانمیٛ ئی زڵمە چن گەورە و تاوانکارانەن:
سوٙرانی زەحمەتکیٛش بە ویٛش و بەلەمیٛوە کە ستانداردیچ نیەن، گیانوو ویٛش وزوٙ خەتەر و سەروو بەنڎاوو داریانیەو نانوو ڕوانەو ھیلدای ساوای و خانەوادەیش بەرماروٙ. گردکەسیچ مزانوٙ کە چا باروودوٙخە قەیراناوی و گرانەو ئاروٙ ئیٛرانینە چن سەختەن سەروو ئا تەوەنە ڕەقاو ھەورامانیەو نانوو خانەوادەی بەرباری. ئیجا لایەنیٛو سیاسی چەکدار و زورەمل کە بە ساڵانەن سەروو دڵوو خەڵکوو ھەورامنایەو بە زورەملی مژیووٙ، مەی بە زوٙرو چەکی بەرھەموو ئا ھەرمانە خەتەرناکیٛ سوٙرانیە بە ئاشکرا تاڵان کەروٙ و نانوو ھیلدای ساوای بڕوٙ، و ئی نانبڕیەیچە بە مافوو ویٛش مزانوٙ. ئی تاڵانکاریە بە کردەوە یانی بە کوٙیلە کەردەی خەڵکی. ئیجا سوٙران ھەقش نیەن واچوٙ من خانەوادە ئینا ملمەو، بارو دوٙخو ئیرانی خراوەن و نمەتاوو هەم بژیوو ڕوانەو ژەن و زاڕوٙڵەکەیم بەرباروو، هەم ئی زەڕیچە بە زوٙرەملی بە شمە بڎەو. ئەگەر واچوٙ من ئیتر نمەتاوو ئی “باجەیە” بڎەو، بە بیٛ یوە و دویٛ جە گرد مافیٛوی ئیٛنسانی ڕووت کریوٙوە و مافوو ژیوایش چەنە سنیوٙوە و مشوٙ دەس وپاش مەڕیوٙ و بە ٦ فیشەکیچ کوشیوٙ و جەنازەکەیچش پا کەشاوە فڕە دریوٙ. هیلدای بەسەزوانەیچ مشوٙ جە سوٙزو تاتەیش و جە بژیوو ڕوانەیش بیٛبەشە کریوٙ. ئینە واقیٛعیەتیٛو یەکجار تاڵەن و ھەر لایەنیٛو کە ئی تاوانیٛشە ئەنجام داینە، ئەوپەڕوو دڕندەیی و بیٛبەزەیی ویٛش نیشانە داینە و بە ئاشکرا و جە سەڎەو ٢١ینە دەورانوو کوٙیلەداریش زینڎە کەردەنەو!!

هیٛزە کوردیەکا و تیٛروٙروو سوٙرانی

تیٛروٙروو سوٙرانی و بیٛدەنگی شەرمەسارانەو ئا هیٛزە کوردیا کە چەمشا بڕیەن هەورامانی، جاریٛوتەر سەلەمناش کە ئانزانی هەورامی پەی ئاڎیشایج ھیچ ئیٛژایەوەش نەبیەن و نیەن. ھیچ لایەنیٛو بە ڕەسمی ئی تیٛروٙرشە ئیدانە نەکەرد و سەروەشیش جە خانەوادەو سوٙرانی و خەڵکوو ھەورامانی نەکەرد. کەچی ئەگەر جە مەھاباد و بوٙکان کەسیٛو بە نەوەشی کوٙروٙنای بمروٙ، زوو کەراش ئەنداموو ویٛشا و وەڵاکریای ڕەسمی وەڵاو کەراوە و سەروەشی جە گردلایە کەرا. گەورەتەرین کیٛشەو ئاڎیٛشا ئانەن کە کەس نەواچوٙ هەورامی زوانەن و کەس داواو مافی زوانی ویٛش نەکەروٙ. مافیٛو کە پەی ویٛشا ڕەوان و پەی ئیٛمە ناڕەوان. ئەگەر ھەورامی زوانیٛو داواو ھەر ئا مافا کەروٙ، کە ئاڎیٛ ھەنیٛشا، ئانە “مەترسین پەی ئاسایەشی نەتەوەیی” (ئاڎیشا) و ئینە جیاوازیوازین و ئا کەسە مافوازا دارەدەسیٛ داگیرکەرانیٛ و…ھتد. من چیگەنە ھیچ جیاوازیەو بەینوو بکوشەکاو سوٙرانی و ھیٛزە نکوولیکەر و تەکزوانوازەکا نمەوینوو. ھەردویشا پەی ھەورامانی ئیدیم و ئەودیموو مەداڵیەنە. بکوشە تیٛروٙریستەکا مافوو ژیوایشا بە سوٙرانی ڕەوا نەدی، چوون زەڕی زوٙرەملیش نەبیٛ بڎوٙشا پەنە. سوٙران زەمانیٛو مافوو ژیوایش ھەن کە کوٙیلەو ئاڎیٛشا بوٙ و ئەوەڵ ئاڎیٛشا بژیونوٙ. ئیٛڎیٛشایچ ھیچ مافیٛوەما پەنە ڕەوا نمەوینا، ماری توٙپا وزا وەروو پایاما، توٙمەتیٛما مڎا پاڵ و ھەڕةشیٛما وەنە کەرا، چوون پاسە ویر نمەکەرمیٛوە کە ئاڎیٛ گەرەکشانە و داواو ھەر ئا مافا کەرمیٛ، کە ئاڎیٛ ویٛشا ھەنیٛشا. یانی ئیٛمە بەکەم و کوٙیلە منیارە و تەنیا زەمانیٛو ئیٛژاییما ھەن کە بە دەسوو ویٛما مافەکاما کەرمیٛ قوربانی پەی ئاڎیٛشا. کاڕیو کە بڕیٛو ھەورامی زوانیٛ ویٛ بەکەمزانیٛ و پلەو پایەوازیٛ پەیشا کەرا و بیەنیٛ دارەدەسوو ئاڎیٛشا پەی گیانوو خەڵکەکەو ویٛشا.

بەڵام با گردوو ئی حیٛزبا و دارەدەسە ھەورامی زوانەکاشا خاس بزانا کە وەرانوەروو ھوٙشیاری و ژیری خەڵکوو ھەورامانیەو ھیچشا پەی نمەکریوٙ. دەورانوو تەکزوانوازی یان پیٛسەو ویٛشا ماچا، “نەتەوە سازی سەروو بنەماو تەکزوانی” چنھا سەڎیٛن کوٙتاییش پەنە ئامان و مەڕیان. بە گردی تەکزوانوازی جە وەڵاتی فرەزوانینە کوای ئاسنی سەردین، ھەرچن وەڵاتی تەکزوان جە ئاستوو دنیاینە دیاردیٛوی دەگمەنەن.

ئەرکوو ھاموەڵاتی ھەورامی

بە پاو یاسای بنەڕەتی گرد وەڵاتیوی دیٛموٙکراتیکی ئەرکوو گرد دەسەلاتیٛوی ڕەواین کە سەروو هاموەڵاتیاش بەیوە جواو و گرد هیٛز توانایەوەش تەرخان کەروٙ پەی پاریٛزنای مافووهاموەڵاتیاش، بە تایبەت ئەگەر هاموەڵاتیەوەش جە لاو کەسیٛوی لایڎەیەو و یان جە وەڵاتیوەتەرەنە مافش پاشیٛل کریابوٙ. ئینە ھیچ پیٛوەنڎیەوەش بە ویری ناسیوٙناڵیستیەوە نیەن، بەڵکوو ئەرکی یاسایی و ئەخلاقی دەسەڵاتی، یان ھاموەلاتین وەرانوەروو ھاموەلاتی ویٛشەو. ئینەیچ مافیوی یاسایی ئا ھاموەلاتینە کە مافش پاشیٛل کریان، ھەر پا جوٙرە کە مافوو گرد تاکیٛوەن کە جە حاڵەتوو کیٛشەی یاسایینە پەیوازش بە پاریٛزەری یاسایی ھەن و مشوٙ بوٙش. ئیسە کە ئیٛمەی ھەورامی ساحیٛوو دەسەڵاتیوی ڕەوا و ھوٙرچنیاو ویٛما نیەنمیٛ، ئەرکی ئەخلاقی و ھاموەڵاتی گردیمانە کە گرد یاگیەنە سەروو ھاموەلاتیەکاما کە مافشا پاشیٛل کریان، بە ئەرکوو ویٛما ھوٙربیٛزمی و بەیمیٛوە جواو. ئانا وەرەچەماو گردیماوە ھاموەڵاتیما، سوٙران ئەختەر سەمەر، بە ناھەق و ناڕەوا جە وەڵاتوو ویٛمانە و جە یانەو ویٛشەنە بە دەسوو لایٛڎەی زاڵمی گەورەتەرین مافی ئیٛنسانیش، کە مافوو ژیواین، بە شیٛوازیٛوی دڕندانە چەنە سنیان و لەت و پار کریان. بیٛدەنگیما ھوٙرنەیستەین بە ئەرکی ئەخلاقیما و رەواییداین بە پاشیٛلکاری مافەکاما جە لاو لایڎەی زاڵمیوە جە یانەو ویٛمانە.

موختار کەریمی- ئاڵمان. 2020.07.10

 hewraman
Load More In پەیلوای

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

دیوانو میرزا شەفیٛعی کولیای چاپ و پەخش بی

دیوانو میرزا شەفیٛعی کولیای چاپ و پەخش بی ئی هامنە ڕاوەبەری ڕوٙشنویری و هونەرو هەڵەبجەی کو…