یانە ویر سه‌به‌بو ویٛ به‌ که‌م زانای ئینسانی هه‌ورامی زوانی چیٛشا؟

سه‌به‌بو ویٛ به‌ که‌م زانای ئینسانی هه‌ورامی زوانی چیٛشا؟

185

سه‌به‌بو ویٛ به‌ که‌م زانای ئینسانی هه‌ورامی زوانی چیٛشا؟

باس سه‌روو ئی په‌رسیٛ گردٚه‌لا و وه‌روه‌ڵاوا و به‌ یه‌ک سه‌عات و دوه‌ سه‌عات مه‌یاووٙ ئه‌نجام و خاسته‌ر ئانه‌ن به‌ وانای وه‌ڵین، شاره‌زایی عال، به‌ کوٙنیشت به‌سته‌ی و پانیٛڵ نیاره‌ی دریوٙ وه‌روو له‌یه‌ک و شیکاری.

 جاریٛ من ئه‌جوٙم په‌رسه‌کیٛ ویٛش یاگیٛ په‌رسیٛنه‌! چی؟ چوون تا ئیسه‌ هیچ په‌یجوٙرکاریە زانشتی و زانشتگاهی نه‌کریان سه‌روو ئی بابه‌تیه‌ که‌ ئایا هه‌ورامی تووشوو نزم نه‌فسی و ویٛ به‌ که‌م زانای بیه‌ بوٙ یام نا؟!

    سا وه‌ڵیٛ گردٚ چیٛوینه‌ لازما چیٛوه‌که‌ یه‌ک لا کریوٙوه‌ جا باسش سه‌ر کریوٙ؛ چوون وه‌ختیٛ په‌رسه‌ بنه‌ڕه‌تش هه‌ڵه‌ بی، گردٚوو ئا جوابا که‌ دریاوه‌ په‌نه‌ش، ئادٚیچیٛ گردٚ هه‌ڵه‌ به‌رمشا.

 من چیٛگه‌ به‌ پاریٛز و قه‌دٚیمی واته‌نی ده‌سی شه‌ل گیٛره‌ چه‌می کوٙره‌وه‌!! و تا ئا یاگیٛ ئاوه‌زم بڕوٙ جوابوو ئی په‌رسیٛ مدٚه‌ووه‌.

 به‌ باوه‌ڕوو من تاومیٛ دویٛ ده‌سیٛ ده‌لیلیٛ و دیاریمانیٛ دیارییٛ که‌رمیٛ په‌ی ئی په‌رسیٛ:

    ١- دیاریمانیٛ ده‌روونییٛ.

    ٢- دیاریمانیٛ لایدٚیٛ و ده‌ور و به‌رییٛ.

په‌ی به‌شوو ئه‌وه‌ڵی به‌ پته‌وی تاوو واچوو هیچ هه‌ورامی زوانیٛ ویٛش که‌مته‌ر جه‌ هیچ که‌سیته‌ری و هیچ ملله‌تیٛته‌ری مه‌زانوٙ، به‌ڵکوو جه‌ ژیری و ئاوه‌ز و زانشت و مه‌ده‌نیه‌ته‌نه‌ ویٛش فره‌ته‌ر جه‌ که‌سایته‌ری و ملله‌تایته‌ری مزانوٙ.

به‌ڵام چیٛگه‌نه‌ په‌رسیٛته‌ر مه‌یوٙ وه‌ره‌وه‌ که‌ ئایا ئی چیٛوه‌ به‌ ته‌نیا په‌ی ده‌واموو ژیوای ملله‌تیٛ وه‌سیٛن؟

من ماچوو نا، وه‌سیٛ نیا. ئیٛتر چیٛگه‌نه‌ دیاریمانه‌ به‌ریه‌کیٛ ویٛشا مرمانا و ئینسانی تووشوو ویٛ به‌ که‌م زانای که‌را.

    ئی به‌شه‌ ویٛش چندٚ به‌شیٛته‌ریٛش چه‌نه‌ باوه‌:

    ١- نه‌بیه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی:

گیٛره‌ یوٙ جه‌ گه‌وره‌ته‌رین ده‌لیله‌کاو نزم نه‌فسی و ویٛ به‌ که‌م زانای بوٙ په‌ی نه‌ته‌وه‌ که‌مینه‌ و چیٛرده‌سه‌کا. شوٙنه‌ماو نه‌بیه‌ی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ملوو گردٚوو چیٛوه‌کاو نیشتگایره‌، تاخایت بیاووٙ لا نان واردٚه‌ی ئینسانه‌کایچش شوٙنه‌مای خرابه‌ منیوٙره‌ و بوٙ سه‌به‌بوو ئانه‌ی که‌ ئا ئینسانه‌ یا ملله‌ته‌ پیٛسه‌ ئینسان یا ملله‌تی پله‌ دویٛ، یه‌ریٛ، چواری و … حه‌سابش په‌ی کریوٙ و ڕوٙ به‌ ڕوٙ و سات به‌ سات گیروٙدٚه‌و زڵم و زوٙری و نامیٛهره‌بانی و بیٛ مه‌بالاتی فره‌ته‌ری بوٙ؛ پا جوٙره‌ که‌ ئیٛتر ویٛچش جه ویٛش بیٛزار بوٙ.

     ٢- نه‌بیه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ئیٛقتیٛسادی:

 هه‌ورامان به‌ بوٙنه‌و ژئوٙپلوٙتیک یا هوٙرکه‌وته‌ی جوٙغرافیاییش، ئوٙڵگه‌ و مه‌حاڵیٛ فه‌قیر و هه‌ژارا و ته‌نیا بوومانه‌و ئانه‌یش هه‌نه‌ خه‌ڵکه‌که‌و ویٛش نه‌مر و نه‌ژیو، بژیونوٙ و ئیٛتر هیچ. بیه‌ی ده‌سه‌ڵات ئیٛقتیٛسادی ویٛش تاووٙ فره‌و چیٛوه‌کایته‌ری وه‌شیٛ که‌روٙ و باروٙ شوٙنه‌و ویٛشه‌ره‌. پیٛسه‌ تروٙقی، ئاوه‌دٚانی، گه‌شه‌ی و …؛ په‌وچی وه‌ختیٛ «ڕاسل» سه‌رچه‌مه‌کاو قوٙدره‌ت و ده‌سه‌ڵاتی به‌شیٛ که‌روٙ، ئه‌وه‌ڵ و سه‌رته‌ڵه‌که‌یشا ئیٛقتیٛسادی منیوٙره‌. چوون وه‌ختیٛ ئیٛقتیٛساده‌نه‌ دوٙڵه‌مه‌ندٚ بیه‌ی فره‌و چیٛوا تاوی که‌ری. نموونه‌ی دیارش ملله‌توو یه‌هوودین. ئادٚیٛ وه‌ختیٛ کوٙنیشتشا گیٛرت و گه‌ره‌کشا بیٛ ده‌سه‌ڵات و زیمەو ویٛشا سه‌له‌منا ملوو دنیایره‌، ده‌سشا په‌ی ئیٛقتیٛسادی به‌رد. ئادٚی چی ڕه‌ینه‌ سه‌رکه‌وتیٛ بییٛ و به‌ مه‌راموو دڵوو ویٛشا یاویٛ. تاوی ته‌ماشه‌و به‌رویروو (اختاپوس صهیونیست)ی که‌ری تا بزانی چه‌نی ده‌سه‌ڵاتشا پیٛدٚا که‌ردٚه‌ن ملوو گردٚوو خه‌به‌رگوزاریه‌ گه‌وره‌کاو دنیایره‌.

     ۳- نه‌بیه‌ی په‌روه‌ردٚه‌ی به‌ زوانی ئه‌دٚایی:

یوٙته‌ر چا سه‌به‌با که‌ ئینسانی جه‌ ویٛش بیٛگانه‌ که‌روٙوه‌ و ڕه‌سه‌ن و ئه‌ساله‌تش چه‌نه‌ مسانوٙ، نه‌بیه‌ی په‌روه‌ردٚه‌ی به‌ زوانی ئه‌دٚایین. چیٛگه‌نه‌ زاڕوٙڵه‌ په‌ی ئه‌وه‌ڵ جاری وه‌ختیٛ پا منیوٙ وانگا چه‌نی زوانیٛ لایدٚه‌ی ڕوو به‌ ڕوو بوٙوه‌. شوٙنه‌و ماویٛره‌ وه‌ره‌ وه‌ره‌ چه‌نی زوانه‌که‌و ویٛش کوٙیوٙز و بیٛگانه‌ بوٙوه‌ و بیٛزیوٙش! ئادٚ ئیٛتر حه‌ز مه‌که‌روٙ قسیٛش په‌نه‌ که‌روٙ؛ چی؟ چوون پاسه‌ فکر که‌روٙوه‌ ئا زوانه‌ که‌ ئادٚ په‌نه‌ش وانوٙ و په‌نه‌ش منویسوٙ و دایم سه‌ره‌ته‌قیٛش چه‌نی که‌روٙ (زوانی ڕەسمی) ده‌ردٚوه‌رته‌ر و ئاروٙیانه‌ته‌را و که‌لاسه‌ش فره‌ته‌ره‌نه‌ و …

4- نه‌بیه‌ی ئه‌ره‌یاونه‌ری یا میدیای:

 بیٛ شک نه‌بیه‌ی میدیای ویٛمانه‌ی گه‌وره‌ته‌رین له‌تمه‌ مدٚوٙ وه‌نه‌و فه‌رهه‌نگ و زوانی. نه‌بیه‌ی میدیای و په‌روه‌ردٚه‌ی، وه‌ره‌ وه‌ره‌ شوٙنه‌ماو ویٛشا منیاره‌ و ڕه‌سه‌نایه‌تی جه‌ ئینسانی بڕا و بیٛ ئانه‌ی هاگاش جه‌ ویٛش بوٙ، گردٚوو ڕه‌سه‌نی و ئه‌ساله‌تیش هه‌وانته‌ منیوٙره‌. چیٛگه‌نه‌ ئینسان پیٛسه‌نه‌ گیانداریٛ و بیٛ ئانه‌ی ویٛش هاگاش بوٙ، کریان قه‌فه‌س و به‌ دان و ئاویٛ په‌روه‌ردٚه‌ بوٙ که‌ به‌ ته‌بیٛعه‌تیش

مه‌ورا و به‌ زوٙر  گیانداریٛته‌رش چه‌نه‌ به‌رمارا و ئینه‌ گه‌ره‌ته‌رین خیانه‌تی نه‌به‌خشیان!!

   ٥- ناهاگایی و غافڵ بیه‌ی جه‌ ویٛ:

ناهاگایی و غافڵ بیه‌ی جه‌ ویٛ گه‌وره‌ته‌رین ده‌ردٚه‌ی بیٛ ده‌رمانه‌نه‌. داخه‌م مه‌شوٙ هه‌ورامی زوان ده‌میٛن یاوو غه‌فڵه‌تی بریٛ به‌ردٚه‌ن و ئه‌گه‌ر هایا و هایان نه‌بوٙوه‌، مشوٙم فاتیٛحه‌و ویٛش وانوٙ.

    ٦- دین و ئاین:

دین و ئاین په‌ی هه‌ورامی زوانی دایم پیٛسه‌ بیه‌ن تیٛخی دوه‌ ده‌مه‌ی و فره‌و وه‌ختی له‌تمه‌ش دان وه‌نه‌ و ڕه‌گ و ڕیشه‌ش بڕیه‌ن؛ چوون نەزانانش بە وەخت و بە یاگە ویٛش گونجنوٙ چەنیش!! هه‌ورامی پیٛڕه‌وو ئا ملله‌تانه‌ بی که‌ دیٛر ده‌سوو ئاینوو زه‌رده‌شتیش ئاست و وه‌راوه‌روو دینی تازه‌یوه‌ (ئیسلامی) وه‌رنگاری فره‌ و فراوانش که‌ردٚ و وه‌ختیٛ سه‌ره‌ش ئاردٚ ڕاسه‌ و سه‌ره‌ش ئه‌سپارا په‌نه‌، فره‌ و فراوان دژمه‌نیٛش په‌ی ویٛش وه‌شیٛ که‌ردٚیٛ. سه‌روو ئی مه‌سه‌لیٛ ئانه‌ نه‌دٚامه‌تی و  نه‌گبه‌تی و یانه‌ویٛرانی بیٛ، ئاردٚشا ملشه‌ره‌ و ئاخر خه‌وشیٛ که‌ مجیا ملشه‌ره‌ ده‌وره‌و ئوٙسمانیه‌کانه‌ بیٛ و به‌ وه‌ش که‌ردٚه‌ی بابانه‌کا و دژمه‌نی چه‌نی هه‌ورامیه‌کا، ئی هه‌قیٛشا جه‌ هه‌ورامیه‌کا ئه‌ساوه‌. نه‌گبه‌تیته‌ر ئانه‌ بیٛ به‌ قبووڵ که‌ردٚه‌ی دینی تازه‌ی، هه‌ورامانی یاره‌سانی په‌ره‌م په‌ره‌م و پارچه‌ پارچه‌ بی و چا ده‌سه‌ڵات و قوٙره‌توو چاوه‌ڵیشه‌ که‌وت و هه‌ورامیش تووشوو ئی گیر و گرفت و سه‌رگه‌ردٚانیه‌ که‌ردٚ!

ئیسه‌یچ نموونه‌ی تازه‌ته‌رما هه‌ن و هه‌ڵای هه‌ڵمیش هوٙرزوٙ و ئادٚیچ چی چندٚه‌ ساڵه‌نه‌ هه‌ورامانوو ئه‌ودیمشا که‌ردٚ ڕه‌په‌ڵگای سیاسی حیٛزبه‌ ئیسلامیه‌کا و به‌ته‌ر ویٛرانشا که‌ردٚ و ئیسه‌یچ سه‌روو ئی مه‌سه‌لیٛ حکوومه‌تی کوردٚی ببڕا و ببڕ لا مه‌که‌روٙ وه‌نه‌و هه‌ورامانی!!

    ٧- جه‌نگ و گوشت و بڕوو هه‌ورامیه‌کا:

ئا جه‌نگه‌ نه‌وازە یانە ویٛرانکەریٛ که‌ ناهه‌ق و ناگونا ئاردٚیٛشا ملوو هه‌ورامانیره‌ – جه‌ په‌لاماره‌و عه‌ره‌بی تا یاووٙ ده‌وره‌و پاله‌وی و دماته‌ریچش سه‌ر بوٙ – و کوشت و بڕوو ئی خه‌ڵکه‌ بیٛ تاوانه‌یه‌، بی سه‌به‌ب تا هه‌ورامی تووشوو نزم نه‌فسیه‌ فره‌ گه‌وره‌ی بوٙ و تا ئیسه‌یچ شوٙنه‌ماش دیاره‌ بوٙ. لاپه‌له‌کاو تاریٛخی واندیٛوه‌ تا بزاندیٛ هه‌ورامان چیٛشش وه‌نه‌ قوٙمیان و چه‌ به‌ڵا و مسیبه‌تیٛ ناهه‌قشا ئاوردٚه‌ن ملشه‌ره‌.

٨- کوٙچه‌ڵ و کوٙچ و ئاواره‌یی و ده‌ربه‌ده‌ری:

 یوه‌ته‌ر چا ده‌لیلا که‌ بیه‌ن سه‌به‌بوو ویٛ به‌ که‌م زانای هه‌ورامی زوانه‌کا، بڕیای جه‌ وه‌ته‌نی، کوٙچه‌ڵ و کوٙچ و ئاواره‌یی و ده‌ربه‌ده‌رین.

قه‌دٚیمی فه‌رماووٙ: “ته‌وه‌نی یاگیٛ ویٛشه‌نه‌ قورسه‌نه‌!!” ته‌وه‌نی وه‌ختیٛ یاگیٛ ویٛشه‌نه‌ جما، ته‌وه‌نا و ته‌وه‌ن گنوٙ و ئیٛتر نویٛڵ دای و تلنایش سووک و ئاسانا.

ئینسانیچ تا ئینا وه‌ته‌ن و وه‌ڵاتوو ویٛشه‌نه‌ پیٛسه‌نه‌ پادشای و ئه‌ره‌ویای سه‌ربه‌سی و سه‌ربه‌رزی که‌روٙ و ویٛما واته‌نی شای به‌ کالیار مه‌زانوٙ!

هه‌ورامی به‌ دریٛژایی تاریٛخی سه‌روو مه‌سه‌له‌ جوٙر به‌ جوٙره‌کا: سیاسی، ئیٛقتیٛسادی، نیشتگایی و … ئاواره‌یی و سه‌رگه‌ردٚانی به‌شه‌ش بییٛنه‌ و په‌ره‌م په‌ره‌م و ته‌فر و توونا که‌وته‌ن. جه‌ ئیٛسپانیا و هیٛند گیٛره‌ش په‌نه‌ تا یاووٙ خوراسان و مازینده‌ران و مووسڵ و که‌رکووک شوٙنه‌ماش دیاره‌نه‌.

    هه‌رپاسه‌ که‌ وه‌ڵته‌ر واتما ئینسان تا ئینا وه‌ڵاتوو ویٛشه‌نه‌ پیٛسه‌نه‌ پادشاو سه‌رزه‌مینی و ئازادٚ و سه‌ربه‌سا و نه‌ که‌س گه‌نجه‌فه‌ و دەمەلاسکیٛ که‌روٙ به‌ گوٙشاو فه‌ره‌نجیه‌که‌یش، نه‌ که‌س تالیٛق و تانه‌ و ته‌شه‌رش مدٚوٙ وه‌نه‌، نه‌ که‌س به‌ قوٙلاچه‌ وه‌ر و ته‌ڕه‌تف وه‌ر و فڵان و فیسارش مدٚوٙ قه‌ڵه‌م.

جا گولته‌ر ئانه‌ن توٙ چی چیٛوا دوور بی و که‌سانیٛ پیٛسه بد٘ات وەروو تالیٛق و تانە و تەشەری‌ که‌ تا هیزی دلیٛ مه‌ڕانه‌ و شوٙنه‌و ئاژه‌ڵیوه‌ بییٛ با و ژیوایشا چه‌نی ماڵیاته‌که‌یشا فره‌ فه‌رقش نه‌بیه‌ بوٙ!! هه‌ورامی وه‌ختیٛ ساحیبوو شارستانیه‌تی و قه‌باڵه‌ کوٙنا بیەن، هه‌ڵای فره‌و خه‌ڵکی نه‌زانانش چه‌پ و ڕاسوو ویٛش کاما!!

جا شوٙنه‌ما و شوٙندیاروو ئاواره‌یی و ده‌ر به‌ ده‌ری و ئه‌ره‌بڕیای جه‌ وه‌ته‌نی، ئانه‌ن ئیٛتر ئینسان ویٛش به‌ سه‌رکوچه‌ و سه‌ربار مزانوٙ، هه‌رچندٚ هه‌ورامی هیچ وه‌خت سه‌ربار نه‌بیه‌ن و دایم ژیواده‌ر و ئاوه‌دٚانکه‌ر بیه‌ن، به‌ڵام به‌شه‌ریچ تا عه‌ده‌د و ئه‌ندٚازیٛ وه‌راوه‌روو لاره‌چه‌پی چه‌رخوو ڕوٙزگاریوه‌ وه‌رگه‌ گیٛروٙ و تاقەت ماروٙ و ئیٛتر دیٛر یا زوو شه‌پوٙله‌ بیٛ ڕه‌حمه‌کیٛ گم بیه‌ی هه‌ویه‌تی گیٛراشه‌ره‌ و قه‌دٚیمی واته‌نی به‌ خاتره‌و خاترا ملوٙ سه‌روو دینوو گاورا!! 

هه‌زاران هه‌زار یانیٛ بنه‌ڕه‌ت هه‌ورامییٛ ساحیب مه‌نسه‌بیٛ و ئوٙجاخ زادٚیما بییٛنیٛ، وه‌ختیٛ جه‌وروو ڕوٙزگاری دیدٚار ئاخره‌تیٛ هه‌ورامانی که‌ردٚیٛنیٛ، شوٙنه‌و چندٚها ساڵاره‌ کیٛ بیه‌ی و هه‌ویه‌توو ویٛشا گمشا که‌ردٚه‌ن و ئه‌گه‌ر ئیٛسه‌ به‌ وره‌سه‌یشا واچی توٙ بنه‌ڕه‌ت هه‌ورامی بیه‌نی، حه‌شا که‌روٙ و ماچوٙ پاسە نیا!!

نموونەش ئا شیٛخ و مه‌شایخ و خان و به‌گزادٚیٛ و مه‌للا و کریٛکار و کاسپیٛما بیٛنیٛ که‌ په‌ی ئیٛرشادی و ڕانیاری و هه‌رمانیٛ

ڕوه‌شا نیه‌نه‌ وه‌ڵاتایته‌ری، به‌ڵام تووشوو ئی ده‌ردٚیٛ بییٛنیٛ و ئیسه‌ ویٛشا به‌ هه‌ورامی مه‌زانا و مه‌نیاره‌.

۹- جه‌ مه‌رجه‌عیه‌ت که‌وته‌ی هه‌ورامانی!!

یوه‌ته‌ر چا دەرد٘ و ده‌لیلا که‌ بییٛنه‌ سه‌به‌بوو ویٛ به‌ که‌م زانای هه‌ورامی زوانی چی چندٚه‌ ساڵه‌نه‌، “جه‌ مه‌رجه‌عیه‌ت که‌وته‌ی هه‌ورامانین!!”

قه‌دٚیمی فه‌رماووٙ: “چراوی کوشیاوه‌، په‌پوولیٛ په‌ره‌م په‌ره‌میٛ گنا!” یا “کلووره‌ شاش مه‌ردٚ، هه‌نگیٛ ئاواریٛ و سه‌رگه‌ردٚانیٛ با!”

هه‌ورامان سه‌ی سه‌ره‌و پیراش و ئاوه‌زوو ژیراش، جه‌ دیٛر زه‌مانه‌وه‌ تا چندٚ ساڵیٛ چه‌یوه‌ڵته‌ر دایم قیبله‌گا، ناوه‌ندٚ، کوٙمس، ویرچه‌مه‌، په‌ناوا، یاگه‌ ئیٛلهام و هه‌رپاسه‌ یاگیٛ حاسڵ بیه‌ی مرادٚی بییٛنه‌ په‌ی فره‌و خه‌ڵکا و پەی فرەو مللەتا و مرادٚوو دڵیشا چی سه‌رزه‌مینه‌ مه‌باره‌ک و ئه‌هوورایینه‌ حاسڵ بیه‌ن!

هه‌ورامان دایم ماوا و مه‌سکه‌نوو گه‌ورا و ژیرا بیه‌ن و جه‌ گه‌وره‌ پیروو پیراش که‌ که‌روٙ دانای سیمیار (زه‌رده‌شت) گیٛره‌ش تا بیاووٙ سلسله‌و پیراش و شیٛخ و مه‌شایخ و سان و به‌گزادٚه‌یش، دایم بایدٚاخدٚار و یاگیٛ سه‌روه‌ری و سه‌ربه‌رزی بییٛنه‌.

هه‌ورامان دایم به‌ به‌ره‌که‌توو داناماش جه‌ شام و شیراز و ئیٛسفه‌هان گیٛره‌ش تا بیاووٙ به‌غدٚا و هیٛند و ئه‌فغانستان و فڵان و فیسار … ئاوه‌دٚان و یاگه‌ سه‌ره‌نج و یاگه‌ ئیٛلهام بیه‌ن و ده‌سه‌ ده‌سه‌ خه‌ڵک ئامان و هه‌نگ ئاسا ئاواره‌و مه‌عره‌فه‌تیش جه‌ هه‌ورامانه‌نه‌ هوٙرلووشته‌ن و جه‌ ئه‌وپه‌ڕوو منه‌تباری و خاکه‌سارینه‌ سه‌ره‌شا ئه‌سپاران به‌ پیراش و مه‌کته‌بوو ژیراش.

ئه‌گه‌ر سه‌ره‌نج ده‌یمیٛ چی ده‌ورانانه‌ ته‌ماموو ئا که‌سا که‌ ڕوه‌شا نیه‌نه‌ هه‌ورامان ـ هه‌ر زوان و ڕه‌گه‌ز و بنه‌ڕه‌ت و بنچینیٛوه‌شا بیه‌بوٙ ـ فیٛریٛ زوانی ئه‌هوورایی بییٛنیٛ و بییٛنیٛ به‌ به‌شیٛ جه‌ ملله‌تی ئه‌هوورایی و تاریٛخوو ئه‌ده‌بیاتوو هه‌ورامانیشا به‌ هه‌زاران هه‌زار گوڵیٛ ڕه‌نگینی ڕازنانه‌وه‌ و ئیسه‌یچ هه‌رچیما پیٛسه‌ ڕیٛخه‌ و بنەڕه‌تی و ڕیشه‌ی مه‌نه‌ن، سه‌مه‌ر و باره‌واو زه‌حمه‌توو ئادٚیشان. هه‌ورامان بیٛژگه‌ ئانه‌ی سه‌ی سه‌ره‌و ئی گه‌وراوه‌ ویٛش دایم ئاوه‌دٚان بیه‌ن و پیٛسه‌ چه‌م ساقی و ڕانیاری و ڕانیشانده‌ری، دایم پیه‌ش کیاستیٛنیٛ په‌ی وه‌ڵاتایته‌ری و سه‌ی سه‌ره‌و ژیری و ڕانموونی ئادٚیشاوه‌ خه‌ڵکوو ئا وه‌ڵاتا چه‌میٛش که‌ردٚیٛنیٛوه‌ و سه‌ره‌ش ئاردٚه‌ن دلیٛ سه‌را، به‌ڵام قه‌دٚیمی واته‌نی: “ئادٚی بییٛ من و منیچ بیانیٛ ساجه‌ سیاوه‌که‌و ویٛما!!”

به‌ واتیٛوه‌ته‌ر پیاو هه‌ورامانی دایم پیٛسه‌ هه‌ساره‌ی وریشه‌دٚاری بیه‌ن و ڕوٙشناییش به‌خشان هه‌م به‌ وه‌ڵاتوو ویٛش، هه‌م به‌ وه‌ڵاتاو ده‌ور و به‌ریش.

دما واته‌و ئی خاڵیٛ:

به‌ڵام وه‌ختیٛ دژمه‌نا هه‌ورامانشا جه‌ مه‌رجه‌عیه‌تی وست و ئاخر چراویش کوشیاوه‌ و کوٙمسه‌کیٛ ئه‌زهه‌ری و قاهیٛره‌یش (خانه‌قاو بیاریٛ) و (خانه‌قاو ته‌ویٛڵیٛ) که‌ هه‌زاران گه‌وره‌ عالمیٛ و شاعیٛریٛ و ناسک خیاڵیٛ پیٛسه‌ مه‌وله‌وی، بیٛسارانی، عه‌بدولکه‌ریمی مودەڕیٛسی، مه‌للا باقری و … په‌روه‌ردٚیٛ که‌ردٚیٛ، بیٛ نازیٛ که‌وتیٛ، هه‌ساره‌ش ڕوه‌ش نیا کزی و هه‌ورامی و هه‌ورامی زوان تووشوو سه‌ر وه‌نه‌ شیٛویای، که‌م باوه‌ڕی، ده‌روون په‌شیٛوی و … بی و دلیٛشه‌نه‌ ئی ده‌مه‌نیه‌و ویٛ به‌ که‌م زانایه‌ په‌ره‌ش ئه‌سا.

جا ده‌ردٚه‌ ئانیٛنه‌ ئیسه‌ حوجره‌و بیاریٛنه‌ فه‌قی هه‌ورامی زوان به‌ هه‌ورامی ده‌رز مه‌وانوٙ و ده‌رزش په‌نه‌ مه‌وچیوٙ!! وه‌ختیٛ په‌نه‌ش ماچی چی پیٛسه‌؟ ئیندٚه‌ خراب جه‌ ویٛش بیٛگانه‌ بیه‌نه‌وه‌، خدٚووکش مه‌یوٙ وه‌نه‌ و ته‌رسای ته‌رسوٙ باسی چینه‌ش چه‌نی که‌ری!!

من ویٛم چه‌نی فه‌قیه‌ هه‌ورامیاو حوجره‌و بیاریٛ قسیٛم که‌ردٚیٛنیٛ، په‌وچی ئینه‌ی ماچوو ….

ئی به‌شه‌ جه‌ باسه‌که‌ی پی ئاسانیه‌ دماینه‌ش نمه‌یوٙ و ته‌تڵه‌ و له‌نگه‌ریش مازوه‌ په‌ی ویٛتا.

١٠- ته‌ربیه‌ت و په‌روه‌ردٚه‌:

هه‌رچندٚ باس سه‌روو خه‌ساروو “ویٛ به‌ که‌م زانای هه‌ورامی زوانی” فره‌ و فراوانا و یاگیٛ مانوٙڕیٛش فریٛنه‌، به‌ڵام وه‌روو ئانه‌ی تاقه‌توو تاقمه‌و ئازیزا سه‌ر نه‌شوٙ، سه‌رجه‌موو باسه‌کام به‌ واتیٛوه‌ وه‌ڵینا ته‌ریبه‌ مدٚه‌و خاڵیٛ بنه‌ڕه‌تییٛوه‌ و ئاواتم ئانه‌ن سه‌رجه‌موو باسه‌کام تاوابوٙشا نه‌ختیٛ وه‌رانچه‌م و دیامان و وه‌ردیایما که‌راوه‌ و جه‌ وه‌رموو بیٛ هه‌دٚه‌ری و بیٛ هاگایی چڵاکناماره‌ و سه‌رنه‌وه‌ی قوٙڵیٛ هیٛمه‌تیما په‌نه‌ هوٙرماڵاوه‌ تا یاومیٛ به‌ ئاوات و مه‌رامه‌ ئینسانیه‌کاما.

وه‌ڵیٛ ئانه‌ینه‌ کوٙتاو باسه‌که‌یم بنه‌ ده‌وره‌، عه‌رزتا که‌روو:

«عه‌زمه‌ت و گه‌وره‌یی ملله‌تی پیٛوه‌ن و بوٙته‌ش نیا به‌ فره‌ و که‌می حه‌شیمه‌تیشوٙ، به‌ڵکوو لکه‌ دریان به‌ لیٛره‌ و ئیراده‌و ئینسانه‌کاشوٙ!!»

دڵنیانا هه‌ورامی و هه‌ورامانی په‌ڕ بوومان و وه‌ش سه‌بر و تاقه‌تا و به‌ پشتیوانی سه‌بری و تاقه‌تیش، لیٛره‌ و ئیرادٚه‌یش، ژیری و ئاوه‌زی به‌رزیش واوه‌ی متاووٙ پا یاگیٛ که‌ میٛژوٙش وه‌نه‌ و لایقه‌شه‌نه‌، بیاووٙ.

قه‌دٚیمی فه‌رماووٙ: “حه‌یادٚار وه‌روو حه‌یاو ویٛش ته‌رسوٙ و بیٛ حه‌یا ماچوٙ وه‌روو من ته‌رسوٙ!!”

ئا خاڵیٛ که‌ گه‌ره‌کما پیٛسه‌ کوٙتا خاڵه‌و باسه‌که‌یم سه‌رش بلوو و ده‌وش وه‌روو له‌یه‌کی و سه‌ره‌نجی، باسوو “ته‌ربیه‌تی و په‌روه‌ردٚه‌”ین. هه‌رچندٚ ئی خاڵیٛ پیٛسه‌ خاڵیٛ سه‌لبییٛ و نه‌ریٛنیٛ مه‌دریوٙ قه‌ڵه‌م و خاڵیٛوه‌ به‌ هیٛزه‌ی ئینسانیه‌نه‌، به‌ڵام فره‌و وه‌ختی ته‌وازوٙع ئه‌رمانای فره‌ و گجار بیٛ یاگه‌، به‌ تایبه‌ وه‌راوه‌روو سه‌هه‌ندٚا و چه‌ردٚاوه‌ڕواوه‌، بوٙ سه‌به‌بوو خه‌سار و زه‌ره‌ری؛ په‌وچی گه‌ره‌کما سه‌رش بلوو.

با ئیسه‌ به‌یمیٛوه‌ سه‌روو ئانه‌ی که‌ هه‌ورامی ته‌ربیه‌تش چه‌نینا و چه‌نین بیه‌ن؟

هه‌ورامی و هه‌ورامانی به‌ پاو ئا ڕیٛخه‌ ته‌ربیه‌تیا که‌ جه‌ بنه‌ڕوٙو ژیوایوه‌ به‌ میرات چه‌نی ویٛش ئاوردٚیٛنیٛش و که‌ردٚیٛنیٛش ئامیانوو ژیوایش، ملله‌تیٛ نه‌زاکه‌ت فام و عه‌دٚه‌ب و ئه‌رکان، ملله‌تیٛ نه‌رم و نیان و ساحیب ئاوه‌ز، ملله‌تیٛ شه‌رمین و حه‌یادٚار، ملله‌تیٛ ده‌س و چه‌م پاک و نان حه‌راڵ، ملله‌تیٛ بیٛ خریٛڵه‌ و ده‌غیٛڵه‌ و یاگه‌ متمانه‌، ملله‌تیٛ دڵساف و دڵپاک، ملله‌تیٛ ده‌س ڕه‌نگین و سه‌لیٛقه‌ و سامان وه‌ش، ملله‌تیٛ نه‌جیب و ئاوه‌دٚانکه‌ر، ملله‌تیٛ به‌خشا و جه‌ ویٛ ویه‌ر، ملله‌تیٛ ئاشتی واز و ویٛ گونجن و هه‌رپاسه‌ ملله‌تیٛ ساحیب ئیٛخلاق و که‌رامه‌ت بیه‌ن و هه‌ن و به‌ دریٛژایی تاریٛخی ئی چیٛوشه‌ سه‌له‌منان و حه‌شاش چه‌نه‌ مه‌کریوٙ. ئیسه‌یچ تا وا یاگیٛ هه‌ورامی ڕه‌گ و ڕیشه‌ش لوا بوٙ، ئی سفه‌ته‌ عاله‌ ئینسانییٛشه‌ پوٙ دیاریٛنیٛ.

وه‌نه‌م ئه‌سیٛحا، ئه‌گه‌ر جه‌ دماڕوٙیه‌ نزیکه‌نه‌ سازمان و ڕیٛکینیٛوه‌ ئینسان دوٙس و ئاشتی واز به‌یوٙ و گه‌ره‌کش بوٙ مله‌ماو ئینسانیه‌تی و ئاشتی وازی که‌روٙ ملوو ملله‌تیٛ، بیٛ شک ئا ملله‌ته‌، ملله‌تیٛ نیا بیٛژگه‌ ملله‌توو هه‌ورامانی نه‌بوٙ. چی؟ چوون هه‌ورامی ساحیبوو ئا گردٚ که‌رامه‌ته‌ ئینسانیانه‌ که‌ په‌ی ژیوایه‌ ئینسانی وه‌راوه‌ری لازمیٛنیٛ.

    هه‌ورامی به‌ پاو ته‌ربیه‌ت و په‌روه‌ردٚه‌یش دایم سفره‌ و خوانش په‌ی میٛمانی ئامادٚه‌ و ڕاو وه‌ڵاتیش په‌ی غه‌ریبه‌ی ئه‌وه‌کریه‌ بییٛنه‌، به‌ڵام فره‌و وه‌ختی ئی دڵپاکی و متمانیٛ و ته‌وازوٙعیشه‌ له‌تمه‌ دان وه‌نه‌ و وه‌ختیٛ چڵاکیانه‌ره‌ و ئامانه‌وه‌ ویٛشه‌ره‌، میٛمان لوان لای سه‌ری یانه‌یوه‌ و بیه‌ن یانه‌وه‌ی!!!

پی جوٙره‌ دایم فرسه‌ت ته‌ڵه‌بیٛ، سفڵیٛ، نان و نمه‌ک نه‌شناسیٛ، نانه‌وه‌ریٛ و سفره‌دڕیٛ و هه‌رپاسه‌ وه‌رگ سفه‌تیٛ جه‌ خاکیشا بڕیه‌ن و تا نا کوشته‌نشا، تا نا ته‌فر و توونا و ده‌ره‌ندووشا که‌ردٚه‌ن و ویٛشا شش دانگ بییٛنیٛ میراتبه‌ریٛ ناساڵحیٛش!!

ئیسه‌یچ هه‌ورامی هه‌ر ئا ته‌وازوٙعشه‌ هه‌ن و ئیٛمه‌ ئه‌جوٙما ویٛش به‌ که‌م مزانوٙ، به‌ڵام جه‌ دیوانوو ئینسانیه‌تینه‌ ئینه‌ ویٛ به‌ که‌م زانای نیا و ئه‌وپه‌ڕوو نه‌جابه‌تی و شه‌رافه‌تین.

سه‌رجه‌م تاوو باسه‌که‌یم سه‌روو ئی خاڵیٛ پی جوٙره‌ باروه‌ کوٙ:

“هه‌ورامی به‌ دریٛژایی تاریٛخی وه‌روو نه‌جیبی و نه‌زاکه‌تیش له‌تمه‌ش لا یاوان، به‌ڵام هه‌ورامی نه‌ ویٛ به‌ که‌م زانا، نه‌ تووشوو نه‌فس نزمی بیه‌ن، نه‌ ته‌رسه‌زاڵ و بیٛ دڵ و جه‌رگا؛ به‌ڵکوو هه‌ورامی به‌ پاو په‌روه‌ردٚه‌یش ساحیب ئیٛخلاق و که‌رامه‌تا و بیٛ نه‌زاکه‌تی و چه‌ردٚاوه‌ڕوویی نه‌لان جاڕه‌شه‌ و ئیٛتر ئه‌سه‌نگ نیا خه‌ڵک چیٛش ماچوٙ و چیٛش مه‌واچوٙ!!”

چیٛگه‌نه‌ باسه‌ کاڵ و خامه‌که‌یم پی میٛسالیٛ کوٙتای ماروو:

“گه‌دٚا ئه‌جوٙش دوٙڵه‌مه‌ندٚ دایم پڵاو و گوٙشت وه‌روٙ!!”

هه‌ورامی وه‌ختیٛ وینوٙ هیچ ده‌سه‌ڵاتیٛ سیاسی، ئیٛقتیٛسادی، فه‌رهه‌نگی، نیشتگایی و … نیا، ویٛش به‌ گه‌دٚاکه‌ی منیوٙره‌ و ئه‌ویچی به‌ دوٙڵه‌مه‌ندٚه‌که‌ی!! به‌ڵام من ماچوو پاسه‌ نیا و ساوه‌ر و شه‌له‌مینه‌که‌و ویٛت به‌ سه‌دٚ پڵاو و گوٙشتیٛ دوٙڵه‌مه‌ندٚه‌که‌ی میٛژوٙ!!!

ویٛت به‌ و باوڕت به‌ ویٛت بوٙ تا دنیا بوٙ یاردٚیده‌ر و پشتیوانت.

چه‌نی وه‌شه‌وسیم په‌ی شمه‌ی ئازیزی، ئاواته‌کاتا مسپاروو به‌ شنه‌ی فیٛنکوو سه‌ردیاره‌ به‌رزه‌کاو هه‌ورامانی دایم سه‌ربه‌رزی.

 سوبحان ئه‌مینی هانه‌گه‌رمڵه

 ۲۹، ۳، ۱۳۹۹ کوٙچی ڕوٙجیاری، شاروو مه‌ریوانی

 hewraman
Load More In ویر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

بە بوٙنەو ڕوٙ ئوٙروپایی فرەزوانی، ٢٦ مانگەو سیٛپتامبری

بە بوٙنەو ڕوٙ ئوٙروپایی فرەزوانی، ٢٦ مانگەو سیٛپتامبری ٢٦و مانگەو سیٛپتامبروو گرد ساڵیٛو ج…