یانە گردین چی مەنتیقو رەخنەی دلیٛو هەورامانینە شیٛوازی گاڵتەئامیٛزش هەن؟

چی مەنتیقو رەخنەی دلیٛو هەورامانینە شیٛوازی گاڵتەئامیٛزش هەن؟

26

چی مەنتیقو رەخنەی دلیٛو هەورامانینە شیٛوازی گاڵتەئامیٛزش هەن؟
دکتوٙر عەلی زەڵمی/دکتوٙرا جە کوٙمەڵ ئەشناسینە
دلیٛ هەورامانینە کەسیٛ فریٛما هەنیٛ کە بە قسەوەشیٛ نامیٛشا لویٛنە و روانە خەڵکو هەورامانی و دەوروبەریش جە فرەو بوٙنە و مەجلیسەکانە قسەکاشا دوبارە کەراوە. لالوٙ مومن و لالوٙ سەعەی نوٙتشەی سالەو عەولەی هانەگەرمڵەی و حاجی کەرەمە و سایب بەگ و عەتا بەگ و سەرگەتیٛ و بارام بەگ و سوٙسەکانیٛ و لالوٙ سەعەو هیٛڵانپیٛ و حاجی حەمەسور و زەڵمی و مام نەسرەدینو بیاریٛ و لالوٙ حەمەعەلی ئەحمدئاوای و مزەفەری دەگاشیٛخانی، نمونیٛنیٛ چی کەسە قسە وەشانیٛ. دیارا مەسەلیٛ قسەوەشا و نوکتە و گەمە و گاڵتە کەردەی دیاردێوی جیهانیا و گرد کلتورێ جوٙر و شیٛواز و قسەوەشا و ویٛشا هەن و تایبەتا بەویٛشا. ئانەی من چیٛگەنە گەرەکما بە کوڵی سەرش واچوو ئانە نیا کە قسیٛ سەرو دیاردەو قسە وەشا کەرمیٛ بەڵکو قسە کەرەدەیا سەرو دیاردێو کە تایبەتا بە هەورامانی و زوانو هەورامی و کلتورو هەورامی. ئی دیاردە کە واتەی لوٙژیک و حیکمەتین بە شیٛوازیٛ گاڵتەئامیٛز و قسەوەشا رەنگا رەگ وریشەو ویٛش بوٙ. من پسپوٙرو ویارو میٛژوو ئەدەب و فەرهەنگی نیەنا هەتا بلمیٛ رەگوریشەکەش ویٛزمیٛ دلیٛ دەقە کوٙنەکانە، بەڵام ئانەی ویارو منا وانایوٙ سوٙسیوٙلوٙژی ئا دیاردەیەن و چی هەورامیەکیٛ بە فرەیی ئا شیٛوازە بیەن بە هەڵسوکەوتیٛ کوٙمەڵایەتی دلیٛشانە؟ سوٙسیوٙلوٙژەکیٛ یا کوٙمەڵئەشناسەکیٛ هەمیشە ئانەشا لاوە گرنگا چی گروپیٛ ئاکتیٛوە کوٙمەڵایەتی بەجوٙریٛ کەرا و گروپێ تەر بەجوٙرێ تەر، چاگەوە تایبەتمەندیەکا و ئا گروپە کوٙمەڵایتیە و جیاوازیەکاشا ماییٛ وانایوٙ و لیٛکوٙڵینەوەیشا بیەن. رەنگا ئیٛمە نەتاومیٛ هوٙکاری سەرەکی ئانەی ویٛزمیٛ بەڵام خوٙ تاومیٛ لانی کەم تایبەتمەندیەکاو ئا شیٛوازەی دلیٛ هەورامانینە هەن وزمیٛ رووە چیٛگەنە، ئیتر خەڵکی تەر تاووٙ هەرمانەش سەر کەرو جە ویارەکای تەرینە.
ئانەی من ئاگادار بوو دلیٛ میٛژوو شعرە و مەدرەسەو گوٙرانی بە گردینی و هەورامی بەتایبەتی ئا جوٙرە جە واتەی حیکمەت و دانایی بە شیٛوازو گاڵتەئامیٛزی وەڵینەش هەن، مەسەلەن مەڵا خدری رواری و مەڵا حەسەنو دزڵییٛ و ئەحمەد بەگی کوٙماسی و مەولەوی تاوەگوٙزیچ بەسەرهات و نمونیٛ شعریٛشا چی باروٙ هەن. بەهەرحاڵ پیٛسە واتم ئینە ویارو من نیا، ئانەی پەیوەستا چی بارۆ واچیش ئا دیاردە چ کوٙنەنە و چ ئیٛسایچ هەر بیەن و هەن. جە تایبەتمەندیەکاو ئی دیاردەی ئانەن:
یوٙ: جە ئەنجامو واتەیێ یا رووداوێ حازری ئامان کە بواچ(قسەکەر) بارو دوٙخەکەش بەدڵ نەبیەن و رەخنەش چەنە گیٛرتەن، یانی رەخنەکە فرە واقعی و حازر بەدەست بیەن نەک پیسە نویستەی یا جە پەشتە ملە وچیا بوٙ. بە مانا راستگوٙیانە و بیٛ روتوش و مجامەلە و روپامایی وچیان، ئینەیچ ئاننەی تەر گرنگی و راسواتەی مڎوٙ بە قسەکیٛ چونکە خەڵک چاگە بیەن و شاهیدحاڵ و واتەکەی بینیٛ.
دویٛ: گرد جاریٛ ئی قسە وەشیٛ کە وچیٛنیٛ ئیتر هەر چاگەنە کوٙتایش نامان گیٛرە قسەکیٛ دەردەو وەختو کاتو تەریش واردیٛنە، چنڎ جار دووبارە و چنڎ بارە کریٛنۆ، هەر ئینەن سیفەت و حکمەت و دانایش پەنە دریوٙ. رەنگا هوٙکارو ئانەی کە ویرە نەشیٛنۆ دلیٛ خەڵکینە ئانە بوٙ بە وەشی و سوعبەتۆ واتیٛنەش یانی تش و مەکش کەردییٛنە پوٙرە.
یەریٛ: زوانو بەکار ئاردەی زوانیٛ تیژ و ئاسان و بیٛ پیٛچ و پەنا بیەن ( سهل ممتنع) فرە جار بە دەست پەنەکەردەی تەڵاقیٛ یا قەسەمیٛ حەراڵو خوایم لا حەرام بوٙ یا قەسەم بەخوا ئیتر ئاپاسە، دەستش پەنە کەردەن. یانی جوٙریٛ جە بڕوا بە ویٛ بیەی بیەن دلیٛ قسەکیٛنە لاو کەسی قسەکەری وە.
چوار: یوٙ تەر جە تایبەتمەندیە گرنگەکا ئانە بیەن ئا قسیٛ ئەجوٙ جە باکگراوندیٛ قوڵی زانستی و سایکوٙلوٙژیاو کوٙمەڵایەتی وە وچیٛنیٛ، یانی چەنی سەهلی و ئاسانی بەوستەی کەچی دلیٛوە هورگیرو ماناو دەلالەتی لوٙژیکی و ئەقڵی قوڵینیٛ. بە مانیٛوە تەر بەروستەی فەلسەفە و مەنتیق بیەن بە زوانێ بازاڕی و گردینی.
پەنج: بە گردینی ئا قسیٛ رەخنە بیەن یا هوٙشیار کەردەیەوٙ جەیوٙ چی ویارانە؛ ئاداب و روسمی کوٙمەڵایەتی و کەلتوری، ویاری رەخنەی ئاینی، رەخنەی چینایەتی و رەخنەی سیاسی.
ئەنجامگیری: متاومیٛ بواچمیٛ ئی جوٙرە جە واتەی حکمەت و دانایی بە شیٛواز و قسە وەشا سەبک و تایبەتمەندی هەورامیانەن و فرە کەما دلیٛ زوان و کەلتورەکای تەرینە. ئا کەسیٛ قسەکیٛشا کەردینیٛ سەر بە یەک جوٙر چین و تویٛژ و کوٙمەڵایەتی نیەنیٛ مەسەلەن، خوینەوار، سان یا بەگ، فەقیر یا هەژار و دوٙڵەمەن، لادەگای یا شاری، پیر یا گەنج، مەلا یا شیٛخ هتد.. ئا کەسیٛ قسیٛ وەشیٛشا هەنیٛ باکگراوند و کوٙمەڵایەتیشا تیٛکەڵا و فرە رەهەندا. من تا ئیسە نامیٛ ژەنیٛم نە ژنینیٛنە پیٛسە ئا کەساو سەری نامیٛما بەردیٛنیٛ بوٙ، رەنگا با و من ئاگام نیا چەنە. بەڵام تاوو ئانەی دووپات کەروە کە هەورامانەنە جیاکاری جەندەری فرە کەما یا هەر نیا، گەر چیٛویٛ بوو هوٙکارو ئینەی رەنگا پەیوەندیش بە حەیا و حورمەت و ئاینیی و داب و نەریتیەوە بوٙ.
دما قسە، ئانە جە توانا ئی باسەی نیا کە چی هەورامانەنە ئا جوٙرە جە قسە کەردەی باوا و خەڵکە قسە وەشەکیٛ چی پاسە موچیاری و حکمەت و دانایشا باس کەردەن، پەی لوای شوٙنەو ئی پرسیاریٛ رەنگە پەنەواز بە لیٛکوٙڵینەوەی ورد و مەیدانی بوٙ.

Top of Form

 hewraman
Load More In گردین

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

فەتە و کوٙنفرانس

فەتە و کوٙنفرانس -سلام بچەها صبحتان بخیر. -سلام ئاقای موٙعەلیٛم سوٙبحیٛ شوٙما هەم بخەیر. -…