یانە ویەردە و هەورامانی یاڎیٛو جە تەختەو جامی، جە ساڵەو 1360 ی

یاڎیٛو جە تەختەو جامی، جە ساڵەو 1360 ی

62

یوەمینی بە چیٛشیا؟

(یادٚیٛو جە تەختەو جامی) جە ساڵەو 1360ی

دویٛ یەریٛ مانگیٛن جەتەرسەو کروٙنای وڵکیٛما ئینا مشتەمانە و مەتەرسیما چانەیەنە کە دووربای ناوامە پیٛچ نەکەرمیٛوە. دەوڵەمەندٚ و گەدٚا، سەوادٚ دارو و بیٛسەواد، ژەن وپیا. گردٚ خزیٛنمیٛنە یانەو و ویٛما قوٙرخ کەردٚەن. ئیٛتر کەس نیا ویرو ئانەیەنە زەڕ جەم کەروٙ و ئەمڵاک بسانوٙ.  تەنیا چیٛویٛو کە یوٙن و مشیوٙ پاریٛزنمیٛش گیانمانە. بازیو جاریٛ، بڕیٛو ویرەوەرییٛ مەیاوە یادٚت کە هەر ئەجوٙ ئەچا دەورانەنە مژیوی. خەڵکوو ئیٛرانی بە عام و کوٙردٚەسان و هەورامان بە تایبەت دەورانوو سەختوو جەنگیما بە سەختی ویارا، ئا دەورانە کە پاریٛزنای گیانی هەر عەینو ئیسەیە جە ئەولەویەتەنە بیٛ. هەر ئەجوٙم ئاروٙن. شش حەوت مانگیٛ بیٛ کە جەنگو ئیٛران و عیٛراقی گیسیابیٛنە و ئەرتەشو عیٛراقی قشوونش ئاردٚە بیٛ شوٙشمیٛ، توٙپە داش یانەو ئیٛمە و تاتەم پیٛکیا و و بەردٚشا ڕوو بە تەویٛڵیٛ و خەبەرما زانا بەردٚەنشا سەرەوچیٛری. دوە واڵە و براکەم چەنی یانەو ماموام لوای ڕوو بە پاوە و من و ئەدٚایچم گاو و گوٙرەکەکەما دانە وەر و بڕیٛو وردٚە پیتاڵ و دڵیٛ یانەی، قەسی دویٛ وردٚە کوٙڵا داماشانەمارە و چەنی ماباقی خەڵکی کە مەنیٛبیٛنیٛ جیا، بە هەزار تەرس و لەرزیٛ، پاییٛو ڕوەو وەری و چەمیٛو ڕوو بە دما، لوایمیٛرە «تەخەتەوجامی» تەختەو جامی بە پیٛچیٛوانەو نامەکیٛش دەریٛوی قووڵ بیٛ و ڕەنگا گردٚو ڕوٙیەنە تەنیا سەعاتیٛو وەرەتاوش کەوتایا. هەڵبەتەنە ئی یاگیٛ نسبەت بە مڵکەکاوتەری دەوروبەریش تا ڕادیٛو تەختو ترازتەربیٛ و ڕەنگا هەر وەرو ئانەیە بیەبوٙ کە نامیٛشا نیابیەن”تەختەوجامی”. کیچ بوٙ واچوٙ ئیسە مشیوٙم چندٚ هیٛکتاریٛ بیە بوٙ! من ئەجوٙم مهیٛمتەرین دەلیلە پەی ئیٛنتیخابو ئی یاگیٛ پەی سوٙکنا و سەقامگیریما  تەنیا دووری جە جەنگی و قووڵیش بیٛ. ئەی مەواچوو ئنە قووڵ بیٛ کە وەرەتاوش نەگنیٛ و ئی سوورە چنارە بەسەزوانیٛ ئنە ویٛشا کیٛشتەبیٛ تا بیاوا بە وەری خەریک بیٛ پڕچیا. تەختەو جامی لای سەریش مڵکوو«لالوٙحامە»ی و لای واریش مڵکوو«لالوٙ حەمەیوٙسوٙ»ی، یانیٛ«تفەو خڕی» بیٛ. وەرزیاش کەش و قەڵاو تاریخی «قەڵا سمووٙکە»ی بیٛ کە ڕاس یا دروٙ ماچا جە وەختوو ویٛشەنە ئاوەو«پەرونی»یشا کیٛشتیٛنە پەی ئی قەڵاییٛ،* ئیٛتر خودٚا ویٛش مزانوٙ! وەرنیشتیچش «هەمەکوٙتا»ن. هەر یاوایمیٛرە وار ئازا گردٚ کەس بە گویٛرەو حەشیمەتیش دەسش کەردٚ یاگە پاکەوکەردٚەی و کوٙگا وەشە کەردٚەی. لوولە کەشیما ئاوەو«هانەچیا»ی بیٛ و برقما چراوە مووشیلیٛ، کە بەڕاسی قەدٚرشا زانیٛنمیٛ. خوراکی عمدە و ئەساسیما برنج و پەتڵە و ماس و دوٙ وکەرە بیٛ. ئەگەر دوین و شەلەمینیٛوەیچ بییٛبوٙ وەڵتەر ورییٛ بیٛ. هەرچندٚە من تەنیا چند مانگیٛ چاگە بیٛنیٛ، بەڵام هەرگیز ئا ویرەوەرییٛمە، ویر نمەشاوە. دماتەر ئەژنیم کە خەڵکی جە تەختەو جامیەنە یانەو بارەگاشا کەردٚەبیٛوە و تا کوٙتایی جەنگی تەختەو جامی بەردەوام بیٛ و بە کوٙتایی جەنگی تەختەو جامیچ هاڵی جە حەشیمەتی(جمعیت) بی. ئەدٚام واچیٛ هەرگیز هیچ کەس جە تەختەو جامیەنە زەرفەتەش نمەیاوو لا، چوون چلەیانەو «مەڵڵا نەزیری»ش چەنەن ئیجا، مەڕیٛوە گوٙلانیٛ چاگە بیٛ کە واچیٛنیٛ مەڵڵا نەزیروو تەویٛڵیٛ یەریٛ چلیٛش چەنە کیٛشتیٛنە.

*مرادی فهمی،در کتاب نوسود (1394) صفحه 61

عکس: ویرانە های تخته جام شوشمی پاییز 1398

وەلی فەتاحی 22/1/99

 hewraman
Load More In ویەردە و هەورامانی

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

فەتە و کوٙنفرانس

فەتە و کوٙنفرانس -سلام بچەها صبحتان بخیر. -سلام ئاقای موٙعەلیٛم سوٙبحیٛ شوٙما هەم بخەیر. -…