یانە زوان بە بوٙنەو ڕوٙ گەردونی زوانی ئەڎاییەو

بە بوٙنەو ڕوٙ گەردونی زوانی ئەڎاییەو

340

                        بە بوٙنەو ڕوٙ گەردوونی زوانی ئەڎاییەو

 —-  نویستەی و هوٙرەوگیٛڵنای گرد بابەتیٛو، سیاسی، کوٙمەڵایەتی، ئەدەبی، فەلسەفە، پەروەردە، هوٙنەری، میٛدیایی و….. پەیوازەن هەر بە هەورامی بوٙ.

—- دڎان نیای بە مافە ڕەواکاو ئیٛمەیرە پیمانیٛوەن پەی ئا کەس و لایەنا کە باسوو نیازپاکی و دیٛموٙکراسی وازی و ڕیٛزگیٛرتەی جە مافەکاو مروٙڤی کەرا. ئیٛمەیچ هەر پی پیمانەیە ئا کەس و لایەنا نرخنمیٛ و چەنیشا جووڵیەیمیٛوە و سەروو ئی بنەما و ڕیٛزگیٛرتەیە چەنیشا مژیومیٛ..

بە دریٛژایی تاریٛخوو ئانزانی فرە زوانی وجووڎش بیەن و ئیسەیچە هەن. ئەگە نەواچمیٛ گرد وەڵاتیٛو وەڵاتی فرەزوانین، بە دڵنیاییەوە فرەینەو وەڵاتاو دنیای وەڵاتیٛ فرەزوانیەنیٛ و ئینەیچ فرە ئاساین. وەڵاتی تەک زوان یا نیەن، یان ئەگەر بوٙ فرە دەگمەنەن و ئینە نائاسایین. تەنانەت چا وەڵاتە دەگمەنایچە کەمینیٛ زوانییٛ هەر بیینیٛ و هەنیٛ. با پاو بڕیاروو یونسکوٙی ئەرکوو گرد دەسەڵاتیٛوەن کە ئی فرە زوانیە جە یاساو بنەڕەتی ویٛشەنە گونجنوٙ و بە ڕەسمیش بشناسوٙ و تەماموو پەیوازیەکاشا پەی فەرهەم کەروٙ تا گەشە کەرا و جە فوٙتیای ڕزگارشا بوٙ.

هەر زوانیٛو پەی ویٛش خەزانەو فەرهەنگیٛوەن و بەشیٛوە گرینگەن جە ویٛبیەو(هویت) ئانزانی. چیگەنە و چی ڕوٙنە ئەڵبەتە فرەتەر پاگیٛری سەروو زوانی ئەڎایی کریوٙ، چوون زوانی ئەڎایی تەنیا زوانیٛوەن کە زاڕوٙ ھەر جە لەمەو ئەڎایشەنە چەنیش ئاشنا بوٙ و جە دەموو ئەڎایشەو مژنەووٙش. زاڕٶ چەنی ئی زوانیٛە گەورە بوٙ، پی زوانیە ماناکا فیٛر بوٙ و پیٛوەنڎنی بە دنیاو دەورووبەریشەو کەروٙ. ئی زوانە ھەر جە دەورانوو زاڕوٙڵەیی بوٙ بە بەشیٛو گرینگ جە کەسایەتی ئانزانی و بوٙ بە پردەو فاڕایەو فەرھەنگوو مروٙڤایەتی جە وەیردەنە پەی ئاروٙی و جا ئاروٙوە پەی ئایەندەی. پەوکەی زانایاو ویەروو زوانشناسی، پەروەردە و دەروونشناسی وانای و پەروەردە بە زوانی ئەڎایی پەی گەشەکەردەی ویر و مەژگ و کەسایەتی و تواناکاو زاڕوٙی بە پەیواز مزانا و یونسکوٙیچ بە تەمامی ئینا پەشتەو ئی پەیلوایانە. پەیجوٙریە عیٛلمیەکا جە تەماموو دنیاینە سەلەمنانشا کە زوانی ئەڎایی تەنیا زوانیٛوەن کە زاڕوٙ بە ئاسانی و بیٛ کیٛشە و کرژ یاووٙشەنە. پەوکەی زوانی ئەڎایی باشتەرین زوانەن پەی فیٛربیەی ماناکا و گەشەکەردەی تواناکاو زاڕوٙی و کارامەیی و پسپوٙڕی دماڕوٙی و ھەرپاسە پەی بەھیٛز کەردەی پیٛوەنڎیە کوٙمەڵایەتیەکاش.

بایەخ نەڎای و وەربەس کەردەی زوانی ئەڎایی نە تەنیا غەدریٛو گەورەن جە زاڕوٙی، بەڵکوو جە یاساو سەزادای و وەر وەرگیٛری جە ژیٛنوٙسایدی، بە ژیٛنوٙسایدی زوانی (لینگوٙساید) ئەشناسیان و بکەراو ئی تاوانیٛ بە تاوانکاری وەرانوەروو مروٙڤایەتیەوە تاوانباریٛ کریاینیٛ و شایانوو سەزایە قورسیٛنیٛ.

زوانی هەورامی، یوٙ چا زوانانە کە هەڕەشیٛ فوٙتیایش جە دریٛژماوەنە ئینا سەرەو و ئەگەر ئیٛمەی هەورامی بە پەلە نەیاومیٛ فریاڎشەو و سیاسەتی زوانی دەسەڵاتدارە زاڵەکاو وەڵاتەکەیما ھەر پیچوٙرە بلوٙ وەرەو کە تا ئیسە لوان وەرەو، ئی ھەڕەشیٛ ھەر مەنوٙ و جە ئاکاموو ئی سیاسەتە زاڵمانەینە زوانەکەما ڕوٙ بە کزی ملوٙ و تاویوٙوە. ئیٛمەی ھەورامی زوان مشوٙ پی ئەرکوو ویٛما ھوٙربیٛزمیٛ و ھەرمانیٛو کەرمیٛ کە زوانی یەکەم جە ھەورامان و جە گرد ویەریٛوەنە زوانی هەورامی بوٙ.

نویستەی و هوٙرەوگیٛڵنای گرد بابەتیٛو، سیاسی، کوٙمەڵایەتی، ئەدەبی، فەلسەفە، پەروەردە، هوٙنەری، میٛدیایی و….. پەیوازەن هەر بە هەورامی بوٙ. جیا چانەیە مشوٙ بیٛ وچان پەی بەڕسمی ئەشناسای زوانی هەورامی پیٛسەو زوانیٛو ویٛسەر و زوانی یەکەم جە هەورامانەنە چەنی دەسەڵاتدارە زاڵەکا گژیەیمیٛ و داواو ئا مافا کەرمی کە پەی نموونەی سوٙرانی و کرمانجی و فارسی هەنیٛشا، نە زیاڎ نە کەم. ئینەیچە مافیٛو سروشتی و بیٛ ئیلا و ئەولاو ویٛمانە و خیٛروبەرەکەتوو هیچ کەسیٛو یان لایەنیٛو نەبیەن و نیەن. دڎان نیای پی مافە ڕەواو ئیٛمەیرە پیمانیٛوەن پەی ئا کەس و لایەنا کە باسوو نیازپاکی و دیٛموٙکراسی وازی و ڕیٛزگیٛرتەی جە مافەکاو مروٙڤی کەرا. ئیٛمەیچ هەر پی پیمانەیە ئا کەس و لایەنا نرخنمیٛ و چەنیشا جووڵیەیمیٛوە و سەروو ئی بنەما و ڕیٛزگیٛرتەیە چەنیشا مژیومیٛ.

    چی پیٛوەنڎینە و جە قووڵایی دڵیەوە ڕوٙ زوانی ئەڎایی جە گردلایەتا موبارەک بوٙ

موختار کەریمی، 2020.02.21 – ئاڵمان                                     

 hewraman
Load More In زوان

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

    دماگیٛرو”نە”ی       ئەگەر سەرنجەو زوانو گوٙران- هەورامی بڎەیمیٛ مەوینمیٛ، …