یانە هەورامانی بشناسدیٛ ژیوانامەو لالوٙ سالەی

ژیوانامەو لالوٙ سالەی

214

  ژیوانامەو لالوٙ سالەی

 ئەژناسیابە(سالەو عەولەی)ئیسەیچ عەزرەتەمەند٘، ئاواتەواز و هەرپاسە تاسەباروو ئا شەوانا کە تاتەی بە ڕەحمەتیم بەریٛم شەونشینی چەنی ویٛش، یا گجار دەسم گیٛریٛ و بەریٛم پەی چایخانەو هانەو حەمەوەیسی و چوو واروٙ هوٙرتووتییٛنیٛ دەموو ڕیش چەرمارە و نیشیٛنیٛرە ورد٘ ورد٘ گوٙش شل کەریٛنیٛ پەی قسە وەشەکاشا!! ئند٘ە گولانە بیٛنیٛ، بە هەزار حاڵ و ناڵیٛ مەیوٙوە وەروو چەمام و وەختیٛ مارووشوٙ خیاڵ، ئەجوٙ ئەوسان و ڕازەم پەی کەرا!! گیٛرە هەر چوار پەنج ساڵیٛ زیاتەر نەبیە بوو، بابا قوٙرەتیچ نیەنا تا واچدیٛ حاڵیٛ یا سەود٘یٛ! وەلیٛم هەر ئەجوٙم ویریٛم وەشیٛنیٛ؛ پەوچی هەڵای تاوو خاس بارووشاوە خیاڵ. داخوٙم جە هەورامانوو لهوٙنی تا بلوٙ ژاوەروٙ، شەونیشینی یا ڕوٙنشینی بیەبوٙ تام و لەزەت و پیازداخش قسیٛ “لالوٙ سالەی” بە ڕەحمەتی نەبییٛ با؟ داخوٙم چند٘ هەزار ڕەحمەتیٛ و چند٘ هەزار نووریٛ واریٛ با قەبرەو ئەد٘ا و تاتەیش بوٙنەو فەرمایشە شیرین و ڕەنگین و پەڕ موٙچیاریەکاشوٙ؟ داخوٙم خەڵکوو دەگاو هانەگەرمڵەی و ئانیٛ کە چا عەسر و زەمانەنە کە ئاد٘ هەڵای دنیانە بیٛ، چند٘ جە شەونشینی و ڕوٙنشینشا لەزەتشا بەرد٘ەبوٙ و نیشتیٛ بارە دیاروو قسە لقمان ئاسایەکاشوٙ؟ من ویٛم هەکە بە زاڕوٙڵەی تاتەم دەسم گیٛریٛ و بەریٛم چەنی ویٛش پەی قاوەخانەی بە چەموو ویٛم وینیٛنیٛ و خەڵک پیٛسە ئاواتەوازی هوٙرتووتییٛ دەموو ئی پیا ژیر و بلیمەتیرە تا بزانا چیٛش فەرماووٙ. ئی پیا ژیرە فرەو وەختی ئوٙسایانە تەڵاق و یەرە تەڵاقە کەریٛ ئامیانوو قسە وەشەکاش و پەی هەمیشەی دلیٛ دڵوو تاریٛخینە گرسنیٛشا و ئازیٛشاوە! بە ڕاسی قسیٛش ئامیانوو مەجلیٛسا و شەوچرەو یانا بیٛنیٛ و کەمتەر مەجلیٛس و شەونشینیە بیٛ، تەبیٛش ئانەی نەبوٙ، قسیٛش پیٛسە حەدیسیٛ یا مەسەلیٛ نەبا تاموو باسی. وەلیٛم داخەی گرانەم ئیسە وینی یا مژنوی، فرەو قسەکاو ئی گەورە پیایە نویسیەنیٛ (نریەنیٛ) دەموو بارام بەگوو بەڵەخەیوٙ کە تازە نامیٛش کەوتیٛنە دلیٛ ناما!! “لالوٙ سالە” پیەوە ژیر، دنیا دید٘ە، دوورەوین، ورد٘ سەرەنج، قابلیەتدار، قسە وەش، قسە زان، ئیٛخلاق شیرین، ویٛ پاریٛز، بەین وەشکەر، بەر و هامسا دوٙس، دەسند٘ەدار، کەم دەعیە، ئیٛسک سووک، شیرین کەلام، وەخت و واد٘ە ئەشناس هەم پەی قسا، هەم پەی هەرمانیٛ، دەرووندار و هەرپاسە سەرتەڵەو گرد٘وو ئا پیا ژیر و دانامانە کە کاک محەمەد٘ی فەهیم جە یاد٘ و ویرەوەری چند٘ ساڵەو ڕادیوٙ مەریوانوو ئەوساینە، پیٛسە ئەوەڵ کەسی پەی قسە وەشا نامیٛش بەروٙ. بە ڕاسی لقمانی حەکیموو وەخت و زەمانوو ویٛش بیٛ. کاک حەمە پەی قسە وەشا نامیٛ یەریٛ کەسا بەروٙ: ئەوەڵ لالوٙ سالە، دمای ئاد٘ی قالەمراد٘وو زاوەری، شوٙنەو ئاد٘یشایچەرە پەی گیٛڵنایوٙ ڕازا نامیٛ لالوٙ حەمەعەلی بارام ئاوای بەروٙ. من ویٛم فرە و فراوان لالوٙ حەمەعەلیم دیەن. لالوٙ حەمەعەلی کوٙری سامەڵسا بیٛ، وەلیٛم ویٛش تاق لویٛ زڕەوە بە هەسەرە بارە لوٙ ئاریٛوە دەگا!! “لالوٙ سالە” کە نامیٛ هەقەتینەش (ساڵحا) بە پاو سجیلەکەیش کە لوانیٛ سجیل ئەحواڵ و شوٙن و قوڵاخم کەرد٘، ڕوٙ ٤، ۹، ۱۲۷٦ کوٙچی ڕوٙجیاری جە دەگا وەش و ئاواتیەکیٛ هانەگەرمڵەینە ئامان دنیا. تاتەش نامیٛش عەبدوللا و ئەد٘اش نامیٛش لەیلیٛنە. سەروو چەنی ژیوای “لالوٙ سالەی” بە ڕەحمەتی فرە چیٛوما نیا وەروو دەسینە، وەلیٛم هەر ئاند٘ە مزانمیٛ کە ئاد٘یچ پیٛسە فرەو خەڵکوو ئەوسای ژیوایە ساکار و فەقیرانە و ویٛمانەش بیەن، وەلیٛم تەنیا فەرقیٛ کە چەنی خەڵکی بیەنش، ئانە بیەن: دایم بە قسیٛ وەشیٛ، لەوزی شیرین، گەمە و گالتە و … ئاوەد٘انی و وەشیش وستەن دلیٛ مەجلیٛس و کوٙنیشتا و خەڵک بیٛ ئاد٘ی کەمتەر تاقەتش ئارد٘ەن. لالوٙ سالە دویٛ ژەنیش بییٛنیٛ، مەتی بەیزا و مەتی کافییٛ. جە دیٛدە بەیزیٛ کاک حەمە و ئافتاوە و مەهتابە و شیرینەش بییٛنیٛ و جە ژیوای هامبەشیش چەنی مەتی “کافیٛ” بە ڕەحمەتییٛ، بیەن ساحیبوو کوڕیٛ و دویٛ کناچا.دیٛدە کوبرا و ئامینیٛ و کاک کاڵە کە کاک کاڵە بە جوانی عەمرەو خود٘ایش کەرد٘ە و لالوٙ سالە دید٘ار ئاخرەتش بی. “لالوٙ سالە” ئاخرش ڕوٙ دویٛ ڕابڕانوو ساڵەو هەزار و یەرەسەد٘ و پەنجا و پەنجی (۲، ۱۱، ۱۳٥٥) کوٙچی ڕوٙجیاری پەی هەمیشەی چەنی ئاواتە بە دید٘ نامایەکاش کە یوٙشا تەمیای سەروازی تاقانە وەشەویسیش، یانیٛ کاک “کاڵە”ی کوڕیش بیٛ، یانەئاوای کەروٙ و دنیە پەڕ مەینەتیٛ مازوٙ جیا. لالوٙ سالە پەی ویٛش دانامە و بلیمەتیٛ ڕوٙزگاری بیٛ و ئەگەر سەرجەموو قسەکاش لانیە و توٙمار کریەنیٛ، بیٛ شک گیٛرە چند٘ پیٛسە کتیٛبە ئەوەجدارەکەو ماموٙسا عەلائەدین سەجادی یانیٛ “ڕەشتەو مرواری”شا پەووە بیایە، هەرچند تا ئا یاگیٛ تاوابوٙم گلیٛریٛم کەرد٘یٛنیٛوە و نویستیٛنیٛم؛ وەلیٛم ئەسیٛح مزانوو دنیایە چی قسە وەش و بیٛ ویٛنا گم و گوٙڕیٛ بییٛنیٛ و ئیٛسە جە لەزەتوو ژنیەیشا بیٛ بەشیٛنمیٛ. هەرچند٘ باس سەروو ژیوای “لالوٙ سالەی” فرە و فراوانا و پی کوڵە باسیە مەتەمامیوٙ، وەلیٛم بە پیٛشکەش کەرد٘ەی چند٘ دانە جە قسە وەشەکاش باس و بابەتەکەی کوٙتای مارمیٛ:

لالوٙ سالەو عەلادینە!

 تازە چراوی عەلادینە مەیوٙ هانەگەرمڵە و خەڵک به گەرم دەس کەروٙ عەلادین ئەسای، ویٛما واتەنی دەسدار بەروٙ، بیٛ دەس هاواریٛ کەروٙ! لالوٙ سالە تەڵاق وزوٙ عەلادینە قنگەو ویٛش گەرمە مەکەروٙوە شمە پیٛسە شنیەندیٛ وەنەش!! جا عەلادینە چراویٛ سەرد٘ و سڕە و بیٛ تینە بیٛ.

لالوٙ سالە و کابرای ناوی!

ڕویٛ جە ڕواو هامنی تاتە و فرزەند٘یٛ خەڵکوو دەگاو ناویٛ ملا پا شارەزوورەرە فەقیری. وەختیٛ شارەزوور گیٛڵاوە و مەیا دلیٛ باخەکاو هانەگەرمڵەی و نزیکیٛ چایخانەی گناوە، تاتە بە کوڕەی ماچوٙ وەروو ئانەی فرەتەر بەزەیشا بەیوٙوە پوٙرما و خاستەر خەیرەما پەنە کەرا، پاڵەیەکات وەژە و بنیەشا دلیٛ کوٙڵەکەیت. ئاد٘یچ پاڵەیەکاش وەژوٙ و پاخروا چەنی تاتەیش مەیا دلیٛ قاوەخانەی. خەڵکەکە بە دیەی زاڕوٙڵەکەی بەزەیشا مەیوٙوە پوٙرە و ماچا لوٙلیٛ گیان … لولیٛ گیان … بد٘یەیدیٛش پەی پاخروان!! لالوٙ سالە بە پاو مەزند٘ەی و ژیریش مزانوٙ ئینە فیٛڵەنە و زاڕوٙڵەکەی لا ویٛشەنە نیشنوٙرە و ماچوٙ دا چایشا پەی باردیٛ. چا وەختەنە کە تاتە خەریکوو چای وارد٘ەی بوٙ، لالوٙ سالە بە کوڕەکەی ماچوٙ: “لولیٛ گیان ئەجوٙ پاخروانی؟ ئانە چکوٙ پاڵەیەکیٛت وەتیٛت و نیەت دلیٛ کوٙڵەکەیت؟” جا قەد٘یمی فەرماووٙ قسیٛ ڕاسە یا جە دەموو زاڕوٙڵەیوٙ بژنەوەش یا شیٛتیوە؛ چوون ئی دوە مەزانا درویٛ بد٘ا!! ئاد٘یچ خیٛرا ماچوٙ چالاوە و تاتەیم وات!!

لالوٙ سالە و کاک سەعە (سەعەو حاجی کەریمی)!!

گەرمەو وەهاری بوٙ و تازە کەش یاووٙ پەنە. کاک سەعە و لالوٙ حەمەکەرەم پسوو پسوو قەسابخانەو لالوٙ کەریمیمەنە دویٛ چارەکیٛ گوٙشت مسانا و گەرەکشا مەبوٙ کەس بزانوٙشا پەنە ملای ملا کەشەنە! لالوٙ سالە پا نزیکەرە بوٙ و سەرەنجیٛشا داروٙ، وەختیٛ گوٙشتەکەی مسانا و مزیارە بەر، پەنەشا ماچوٙ ئانە چیٛش ئینا چیٛروو سەرەیتانە؟ کوٙگە ملدیٛ گەرەکتانە شاردیٛشوٙ؟ ماچا هیچ نیا و هیچ یاگیٛ مەلمیٛ. لالوٙ سالە ماچوٙ ڕاسەش واچدیٛ، خەیرا؟ ئاد٘یچیٛ ماچا ملمیٛ کەشەنە پەی هەلچا. لالوٙ سالەیچ ماچوٙ یەرە تەڵاقەم کەوتەبوٙ مەگەر دەسوو خەڵکیوٙ، ئند٘ا ئاروٙ چەمتا مەگنوٙ بە چەرمای هەلچیٛ! ئاد٘یچیٛ دەس کەرا خوای و ماچا تەڵاقەت گنوٙ و مشیوٙم مەتی کافیٛ بلوٙوە! لالوٙ سالە ماچوٙ دەی ئانا واتم! ئاد٘یٛ ئا ڕوە تا ویٛرەگا کەشوو هانەگەرمڵەی مد٘ا قاچیٛوە و چەمشا مەگنوٙ بە چەرمای هەلچیٛ! دەمی ویٛرەگا ماشیا و بڕیٛ گژ و گیواو کەنا و کەرا دلیٛ توٙشەبەرەکاشا، پەی ئانەی نەواچا دەسی هاڵی ئامیٛنیٛوە! دەمی مەغریبی بڕ مد٘اوە دەگا. لالوٙ حەمەکەرەم کوٙڵانوو عەبالیرە ملوٙوە پەی یانەی، وەلیٛم کاک سەعە کە یانەشا چەولاو یانەو لالوٙ سالەیوٙ بوٙ، وەختیٛ یاووٙ بەرەو مزگی وەروو ویٛشەرە ماچوٙ وەللا وەروو پاسگایرە بلوە پەی یانەی خاسا تا چیٛرداڵانوو لالوٙ حەمەد٘مینیرە (حەمەد٘مینوو ئەلەی)؛ نەکا تووشوو لالوٙ سالەی بوو و وینووش!! خود٘ا و ڕاسا وەختیٛ کووبەرەکیٛ بەینوو پاسگای و یانەو لالوٙ حەمەد٘مینیرە (حەمەد٘مین عاسە) ترازیوٙ، مد٘یوٙ لالوٙ سالە سەرپاساروو کەڵەکەو وەروو یانیٛوەنە چوٙکش دان! کاک سەعە هوٙربزرقیوٙ و لووتەش تەقیوٙ لووتەو لالوٙ سالەیوٙ و ڕاش وەنە بڕیوٙ!! وەشی و تشی و خیٛرئامای و وەش ئامای یوٙترینی کەرا و لالوٙ سالە ماچوٙ دادەی کاکەلیٛ هەلچی فریٛتا ئارد٘یٛ؟ کاک سەعە ماچوٙ تەماشەو توٙشەبەرەکیٛ کەرە، پەڕەنە هەلچی!! لالوٙ سالە زەرد٘ەخویٛ کەروٙ و ماچوٙ دەی عەزیەت کیٛشە و لوە واچە بە کافیٛ بلوٙوە پەی یانەو حەسەنی برایش!! شوٙنەو نەختیٛ سەرە نیای سەروو یوٙترینی، کاک سەعە ماچوٙ وەللا گرد٘وو کەشیما دا قاچیٛوە نە من، نە حەمەکەرەم چەمما نەکەوت بە هەلچیٛ!! تا ئایاگیٛ بزانوو شوٙنەو سی ساڵارە کە مەتی کافیٛ عەمرەو خود٘ایش کەرد٘ە، جا کاک سەعە هەلچی میٛزوٙوە!! لالوٙ سالەو پیای ژیر!! “تەڵاقم کەوتەبوٙ جە دنیانە مەی نیەنە دویٛ مەی بیٛژوٙ، بزە نیەنە دویٛ بزیٛ بیٛژوٙ؛ وەلیٛم پیا هەن هەزار پیە میٛژوٙ!!”

لالوٙ سالەو کابرای نوٙتشی!

ڕویٛ هامنی و قاوەخانەو هانەو حەمەوەیسی کە یوٙ جە قاوەخانە نامیە و دایم قەرەباڵقەکاو هانەگەرمڵەی بوٙ، لالوٙ سالە چەنی خەڵکیٛ فرەی نیشتەبوٙرە و خەریکیٛ قسە وەشا با. چی وەخت و واد٘ەنە کابریٛوە مشکی و میٛزەرە سەوز پیٛد٘ا بوٙ و پەی بەختیٛ کروٙڵیٛش نزیکوو لالوٙ سالەینە نیشوٙرە! لالوٙ سالە ماچوٙ دا چای باردیٛ پەی کاکەی سەید٘ی. چایش پەی مارا، وەرە وەرە لالوٙ سالە وەرە منیوٙ لاشوٙ و ماچوٙ: “دەی سەید٘ گیان خەیر بیەن، چەنی ڕات کەوتیٛنە ئیٛگە؟” ئاد٘یچ ماچوٙ: “قوربان چیٛشت عەرز کەروو، داماگ و کڵفەتبارەنا و …!” لالوٙ سالە ماچوٙ: “بیٛ عەد٘ەبی نەبوٙ سەید٘ گیان، خەڵکوو کوٙگەینی؟” ئاد٘یچ ماچوٙ: “قوربان عەینوو عەد٘ەبیا، وەللا نوٙتشینا!” لالوٙ سالەیچ زەرد٘ەخویٛوە کەروٙ و ماچوٙ: “تەڵاقم کەوتەبوٙ ئەگەر سەید٘ بی، نوٙتشی نیەنی و ئەگەریچ نوٙتشی بی، سەید٘ نیەنی!” پی جوٙرە فیٛڵەو کابرای ئاشکرا بوٙ و کابرا جە ژیری لالوٙ سالەی سەرەش سڕ مەنوٙ! لالوٙ سالە خەرمانیٛ جە قسە وەشاش هەنیٛ، وەلیٛم فریٛشا وەروو ئانەی نامیٛ خەڵکیشا چەنەنە و گیٛرە وەرەسەشا تووڕە بوٙ، نەنویستیٛم!

سوبحان ئەمینی هانەگەرمڵە    ۲۲، ۱۱، ۱۳۹۸ ک، ڕ

 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

یاگە پاو شیٛعریٛ نەویٛ هەورامییٛ

یاگە پاو شیٛعریٛ نەویٛ هەورامییٛ نمەزانو ئی شیٛعرە یانزە بەیتییٛتا جە «شامی کرماشانی» وانی…