یانە ویەردە و هەورامانی جەژنەو پیشالیاری

جەژنەو پیشالیاری

183

جەژنەو پیشالیاری

زمسانوو ساڵەو ۱۳۷٦ کوٙچی ڕوٙجیاری تاتەی بە ڕەحمەتیم نەوەشخانەو شاروو مەریوانینە نەوەش بیٛ و ئووسانابیٛشا. من هامڕاش بیٛنیٛ. چا هوٙد٘ەنە کە ئیٛمە بیٛنمیٛ پیەوەتەر هام تیرەو تاتەیم کە خەڵکوو هەورامانوو تەختی بیٛ، ئووسنابیٛشا. پیەوە ژیر، دنیا دید٘ە و ساحیب ویرەوەری دیار بیٛ. یەک حەفتەش مەنەبیٛ پەی جەژنەو پیشالیاری. وەرە وەرە سەروو قسام چەنی لالوٙی ڕیش چەرمەی وست مەید٘ان. وەختیٛ بە ئیٛحتیٛرام و گەورەییوٙ باسوو پیشالیاریم بنە دارە، پیٛسە ولیٛ گەش بیوٙ و حەسابی نەوەشیەکەش ویر شیوٙ!! پەرسام کەی تا ئیسە ئینای چیٛگە؟ کەی وەرت مد٘ا؟ زانی جەژنەو حەزرەتوو پیری نزیکەنە، داخوٙم تا ئا وەختە وەرت بد٘ا و یاویش پەنە و …؟ هەناسیٛوە کاڵش هوٙرکیٛشت و ماچوٙ: “چەموو لالوویش مەزانوو، بەڵام بەش زوو وەرم بد٘ا و یاوو زەماوند٘ەو پیر گیانیرە! جە قسەکاشەنە و هەرپاسە هەیتا هەیتا ڕەنگ فاڕیاو دیمەنیشەرە، تاویٛنی بزانی ئی جەژنیٛ لاشوٙ چندە٘ ئەوەج و ئیٛژانەش هەن! دیار بیٛ ساڵهای ساڵ (هەر بە زاڕوٙڵەی تا حەفتا هەشتا ساڵی)، گرد٘وو وەشی و لەزەتەکاو ئیٛ زەماوند٘یٛشە (زکر و تەلیلە و ویرەوەرییٛ وەشیٛ) بە گیان و دڵ ئەرەویای کەرد٘یٛ بیٛنیٛ؛ پەوچی بە نەوەشیوە سەروو قەرەویٛڵەکەیوٙ تیٛر وارد٘ەیش جە باسەکەی نەبیٛ!! پوختە و پاک و بیٛ ئانەی ئیٛند٘ەو گەرد٘ەو وەروو ڕوٙجیاری چیٛوش ویر بشوٙ، ئا ڕیٛز و پشقەڵوو زەماوند٘یٛ کە پەشتا و پەشت و دەم بە دەم پەیشا گیٛڵنابیٛوە و یاوابیٛ لاش، گرد٘ش پەی واتا. پیٛسە حافیٛزیٛ هوٙردەسوو قورئانی کە پەی هیچی مەمەنوٙرە، پەی هیچی نەمەنیٛرە! چەنەم پەرسا: “لالوٙ گیان! حەز کەروو جە زوانوو شمەوە بزانوو ئی جەژنیٛ چیٛشەنە و چەنی و کەی و چکوٙوە پیٛد٘ا بییٛنە؟”نەرم و نیان و سەروو ویٛ دەسش پەنە کەرد٘ و واتش کاکەلیٛ گیان خاس گوٙش گیٛرە با پەیت باس کەروو: “پیشالیار گیان! پیەوە خود٘ا ئەشناس، عارفیٛ دڵپاک، حەکیمیٛ حاڵزان، ئینسانیٛ ساحیب کەرامات و ئەهلوو دڵی بیەن. ماچا کناچیٛ پاتشاو بوخارای کە نامیٛش “شابارە خاتوونە” بوٙ، تووشوو نەوەشیە سەختی دەروونی بوٙ بە نامیٛ “ماخولیانیٛ”.  ئی دەرد٘یٛ ئیٛند٘ە سەختە و سامناکە بوٙ، کناچیٛ ئارام و قەرارش بڕیوٙ و دایم جە تاوەو ئیٛشی و بیٛ قەراریوە پیٛسە دانیٛ سەروو ساجی هوٙرگنوٙ و گنوٙرە! پاتشا پەی کناچیٛ ئارام و قەرارش بڕیوٙ و هەرچی حەکیم و تەبیب وەڵاتەنە بوٙ، یا ماروٙشا سەروو کناچیٛ، یا کناچیٛ کیانوٙ لاشا، بەڵام ئینداد٘ مەد٘وٙ و کناچیٛ ڕوٙ بە ڕوٙ مشوٙرە و حاڵش فەتووتتەر بوٙ. پاتشا جە دەرمانوو کناچیٛ ناهمیٛد٘ بوٙ و ئاخ و مەراق بوٙ بەشیٛ جە ژیوایش و ژەمەنەو لەیل و نەهاریش! ڕویٛ جە ڕوا خەبەر یاووٙ لا پاتشای گوایا کەسیٛ جە وەڵاتیٛ دوورەنە بە نامیٛ هەورامانی کە نامیٛش “پیشالیارا” تواناو چار کەرد٘ەی نەوەشیە دەروونیەکاش هەن و گیٛرە تاووٙ ئی نەوەشیە دەرمان کەروٙ. پاتشا خیٛرا حەشەم و خەدەم ئاماد٘ە کەروٙ و کارەوانیٛ بە سەرڕەویٛڵی برایە ویٛش (ماموٙ شابارە خاتوونی) چەنی کناچیٛ ڕوانەو وەڵاتوو هەورامانی کەروٙ و هەر ڕانموونی و دوورەوینیە کە لازم بوٙ، گرد٘ی ماچوٙ بە بڕاڵەکەیش و وزوٙشا ڕا، بەڵام وەڵیٛ ئانەینە جمارە بە براکەیش ماچوٙ هەرکەس تاواش ئی کناچیٛ تیمار کەروٙ، هەر چاگە مارەش کەرە پەیش!! کارەوان شەو و ڕوٙ ڕانە بوٙ، بەڵام کناچیٛ تاویٛ سرەوایش مەبوٙ. ئی داماگیٛ جە تاوەو ئیٛش و دەرد٘یوە تەنیا چنگیٛ پیٛشە و پوٙسش مەنوٙ. شوٙنەو چند٘ها حەفتا و گیٛرە چند٘ مانگارە، وەرە وەرە نزیکیٛ مەحاڵوو ئەهوورامانی گناوە. شەویٛ جە شەوا بڕ مد٘ا نزیکوو دەگاو بڵبەری، قافڵە پەی ئیسراحەتی و وتەی، چاگە بار و بنە وزوٙ.کناچیٛ کە فرە مانیە بوٙ و تا ئا یاگیٛ جە تاوەو ئیٛشیوە سرەوایش مەبوٙ، سەروو ئەسپیوە وەزناشەرە. پاڵ مد٘وٙ تەوەنیٛوە و نەختیٛ سەیوٙوە. شوٙنەو ماویٛرە مد٘یوٙ ئیٛشەکەش نەختیٛ سرەوا. ئەجوٙش پەی تاویٛن و هەمدیسان دەس پەنە کەروٙوە، بەڵام وەختیٛ وینوٙ سرەواکەیش لاد٘ەیی نیا، ماموویش هاگاد٘ار کەروٙ و ماچوٙ فرە فەرقم وستەن و تەمام خاسەنا. گرد٘وو کارەوانی وەشیش گنوٙنە. ئیٛتر چا ڕوٙوە لای ئا تەوەنیٛ کە کناچیٛ پاڵ دا پەووٙە و ئیٛشش سرەوا، نامیٛش منیا “تەوەنەو سرەوای” و ئیسەیچ هەر “تەوەنەو سرەوایش” ماچا. بڕیٛچ ماچا مەیا سەروو هانیٛوە بە نامیٛ “هانەو تەوەرگڵیٛ” و کناچیٛ چند٘ لامشتیٛ ئاوی وەروٙ و ئیٛشەکەش سرەووٙ. ڕوٙی دماینش کارەوان وەرە وەرە ڕوو بە هەورامان گنوٙ ڕا، واچمیٛ دەوروو چاشتینگای بڕ مد٘ا وەرانوەروو هەورامانی (ئا یاگیٛ کە ئیسە مەزاروو پیشالیاریا). حەزرەتوو پشالیار گیانی یانەنە چەمش جە کارەوانی بوٙ و چوون ساحیب کەرامات و ئەهلوو دڵی بوٙ، مزانوٙ پەی چیٛشی ئامیٛنیٛ و وەختیٛ نزیکیٛ گناوە و یاوا وەروو دەرەگاکەو هەورامانی، دیٛوەکاو دەروونوو کناچیٛ کوشوٙ؛ ئاخر چا دەور و زەمانەنە خەڵک باوڕش چامنە بیٛ و ئەجیٛشا ئەگەر یوٙ نەوەش گنوٙ دیٛو و جن ملوٙ دەروونش!! ئیٛتر چا ڕوٙوە لای ئا یاگیٛ کە پیشالیار دیٛویٛ دەروونوو کناچەکیٛش کوشتیٛ و وستیٛش تەنوورەرە، پەنەش ماچا “تەنوورەو دیٛوا”! بوٙنەو تیماروو کناچیٛ پاتشایوٙ و وەڵا بیەی ئی خەبەریوە، وەشی گرد٘وو هەورامانی گیٛروٙرە. ئا شەوە هەورامان نیشا و سەوای ساحبیٛ کە خەڵک و پیشالیاریچ تەماکاریٛ با میٛمانیٛ بلاوە، ماموٙ کناچیٛ بە پیشالیاری ماچوٙ پاتشا ئەمرەش کەرد٘یٛنە هەرکەس ئی کناچیٛمە تیمار کەروٙ، مشوٙم من مارەش کەروو پەیش!! پیشالیار ماچوٙ کورە ئەد٘ات خاس، تاتەت خاس من بابیٛوە فەقیر، نەد٘ار، کەم دەس، بیٛ خانە و لانە و … کناچیٛ پاتشای کەی بە من ساچوٙ؟ جە پیشالیاری ئینکار و جە ماموٙ کناچیٛ سوور بیەی سەروو هەرمانیٛ. ئاخرش ماموٙ کناچیٛ ماچوٙ من وەکیٛڵوو پاتشاینا و ئەمرەش کەرد٘یٛنە و مەتاوو بیٛ ئەمریش کەروو. وەختیٛ مزانا دەر و چار نیا، خەڵکوو هەورامانی و گرد٘ کەس بە پاو دەسەڵاتیش کەل و پەل ماروٙ پەی زەماوند٘یٛ. یوٙ وڵوٙشە ماروٙ، یوٙ تشە هەنار، یوٙ کاوڕ سەرە بڕوٙ، یوٙ گوٙرەکە و … وەلحاسڵ ئی زەماوند٘یٛ بەرپا بوٙ و هەر تایفیٛوە ئەرکیٛ گیٛروٙ گەرد٘ەن. ئیٛتر ئا وەختە تا ئیسە ئا تایفیٛ هەرچیشا کەرد٘ە بوٙ، ئیسەیچ وەرەسەشا پیٛسە ئەرکی ئا هەرمانا بیٛ کەم و کەسر کەرا و بەرا ڕاوە. کاکەلیٛ گیان! دوولاو زمسانینە ئی جەژنیٛ بەرپا بوٙ و ساحبوو زەماوند٘یٛ تایفەکیٛ حیوانوو نەزرەکیٛشا سەرە بڕا، ئەگەر ئا ئاژەڵە چا وەخت و واد٘ەو ویٛشەنە سەرە نەبڕیوٙ، ئاژەڵەکە گرد٘ مرد٘ار بوٙوە!! جا دویٛ ڕویٛ خەڵک بە زکر و تەلیلە هوٙرپڕا و گرد٘ تایفیٛوە چا هوٙرپڕاینە ئەرکوو ویٛش هەنش: پە نموونەی دەفە تایفەی خاس مد٘اش وەنە، گوٙرانییٛ تایفەی خاس ماچاشا، چوٙپی کیٛش (بەید٘اخد٘ار) جە تایفەی خاسیا و ئا وەختە تا ئیسە پا دەقە ئامان. ئیسە بەید٘اخد٘ار کەسیٛن بە نامیٛ ئەحمەد٘ بەید٘اخی. ئەحمەد٘ بەید٘اخ تا چند٘ ساڵیٛ چەیوەڵتەر کوڕش نەبیٛ، لوا دەرەوکییٛ ژەنیٛتەرش ئارد٘ە تا کوڕش بوٙ و ئی بەید٘اخیٛ دەسوو ئاد٘یشاوە نەسنیوٙ و ئی شانازی و سەربەرزیە پەی هەمیشەی دلیٛ تایفەیشانە مەنوٙوە. جا ڕەزاو خود٘ای چامنە بیٛ چی ژەنیٛ کوٙڕش بی و ئاواتەکیٛش نەبەرد٘یٛش چیٛروو خاکی!! زەماوند٘ەو پیرینە ژەنی حەراما قولە بانیچوٙ تەماشە کەرا!! بە بڕوا نویسەروو ئی دەقیە گیٛرە شوٙنەو ئانەیرە خەڵکوو هەورامانی دینوو ئیسلامیش قبووڵ کەرد٘ەن ژەنی چی جەژنیٛ مەنعە کریە با. جا کاکەلیٛ گیان! وەختیٛ حەیوانەکیٛ سەرە بڕیە پاکیٛشا کەرا و گوٙشتەکەیشا بەینوو خەڵکینە بەش کەرا و پی گوٙشتەیە و بە وڵوٙشە و تشە هەنار، بە قازانیٛ چاشتیٛ وەشە منیا سەر و زاڕوٙڵیٛ بە باد٘ییٛ و کاتیلیٛ و قاولەمیٛ مەیا و پیٛسە تەبەڕکی جە چاشتەکیٛ بەراوە پەی یانەی و هیچ یانیٛوە جە تەبەڕکوو ئی چاشتیٛ بیٛ بەش مەبوٙ. پیەکیٛچ ویٛرەگا گرد٘ ملاوە یانەو پشالیاری و پەی نانوو ویٛرەگای ئی چاشتیٛ وەرا. شوٙنەو وارد٘ەی نانیرە خەڵک تا دیٛر وەخت بە دەفە و گوٙرانییٛ زکر و تەلیلە کەرا. جا یانەو پیریچەنە گرد٘ تایفیٛوە یاگیٛ دیارە و تایبیٛ ویٛش هەنەش. کاکەلیٛ گیان! باس سەروو زەماوند٘ەو پیری فرەن و ئەگەر عەمر باقی بی پەی وەخت و ساتیٛتەری.”  تام و لەزەتی عیٛرفانی ئی جەژنیٛ ئیٛند٘ە شیرینا خەڵک ئی جەژن پەی ئەو جەژنی دەییٛقە و سەعات مژماروٙ و بیٛ تاقەتیٛی کەروٙ.

سوبحان ئەمینی  ٦ ، ۱۱، ۱۳۹۸ ڕوٙجیاری

 hewraman
Load More In ویەردە و هەورامانی

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئەلوەدا، شیٛخی ڕیشەدار جە شیٛخەکانو ھوٙرامانی

ئەلوەدا، شیٛخی ڕیشەدار جە شیٛخەکانو ھوٙرامانی بوٙنەو کوٙچی دمایی کاکە باقی شەفیٛعی،شاعیٛر،…