یانە ئەدەب و هونەر چەند شەویٛو چەنیو مارسیٛل پروستی

چەند شەویٛو چەنیو مارسیٛل پروستی

59

چەند شەویٛو چەنیو مارسیٛل پروستی

هوٙرگیٛڵنایوە سەرو زوانی گوٙرانی”هەورامی”: مەحمود قادری

پروست ئی داستانیٛشە ژوئیەو ساڵەو ۱٨۹۳ بیس و دوە ساڵەیینە نویستیٛنە، ساڵیٛو وردیکڵانەتەر جە من. وە من وەختیٛو ئی مەتڵەبی مەنویسونەوە حیٛس مەکەرونە وەشبەختەنا. مەتنەو پروستی جە هەر مەتنیٛوی دەرون شکاوتەرە مەزانو و نزیکتەرە بە ژیوایم سا بە تەرجومەیش مەستەنا و دڵ بەستە.

نامیٛو داستانیٛ: ”   ئیٛڵاخی ماتەمین، خاتون دوبریوه”

گیریا جە کتیٛبو: وەشیەکیٛ و ڕوەکیٛ، پروست، مهدی سحابی، نەشرو مەرکەزی، چاپو حەوتی، ۱۳۹۷ “ئاریان، واڵەکیٛم، بە چە زامین ئەشقیٛو تلیاینی ڕوەو قەراخەکان پەی مەرگی! “

                                  (۱)

فڕانسواز دوبریوە ئا شەوە ماویٛو دوە دڵە بیٛ پەی شەو نشینیو پرنسیٛس ئلیزابیٛت ئای بلوٙ، یا ئوپرای، یا پەی کومیٛدیو لیورەی.

یانەو ڕەفیٛقانشەنە بیٛ و سەرەو سەعاتیٛو مەبیٛ چاشتەو ویٛرەگایشان تەمامنای بیٛ. مەشیەم تەگبیرش گیٛرتەینە.

ڕەفیٛقەکیٛش ژنە ویوە، کە مەشیەم چەنیو ئادیٛ لوایەینە، بە شەونشینیو پرنسیٛس ئای حەزش مەکەرد، جە حاڵیٛوەنە خاتون دوبریوە بیٛ ئانەیە دەلیلیٛش بزانوٙ تەرجیحش مەدانە یوٙ جە دوە کارەکانتەری بکەروٙ، یا حەتا کاری یەروٙمی، یانی بلوٙوە پەی یانەی و بوسوٙ. خەبەر ئاما کالیٛسکەکیٛش ئامادیٛنە. هیٛمای تەگبیرش نەگیٛرتە بیٛ.

ژنە ویوە واتش:” جدەن ڕەفیٛقیٛوەی عالە نیەنی، واتم کە، ویر مەکەرونە ڕیٛزکە گوٙرانییٛ بواچوٙ و وەشم مەینە بژنەووش. جوٙریٛو قسیٛ مەکەری مەئەجیو لوای پەی یانەو ئلیزابیٛتیٛ مومکیٛنەن فرە کار بدوٙ دەستوە. وەر جە گردچیٛوی ئینەیە بواچو ئیٛساڵ حەتا نەلواینی پەی یوٙ جە شەونشینیە گەورەکانش و بە پیٛوەنیٛوی نزیکوە کە چنیش هەنت ئی کارتە هیچ دوٙسانە نیەن.

فڕانسوازە ئەچا زەمانەو لای شوەکەش مەردە بیٛ و ئادەش بیس ساڵەیینە بیویٛ ئاستیٛ بیٛ ـ یانی چوار ساڵیٛ چیەوەڵ ـ بیٛ ژنە ویویٛ هیچ کاریٛوش نمەکەرد و دایمە دڵش مەوازیٛ ئادیٛ شادە بکەروٙ. فرەتەر ئەچینەیە جە بەرانبەرو تەمەناکیٛش مدرامانش نەکەرد و دماو خواحافیٛزی چەنیو خاتونیٛ بنەوانیٛ و میٛمانەکان، کە موتەئەسفیٛ بیٛنیٛ جە ئینەی  حزورو یوٙ جە پوٙڕ تەرەفدارتەرین ژەنەکانو پاریسینە ئەپاسە مەشوٙم تام و لەزەتشان نەچەشتەن و نەبەردەن، بە خزمەتچیەکیٛ واتش:

” یانەو پرنسیٛس ئای… ” شەونشینیو پرنسیٛس ئای فرە خەمبار بیٛ.

مادام دوبریوە جە ژنە ویویٛ پەرساش: ” ئا جوانە کە ئەتوٙش تا سەرو میٛزیٛ هامڕایی کەرد کیٛ بیٛ؟”

” ئاغای دو لالئاندەن وەشیچ نمەژناسوش. گەرەکتەن پیٛوەرە ئاشناتان بکەرو؟ ئینەشە جە ئەمن گەرەک بیٛ، وەلیٛ جوابیٛوی دروٙسم نەداوە پەنەش، چونکای فرە ئاسایەن و تاقەتو بەشەری سەرمەبەروٙ، وە چونکای بە نەزەرەش فرە زەریفەنی ئیتر دەس جە سەرەیت هوٙرنمەگیٛروٙ.”

فڕانسوازیٛ واتش: ” سا نا، ویٛڵش بکەرە. شکڵیٛش وەشیٛ نیەنیٛ و بیٛ ئەدەبیچ هەن، هەر چەند کە چەمیٛ وەش پەنە کەوتیٛش هەنیٛ.”

ژنەویویٛ واتش:” هەق بە توٙن. دماییچ، ئەکسەرەن توشش مەینە و ئەر چەنیش ئاشنا بیەی مومکیٛنەن ببوٙ مایەو گیروٙدەییت.” ئەجا بە شوٙخیوە واتش:

” وەلحاسڵ ئینە کە، ئەر دڵت مەوازوٙ چەنیش نزیکە ببینە نمەبوٙ ئی فورسەتە وەشەیە جە دەس بدەینە.”

فڕانسوازیٛ واتش: ” بەڵیٛ فورسەتیٛوی وەشەن.” بەڵام ویرش شوٙنەو چیٛویٛوتەریوە بیٛ.

ژنەویوە، کە بیٛ شک پەشیمانە بیٛ جە ئینەی کە دلیٛو میانجیگەرینە ئەمانەتش نەدابیٛ خەرجەره و هەر ئەپا سادەیی وەشییٛوش جە جوانیٛوی مەگیٛرتوە، واتش:

” بەڵام جە لاییٛوە، ئینە یوٙ جە دمایین شەونشینیەکانو وەرزیەن، ئاشناییتان هیچ مەسەلیٛوە وەشە نمەکەروٙ و گاهەز وەشتەر ببوٙ کە ئی هەرمانیٛ بکەری.”

“خاسەن، ئەر ئاما ئەپی لاییٛنە.” جوانەکە ناما. چەو سەرو تالاریٛوە، ڕو بە ڕو ئا دوەیە بیٛ. چیٛویٛو نەویەرد ژنەویوە واتش:” ئیتر مەشوٙم بلو.” فڕانسوازە واتش: کوچیٛوتەر بخواینەوە ڕەدیٛ.”

وە جە سەرو هەوەسبازی و بە تایبەت خەمزە ڕیٛزنایرەیرە پەی ئا جوانی کە بە ڕاسی بە نەزەر مەئاما ئادی فرە زەریف مەزانوٙ، کەمیٛو فرەتەر وڕش بی پوٙرە و ئەجا دیایش هوٙرش گیٛڵناوە و واوەی چەمیٛش بڕیناوە. ئەچی حاڵەنە مەکوٙشیٛ دیایش قاتی چەنیو لاویای ببوٙ و نمەزانیٛ چی، ڕەنگا بوٙنەو هیچیوە، یا تەنیا پەی ئانەیە وەشش مەئاما، وەشش مەئاما خاسی بکەروٙ، یا ڕەنگا کەمیٛو پەی ئانەیە غرورش وەشش بەینە، یا وەشییٛوی هیچ و پوچ، وەشییٛوو بەشەرانیٛوی کە تەموەو درەختیٛویوە نامیٛوە مەکەنان پەی ڕاویاریٛوی کە هەرگیز نمەوینوٙش، یا کەسانیٛو کە قتویٛوی بە پەیامیٛوەوە مەوزانە دەریا. زەمان مەویەرد؛ کەم کەم دیٛر مەبیٛ؛ دو لالئاند لوا ڕو بە بەرەکەی و بەرەکە پەشتەو سەرەیشوە واز مانا، وە خاتون دوبریوە ئادش مەوینا پاینو ڕەختکەنەکەینە شمارەکەش مەدانەش بە وەرپرسەو ئاگەیە.

بە ژنەویویٛ واتش:” هەق بە توٙن، ئیتر مەشوٙم بلی. ” هوٙرئیٛستیٛوە. بەڵام چونکای کتوپڕ ڕەفیٛقیٛوە مەشیەم چیٛویٛوش مەواتەی بە ژنەویویٛ، فڕانسوازە ڕەختکەنەکەنە تەنیا ماناوە. ئەچاگەنە تەنیا دو لالئاند بیٛ کە گوٙچانەکیٛش نمەیوٙزییٛوە. فڕانسوازە جە سەرو سەرەخەریشوە پەی ئاخرین جاری نگاییٛوەش وستە پەریٛش.وە ئاد نزیکشەنە ویەرد، یەرەژنیٛش سەرو ویٛ داشوە یەرەژنیٛو ئادیٛ، وە ساتیٛوەنە ڕو بە ڕو ئادیٛ بیٛ و بە نەزەر مەئاما کە هەڵای گوٙچانەکیٛش مەوازوٙ بە چەمیٛ چراخانیٛوە پەنەش واتش:

” بەیدیٛ پەی یانەو ئەمن، شمارە۵، خیابانو ڕوئایاڵی.” پەی فڕانسوازیٛ ئی هەرەکەتە ئەپاسە خافڵکەر بیٛ، وە ئاغای دو لالئاند ئەپاسە بە سەرەنجیٛوە دریٛژەش مەدا بە گیٛڵایو گوٙچانەکیٛش، کە دماتەر فڕانسوازە هەرگیز بە دروٙسی نەزاناش ئایا ئا سەحنە تەنیا تەوەهوٙم بیٛ یا نا. فرەتەر جە هەر چیٛوی توشو تەرسیٛ بییٛ بیٛ، وە چونکای پرنسیٛس ئا ئەچا ساتەنە پاڵشەنە مەویەردە ئادەش چڕیە، گەرەکشبیٛ چەنیش پەی هەنگام نیای جە سەوایو هەر ئا شەویٛ قەرار بنیوٙ، فرە دوا چەنیش. تا ئی وات و واچە بتەمامیوٙ دو لالئاند لوا بیٛ. ژنە ویوە بە زویی ئاما و دوە ژەنەکە لوای.خاتون دو بریوە چیٛویٛوش جە ماجەراکەی نەگیٛڵناوە و ئیٛحساسیٛو کە چەنەش ماناوە پەیش سەرسامی و غرور، وە جە نەهایەتو بیٛ سەرەنجی فرەینە بیٛ. دویٛ ڕویٛ دماتەر، واوەی کەوتەوە ویرو ئانەیە و جە واقیٛعیەتو واتەو دو لالئاندینە شکەش کەردە. کوٙشاش ئا واتەیە باوەروٙنیٛوە ویرش بەڵام تەمامەن سەرنەکەوتە، یاوا خیاڵش کە ئانەش وەرمیٛوەنە ئەژنیەن و چەنیو ویٛش واتش ئا زەربەو یەرەژنیٛچە کتوپڕی و ناحەزانە بی. ئەجا ئیتر ویرش نەکەردوە بە دو لالئاندی و ئەر ئتیٛفاقەن نامیٛش مەژنەویەش، گورج ڕویٛش مەئاوەریٛوە یادش و سەحنەو کەم تا فرە وەهمیەکەو ڕەختکەنیش یەکسەرە ویرش شیەبیٛوە.

جە ئاخرین شەونشینییٛوەنە کە ئا ساڵە تەدارک دریا ( مانگەو ژوئیٛنی مەتەمامیای مەتەمامییٛ) ئادش واوەی ویناوە، نەیاراش جە کەسیٛوی بوازوٙ چەنیو هەنگەری ئاشناییٛشان بکەروٙ، بەڵام بە ئانەیوە کە کەم تا فرە ئادش گول مەویناوە و مەزانیٛ پیاییٛوی ئاوەزمەند نیەن، دڵش مەواستش چەنیش ئاشنا ببوٙ. لوا نزیکیو ژنەویویٛوە و پەنەش واتش:

” خاستەرەن ئەمن بژناسنی بە ئاغای دو لالئاندی. وەشم نمەینە بیٛ ئەدەبی بکەرونە. بەڵام نەواچی ئەمن جە ئەتوٙم واستەن. بیٛ ئەندازە موتەعەهیٛدەم مەکەروٙ.”

” بازە وەختیٛو وینامان. ئیسە نیەن ئەچیگە.”

“خاس، بلوە شوٙنیشەرە.”

“گاهەز لوا بوٙ.” فڕانسوازە فرز واتش:” نا، غەیرەزمومکیٛنەن لوا بوٙ، هەڵای فرە زوەن!وەی،ئەپی زویی نیمەشەو بیرە. بدیە، ژنەویوەی ئازیزەم، هەرمانیٛوەی قوٙزمیٛخینە کە نیەنە. ئا شەوە ویٛت ئینەتە مەواست. تەمەنا مەکەرو، پەریٛم موهیٛمەن.

ژنەویوە بە کەمیٛو سەرساموە دیاش پوٙرە و گیٛڵا شوٙنەو دو لالئاندیرە؛ بەڵام ئاد لوا بیٛ.

گیٛڵاوە لاو فڕانسوازیٛ و واتش:” دیت هەق بە من بیٛ.” فڕانسوازیٛ واتش:”ئەچیگە چەندە تاقەتم سەرمەشوٙ. سەرەیچم مەئیٛشوٙ، بوٙ هەر ئیسە بلمیٛ، تەمەنا مەکەرو.”

فڕانسوازە ئیتر هیچکام جە بەرنامەکانو ئوپرایش نەوینا ناستوە، بە ئومیدیٛوی وەهمیوە گردو ئا خوڵکانە پەی شامی جە ئادیٛ مەکرییٛنیٛ قەبوڵیٛش کەردیٛ. پانزە ڕویٛ ویەرد، هیٛمای دو لالئاندش نەدیە بیٛ و شەویٛنە بە ویرو ئینەیوە جە چە ڕایانیٛوە ئادی بوینوٙ جە وەرمی هوٙرمەئیٛستەوە.ئەر چیٛش دایمە و دەرە وەرو ویٛشەرە مەواتش ئاد پیاییٛوی وەش پەنە کەوتە نیەن و تاقەتو بەشەری سەرمەبەروٙ، فرەتەر جە ڕوٙشن ویران و جەزابتەرین پیایان ویرش شوٙنیشوە بیٛ. بە تەمامیایو وەرزیٛ، ئیتر فورسەتیٛو پەی وینای دوبارەیش نمەئاما وەروە، وە فڕانسوازە لیٛرە سەختە بیٛ ئەچینە فورسەتیٛوی باوەروٙ وەروە و کوٙشش مەکەرد.

 شەویٛوە بە ژنەویویٛ واتش: ”  نەواتت ئاغاییٛوی بە نامیٛو دو لالئاندی مەژناسی؟”

” ژاک دو لالئاند؟ مەژناسوش بەڵام نە ئاندە. بە هەنگەری ئەژناسیایمیٛ، وەلیٛ هیچ وەخت کارتیٛوش نەنیارە پەریٛم، هیچ پیٛوەندیٛوم نیەن چەنیش.” ” هەقیٛقەت ئینەن بوٙنەو کاریٛوی وردیوە ، یا ڕەنگا گەورەیچوە، مەشوٙم چەنیش ئاشنا ببونە و بوینوش. کاریٛوەن بە ویٛم ڕەبتیٛوش نیەن و دەسەکەم تا مانگیٛو ئیجازەم نیەن چەنیو توٙ بوزونەش وەرو باسی( تا مانگیٛو چەنیو دو لالئاندی درویٛوەش مەپیٛچنا یوٙرە تا ڕازەکیٛش نەگنوٙوە سارا، وە ئی ویرو بیەیو ڕازیٛوی کە تەنیا ئا دوە ئاگاهیٛ ببان چەنەش پەریٛش شیرین بیٛ). تەمەنا مەکەرو ڕاییٛوە پەی وینایش بیوٙزەوە چونکای وەرزە تەمامیاینە، ئیتر هیچ میٛمانییٛو و جەژنیٛوە نیەنە و ئیتر نمەتاوو چەنیش ئاشنا ببو.” ڕا و ڕەسمو زەریفو دوٙسی، کە ئەر ڕاسانە ببوٙ دڵی سەفا مەدوٙ، هەم ژنەویویٛ و هەمیچ فڕانسوازیٛ جە سەرەکیٛشانیٛوی بەری مەکەریٛ کە فرەو ئەشرافەکان چەنەشان لەزەتیٛوی شەرم ئاوەر مەبەریٛنیٛ.ئەچی ڕوەوە ژنەویوە، بیٛ ئانەیە حەتا یەک سات نیەت و خیٛزیای و حەتا ویرو ئینەیشە ببوٙ جە ڕەفیٛقەکیٛش سوالیٛوە بپەرسوٙ، بە گیان و دڵ کەوتە وشکنای و تەنیا دڵوەرە بیٛ جە ئینەی ئەپاسە کە مەگیٛڵیٛ نمەیوٙستشوە. ” حەیف مادام ئا لوای بیٛ. ئاغای دو گروملویچ هەن، بەڵام نمەتاووٙ کاریٛو بکەروٙ، ئاخور بەشەر چیٛش بواچوٙ پەنەش؟ ئەها، ویریٛو یاوا نەزەرەم! دولالئاند ویوٙلوٙنسیٛلە مەدوٙ وەنە، خرابیچ مەدوٙ وەنە، وەلیٛ موهیٛم نیەن. دو گروملو فرە وەشش مەینە چەنەش، شوٙنیچشەرە بەشەریٛوی خنگەن و فرە وەشحاڵ مەبوٙ جە ئینەی کە خزمەتیٛو بکەروٙ بە ئەتوٙ. بەڵام توٙ تا ئیسە چەنەش بەینت گیٛرتە بیٛ و جە لاییٛوتەروە وەشت نمەینە بەشەرانیٛو کە خزمەتشان کەردەن پەنەت بنیەی قەراخوە، سا ڕەنگا دڵت نەوازوٙ ساڵیٛوتەر مەجبورە ببی ئادیچی خوڵکە بکەری پەی یانەیت.” بەڵام فڕانسوازە، هوٙرئاما جە وەشحاڵی، بە هەیەجانوە واتش: ” چە هەمیەتیٛوش هەن. ئەر پەنەواز ببوٙ گردو نەو کیسەکانو پاریسیچ خوڵکە مەکەرو. بجمەوە ژنەویوە وەشڵەکیٛم، چەندە عالەنی!” وە ژنەویوە نویستش: ” دماو سڵامی، هاگاتان هەنە من جە هەر فورسەتیٛوی ئیستیفادە مەکەرو هەتا ڕەفیٛقەکیٛم خاتو دوبریویٛ وەشحاڵە بکەرو کە بیٛ شک چەنیش ئاشناییتان هەن. ئی ڕەفیٛقیٛو ئەمنە چەندین کەڕەتیٛ جە ئا باسانە جەبارەو ویوٙلوٙنسیٛڵیٛوە بییٛنیٛمان دڵوەریش نمانان کە هیچ وەخت نەوازەندەییو دوٙسی نزیکو جەنابیتان، ئاغای دولالئاندیش نەژنەفتەن. ئایا مومکیٛنەن جە شمە داوا بکەرو تەرتیبو جەلەسیٛوی چەنیشان پەی من و ڕەفیٛقەکیٛم بدەیدیٛ؟ ئەچی ڕواننە کە ئازادیٛنمیٛ، ڕەنگا ئاندە زەحمەتیٛوش نەبوٙ پەریٛتان و لوتفیٛوی گەورەن دەرهەقو ئیٛمەنە.  وەر وەرتەر جە مەرحەمەتو شمە سپاس گوزاریٛنمیٛ ئالریوور بوییور” فڕانسوازە بە نوٙکەریٛوی واتش:” ئی نامیٛ گورج بیاونە یانەو ئاغای دو گروملوی، ماتڵو جوابی نەمانی، بەڵام بواچە نامەکیٛ حزورو ویٛتاننە بیاونان دەسشان.” سەوایو ئا ڕوٙیە ژنەویوە ئی جوابو ئاغای دو گروملویشە یاونا بە خاتو دوبریویٛ: ” دماو سڵامی، فرەتەر جە حەدو تەسەووٙڕو شمە وەشحاڵ مەبیانی ئەر مەتاواینەم بە دڵوازو شمە و خاتو دوبریویٛ جلیٛو عەمەڵی بپوٙشو، ئیٛدیٛ کەمیٛو مەژناسو و دوراودور پەنەشان فرە ئیرادەتم هەن. هەر ئەپی بوٙنەوە بە کەماڵو دڵوەریوە بە ئەرزتان مەیاونو جە بەختەی خرابەنە ئاغای دولالئاند هەر ئی دوە ڕوە وەرینە سەفەرش کەرد پەی بیاریتزی و ناوەشانە چەندین مانگیٛ ئەچاگەنە مەمانوٙوە. بە ئەوپەڕو ئیحترامی…گروملو”فڕانسوازە ڕەنگ پڕا ڕەما ڕو بە بەرەکەی تا بژەنوٙش، وەلیٛ قولینەو گرەوای ناستەوە ڕەدیٛ و هەرسی جە چەمەکانشەرە مجیایرە. تا ئا زەمانە گردو ویریش شوٙنەوە تەجەسوٙمو داستانانیٛوی پەریٛ وینایو ئا پیایە و ئاشنایی چەنیو ئادی بیٛ،دڵنیا بیٛ هەر عان گەرەکش بوٙ مەتاووٙ بە ئا ڕازانە واقعیەت بدوٙ، وە ڕەنگا بیٛ ئانەیە ویٛش بزانوٙ بە ئی ئومیٛد و ئارەزووە ژیوای بیٛ. بەڵام ئی ئاواتیٛ پاییٛش گیٛرتیٛ بیٛنیٛ چەنەش،بە هەزار ڕیٛخیٛ نادیاریٛوە تا قوڵاییەکانو ناویٛئاگاتەرین ساتەکانو سەرمەسی و خەمباریش نفوزش کەردە بیٛ و شیریٛوی تازە مەڕامیٛنە توٙشان، بیٛ ئانەیە ئادە بزانوٙ ئینە جە کوٙوە مەینە. وە ئیسە ئی ئاواتیٛ چنگیٛشەنە مەڕنیای مەڕنییٛرە و مەکەوتە دەسو مەحاڵی. ویٛش ورد و هان بیە حیٛس مەکەرد، گیروٙدیٛو دەردیٛوەو سامدارەو سەرانسەرو وجودی کە یەک تەکان جە ڕیٛخەوە هوٙرکنیای بوٙ، وە جە ئەودیمو دروە کتوپڕ دیاری دایەکانو ئومیٛدیش، قوڵاییو ماتەمیشنە، ڕاسیو ئەشقیش بە چەم ویناش. فڕانسوازە ڕوٙ بە ڕوٙ فرەتەر جە هەر وەشییٛوی و شادییٛوی دوریش کەرد. بە وەشیە جە گرد قوڵەکانتەر، حەتا بە ئانیشان کە جە خەڵوەتەنە، جە سەعاتەکانو موسیقینە، کتیٛب وانی یا سەیرانی، چەنیو ئەدایش و ژنەویویٛ مەچەشتش، دڵیٛوش مەدا توشیارو خەمیٛوی بەخیٛڵی کە یەک ساتیچ تەنیاش نمەئازیٛ. ڕەنجیٛوی بیٛ ئەوپەڕینش مەکیٛشت هەم جە ئینەی کە  نمەتاواش بلوٙنە پەی بیاریتزی و هەم جە ئینەی کە، ئەر مەتاوایچش، هەرگیز نمەشیەم لوایەینە تا نەکای ئەچینە کاریٛوی دور جە ئاوەز ئاوڕویش لاو دولالئاندیوە ببەروٙ. قوربانییٛوەو دەربڕیایەو ئەشکەنجیٛوی بیٛ دەلیلیٛش نمەزانیٛ، وە جە تەرسی ئەچی ویرینە کە نەکەروٙ دەردەش مانگانیٛو بیٛ دەرمان دریٛژەش بوٙنە، وە نازوٙ ئادە ئەهوەن بوسوٙنە و ئازادانە بگنوٙنە خیاڵیٛ. جە ئینەیچە پڕابیٛشوە سەرە گاهەز ئاد بە زویی ڕاش بگنوٙ پاریس و خەبەرش نەیاووٙ بە ئادیٛ. وە تەرسەو جە دەس دایو ئی دووٙمین فورسەتو سەروەشی، ئەپی نزیکی،وستەش وادی، خزمەتچییٛوش کیاست تا جە بەرەوانو لالئاندی جوابەجوٙییٛ بکەروٙ. بەرەوانەکە چیٛویٛوش نمەزانا. ئا وەختە فڕانسوازە، کە مەویناش ئیتر حەتا بادبانیٛوەو ئومیٛدی سەرو ئی ئوقیانوسو خەمیوە دیم ئاشکرایە نمەبوٙ، کە جە ئی سەر تا ئەو سەر کیٛشیا بیٛ و جە دماو ئفوٙقیشوە ئیتر هیچ نەبیٛ و مەئەجییٛ دنیا مەتەمامیا، حیٛسش کەرد کارانیٛوی دیٛوانەئاساییٛ سەر مەدان چەنەش، چە کاریٛو، نمەزانیٛ، گاهەز نامیٛوەش مەنویستە پەریٛش؛ وە بیە پزشکەو ویٛش و بە شەوقو سوکناییو دەردیٛش ئیجازەش دا بە ویٛش بیاونوٙ گوٙشو ئادی کە حەزدارەو دیداریش بییٛنە و پەی ئاغای گروملوی وەی تەورە نویستش: ” ئحترامەن، جە لاو خاتو دو بوئیریٛوە جە درکنایو لوتفو سەرکاری باخەبەرە بیانی. فراوان کەوتانی چیرو شوٙنەماییش و جە شمە سپاس گوزارەنا. بەڵام بابەتیٛو بیٛقەرارەم مەکەروٙ: نەکای ئاغای دو لالئاند ئەمن ژەنیٛوەی فزولە بزانوٙ. ئەر ئەچی بارەوە ئیٛتڵاعیٛوی سەرڕاستان نیەن خاهیٛشەن چەنەشان بپەرسدیٛ و بواچدیٛ بە من. فرە چزوکڵیٛنا ئینەیە بزانو و جە جوابیتان فرە وەشحاڵە مەبونە. جاریٛوەتەر چەنەتان دەس وەشی مەکەرو. بە ئەوپەڕو ئیحترامی ووراژین بریو” سەعاتیٛوتەر خزمەتچییٛو ئی نامیٛشە ئاوەردە: ” خاتونە ئازیزەکیٛ، یاگیٛو دڵ تەپای نیەنە. ئاغای دو لالئاند جە حەزو سەرکاریٛ پەی ئەژنیەیو ژەنایش خەبەردار نەبی. چەنەشان پەرسابیٛم چە ڕوانیٛو مەتاووٙ پەی ژەنای و دای وەنە بەینە پەی یانەو ئەمن وەلیٛ نەواتەبیٛم پەی چە کەسیٛویەن. بیارتیٛزوە جوابش دابیٛوە بە من وەر جە مانگەو ژانەویەی نمەیوە. ئەوەجیٛوش نیەن جە بەندەی دەس وەشی بکەردیٛ.ئەوپەڕو وەش وەختیو ئی جەنابینە ئەر بتاوو هەنگامیٛوە ڕاو وەشحاڵیو سەرکاریٛنە هوٙربگیٛرو… گروملو” ئیتر نمەکرییٛ هیچ کاریٛو کەری.  فڕانسوازەیچ ئیتر کاریٛوش نەکەرد، هەر چەند خەمینتەرە بیە،وە شەرمینە جە ئینەی کە ئەپیٛسە مەبی و ئەدایچش مەتەمناشەرە. چەند ڕویٛو پەی دەگای و ئەجا لوا پەی تروویلی. ئەچاگەنە یاوانە حیٛرس و حەولو ئەشرافیو دو لالئاندی و وەختیٛو شازادیٛو بە چەنەویەردەیوە چەنەش مەپەرساش:” وەشتان چە کاریٛوی مەینە بکەرونەش پەیتان؟” کەم تا فریٛو سەرمەسە مەبیە جە تەجەسوٙمو ئینەی کە ئاد چەندە سەرەش سڕ مەمانا ئەر هەقیٛقەتی جە زوانیشوە بژنەووٙ، وە ویٛنەو شیریٛوی گردو تاڵی مەسکەرو ئی تەزادیشە مەچەشت کە پەڕەن شوٙخی: چەند ڕویٛو پەی دەگای و ئەجا لوا پەی تروویلی. ئەچاگەنە یاوانە حیٛرس و حەولو ئەشرافیو دو لالئاندی و وەختیٛو شازادیٛو بە چەنەویەردەیوە چەنەش مەپەرساش:” وەشتان چە کاریٛوی مەینە بکەرونەش پەیتان؟” کەم تا فریٛو سەرمەسە مەبیە جە تەجەسوٙمو ئینەی کە ئاد چەندە سەرەش سڕ مەمانا ئەر هەقیٛقەتی جە زوانیشوە بژنەووٙ، وە ویٛنەو شیریٛوی گردو تاڵی مەسکەرو ئی تەزادیشە مەچەشت کە پەڕەن شوٙخی: تەزاد بەینو ئا چیٛوە دژوارانە کە دایمە پەی وەشحاڵیو ئادی ئەنجام دریا بیٛ و چیٛویٛوی وردیکڵەی فرە سادە و فرە مەحاڵیٛو کە مەتاواش ئاشایسە و سڵامەتی و سەروەشی هوٙربگیٛڵنوٙوە پەی ئادیٛ و قەومەکانیچش شادیٛ بکەروٙوە. تامو کوچیٛو وەشیش تەنیا زەمانیٛو مەچەشت دلیٛو ڕەنجبەرەکانشەنە بیٛ، ئادەشان بیٛ ئەندازە وەش مەسییٛ و بیٛ هیچ پەرسیٛو خزمەتشان مەکەرد پەنەش، چونکای حیٛسشان مەکەرد خەمینەنە. بیٛدەنگی قاتی چەنیو ئیحترام و ماتەمینیشان چەنیش جە لالئاندی قسیٛش مەواتیٛ. ئی بیٛدەنگیشە بە لەزەتوە مەچەشت و ئادیٛش هوٙرمەنیاینە چاشتەو نیمەڕوٙیشان فرەتەر تول بدانە تا سەعاتەو یاوای وەروەو ڕەفیٛقەکانش، کە پەریٛ ئادیٛ بە ماناو زوٙرە زمیٛ بیٛ، بگنوٙوە دما. گەرەکش بیٛ تامو تەڵخی و شیرینی ماتەمینیو دەور و بەریش، کە لالئاند هوٙرخڕنەرش بیٛ، هەر فرەتەر دەمشەنە بازوٙنەشوە. دڵش مەواستش کەسانیٛوی فرەتەر گیروٙدیٛش ببان، سوکناییش مەئاما جی ئی حسی کە ئا چیٛوە ئا گردو یاگیٛشە دڵو ئادیٛنە گیٛرتە بیٛ کەمیٛو جە دەور و بەریچش بکەروٙنە هنو ویٛش، دڵش مەواستش ئاژەڵانیٛوی زرکیٛ و زیندیٛش مەبییٛنە و دڵوەریو ئادیٛ مەئاوەردیٛنە پاییٛوە. جاراوەن جاریٛو، سەرشیٛویا، دڵش مەواستش نامیٛش بنویسوٙ پەی، یا پەی نویستەی هوٙرش بنیوٙ، ئاوڕو ویٛش ببەروٙ، ئیتر هیچ پەیش موهیٛم نەبیٛ. بەڵام، بە بوٙنەو ئەشقیٛویچوە کە بیٛنەش، خاستەر بیٛ مەوقعیەتی ئجتماعیش بپاریٛزنوٙ تا بتاووٙ ڕویٛو زاڵ بیەیو ویٛش بسپنوٙ ملشەرە، ئەر ئەچینە ڕویٛو مەیاوانە وەروە. وە تەسەووٙڕش مەکەرد ئەر ڕەفیٛقییٛوی کوڵ چەنیو ئادی دماینەش مەدا بە سەرشیٛویاییٛوی کە بییٛبیٛ توششوە، شوٙنەو ئانەیرە ئیتر جە دنیانە هیچ پشت و پەناییٛوش نیەن( نمەواستش و نمەتاواش دماینەو ئی ئەفسونیە باوڕ یا حەتا ساتیٛو باوەروٙنەش وەرو دیمەکانش؛ بەڵام زەینی ژیرتەرش ئی حەتمیەتە دەردینەشە ئەودیمو باوڕی هەڵیت و پەڵیتو دڵیشوە بە ڕوٙشنی مەوینا). وە ئەر دڵش مەبینا بە کەسیٛوتەری، ئیتر ئا گورجییٛ و ئامادەیییٛشە نەبیٛنیٛ کە هەڵای مانای بیٛنیٛوە پەیش، ئا هیٛزیٛ کە جە هوٙرگیٛڵایوەیشان ڕوەو پاریسی ڕەفیٛقی چەنیو لالئاندیش فرە ڕەحەت مەکەردوە پەریٛش. مەکوٙشیٛ جە ئیٛحساسەکانش فاسڵە بگیٛروٙ و ئادیشان ویٛنەو چیٛویٛوی جبەرینی بەڕەسی و تەماشە بکەروٙ، وە چەنیو ویٛش مەواتش:” مەزانو بەشەریٛوی دماکەوتەن و دایمە وەی تەورە ویرم کەردەنوە. نەزەرەم جەبارەشوە ئینیٛ بییٛنە و نەفاڕیاینەیچ. بە گردو بوٙحرانیٛویوە کەوتەنەنە گیانیم ئی نەزەریٛمە نەفاڕیاینە. فرە کەم هەمیەتەن بەڵام گردو ژیوایو من پەی ئینەیەن. ژیوایو من پەی ژاک دو لالئاندیەن!” بەڵام گورج هەر ئی نامیٛ مەئاما زوانشەرە بە ئەسەرو یاد ئاوەرییٛوی ناواستەی و ویر نەکریایوە ئادش مەئاوەردوە نەزەرگاش و توشو ئەچانە وەشی و ئەچانە ئیٛشیٛوی مەبیە حسش مەکەرد بیٛ ئەرزشیو ئادی هیچ هەمیەتیٛوش نیەن، چیٛش هەرچیٛو بیٛ ئادەش توشیارەو ڕەنجان و سەروەشیانیٛوی مەکەردە کە جە وەرانوەرشانوە ماباقی هیچ بیٛ. وە بە ئانەیوە کە مەزانیٛ ئەر چەنیش فرەتەر ئاشنا ببوٙ ئینە گرد جەبەین مەشوٙ، سەر جە نوٙ گردو ڕاسیو دەرد و لەزەتیش ئەچی سەراوەنە مەویناوە. جمڵیٛوەو” ئوستادە گوٙرانی واچەکان” کە جە شەونشینیو پرنسیٛس ئاینە ئەژنییٛش بیٛ لالئاندش هەر فرە وەشتەر مەئاوەردوە زەینش: “ئافەرین پەی حەنجەرەو پەلەوەریٛوی کە ئاروٙ وانوٙ.”  بیٛ ئانەیە ویٛش بزانوٙ ئی جمڵیٛشە کەردیٛ بیٛ نیشانیٛو لالئاندی و ڕویٛو کونسرتیٛوەنە جە تروویلنە بە ئەژنیەیش دەسش کەرد گرەوای. جار جار، بەڵام نە دایمە هەتا نەکای دڵیش خاو بکەروٙوە، دلیٛو هوٙدەکیٛشنە بەرەکەی مەبینیٛ سەرو ویٛش، مەگنیٛ دای وەنەو پیانوٙییٛوی کە واتەبیٛش ببەرانەش ئاگە، چەمانش مەبینیٛ تا ئادی وەشتەر بوینوٙ، وە ئینە تەنیا سەروەشیش بیٛ، ( سەروەشییٛوی مەسکەر کە مەبڕییٛ بە دڵ سەردیوە)، تریاکیٛو بیٛ نمەتاواش لاش بدوٙ چەنە. جاراوەن جاریٛو مەمدرا تا توٙفو ڕەنجیش بژنەووٙ، ئەپاسە کە مەکوٙمیەیمیٛرە هەتا بە ناڵەو ئەهوەن و دایمیو چەمیٛوی گوٙش بگیٛرمیٛ، بە دوڕیانی دەردینیو خەجاڵەت باریو دماڕوٙیش کە سەرشیٛویاییو قەومەکانش شوٙنیشوە بیٛ، وە ماتەمیو دایمیو ویٛش (ئەگەر چوٙکیٛش نمەدایرە) ویرش مەکەردوە و ویٛش لەعنەت مەکەرد جە ئینەی کە جە ئەشقشنە ئەپا سەرەنج و مەهارەتوە میزانەکیٛو وەشی و ڕەنجیش قاتڵاو کەردیٛ بیٛنیٛ کە نەتاواش ئەوەڵوە ئادی ویٛنەو ژەحریٛوی تاقەت هوٙرنەگیری بڕەموٙنە، وە نە دماتەر چەنەش وەشە ببوٙنیٛوە. ……..ئی داستانیٛ دریٛژەش هەن

 hewraman
Load More In ئەدەب و هونەر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئەلوەدا، شیٛخی ڕیشەدار جە شیٛخەکانو ھوٙرامانی

ئەلوەدا، شیٛخی ڕیشەدار جە شیٛخەکانو ھوٙرامانی بوٙنەو کوٙچی دمایی کاکە باقی شەفیٛعی،شاعیٛر،…