یانە زانای دەمەژاوێ5700 ساڵه؛ ژنومو ئانزانیٛوی باستانیش وست بەرۆ

دەمەژاوێ5700 ساڵه؛ ژنومو ئانزانیٛوی باستانیش وست بەرۆ

372

دەمەژاوێ5700 ساڵه؛ ژنومو ئانزانیٛوی باستانیش وست بەرۆ

زانشتمەندیٛ دانیمارکییٛ شوٙنەو تاوتو و هەرمانیٛ زانشتییٛ سەرو دی ئیٛن ئەیDNAی ویٛژەنێوە پەنج هەزارو حەوسەو ساڵەی ژنوم(ئامیانی ژینیتیکی) ساحیبو ئی ویٛژەنیە و هەرپاسە تایبەمەندی ڕەنگ و ڕوٙخساری و ڕواڵەتیشا ئیٛستەو.

ئی ویٛژەنه جه خت و پشەی باستان شناسی گوٙلیٛوە جه پانیشتو ئی وەڵاتیەنه(دانمارک)ئیٛزیانۆ. ئی گوٙلیٛ هەرجه ویەردەی دوورەنه و بە ماوەو چنڎهاهەزار ساڵیٛ یاگیٛ ماساوگیٛرتەی بییٛنە.

پاسە کە چی هەرمانە زانشتییٛ کەوتەن بەرۆ، جنس و موادو ئی ویٛژەنیە جه گرینایو پوٙسو درەختێوە بومی ئاوەختیە (126حەتا760 هەزارساڵیٛ چیٛوەڵ) وەشکریان و پسەو چەسپی کەڵکیٛش چەنە گیریان.

“هانس شرودیٛر”زانشمەند زانشتگاو کوپینهاگی به هەواڵکیانو فەڕانسەی واتش: ئیٛمه جه هیچ جوٙر پیٛشەو پەڵای ئیستفادەما نەکەردەن و ئینه یوەم جارەن کە ژنومو ئانزانێوە باستانی جهDNAیش بەدەس مەی، ئاڎیچ دەروونو ویٛژەنێوە کوٙن و باستانی، وەرو ئانەیچ عەیارو ئی کارەیە فره و بەڕاسی و بائەرزشا، چونکەتەی ویٛژەنە کەوتەبیٛ دلیٛ هەڕوچڵپاوی و پیٛجوٙره ئیٛزیانۆ.

بەواتەیو پروفسور شرودیٛری، ئیٛستەیەو ژنومو ئانزانیٛوی باستانی پەی هەرمانیٛ زانشتییٛ ئاڎیچ هینو زەمانیٛو که هیچیٛما چا عانەیە نیەن دەسۆ، بەڕاسی ئەرزشمەند و ئەلاحەڎەن.

ئەنجامو ئی تاوتو زانشتیه پیجوٙرەنە کە ئا کەسە ئی ویٛژەنەشە نیان دەم و ژاوانش، کناچیٛوی نەوباویٛ چەم کاڵە و سەوەزیٛ سەردەمو تەوەنیٛ(Stone Age)و پلیستوسیٛن میانی(Middle Pleistocene)بیێنە و زانشمەندیٛ نامیٛشا نیاینە”لوٙلا”(Lola)و جه بارو ژنیتیکیوە لواینە سەرو ئانزانیٛ”کوٙمەلگای نەچیریٛ گیواووەریٛ”[گیواو ڕنیٛ] ئا عانەو ئوروپای و شوٙنیەرە سەلمیا کە ئەو خەڵکو دلیٛڕاسەو ئیٛسکاندیناوی نمەشوٙ. تاخایەتێ ئا میکروٙبیٛ و ویروسیٛ که چەنی واردەیو ئا ژەنیٛ لواینیٛ دلیٛ دەم و دذانیش، شناسایی کریێنیٛ وەلیٛم هیچ جوٙرە عفونەت یام ناوەشیو(پسەو عفونەتی هەناسەی و…)که نیشانە بڎوٙ ئی خانمیٛ توشش ئامای بوٙ، نەئیٛزیانەو، ئینە یانی ئی بانویٛ ساق و سەلیمە وتەندروسە بیێنە.

ئیجا وردەکاری زانشتی ئەوەمەنەو واردەمەنی پوۆ ئی ویٛژەنەیە نیشانە مذوٙ کە ئی خانمیٛ، فنقیٛ و هەرپاسە گوٙشتو قازیٛچش(مرئاویه)واردەن و ئینە یانی بەشیٛ جە خوٙراکو کوٙمەڵگاو”لوٙلا”ی چا سەردەمەنە گوٙشت بیەن، تایبه گوٙشتو پەلەوەری .

پەرسێوە که پەی زانشمەنداو ئی هەرمانیٛ  وەشەبیێنە ئینەنە که ئی کناچیٛ ئی ویٛژەنشە پەیچی نیان دەم؟پەی وەش کەرڎەو چەسپی یام تەمیسکەرڎەو دڎانانش یام پەی دەرد و دەرمانی یا نە ئەوراش بیەن وگەرەکش بیەن پیجورە ئەورایی فشارش پەی ناوەروٙ؟

پەنەوازەن بواچیو که چاوەڵیچ چنڎ ویٛژەنیٛ جە یاگای تەری جهانیەنە ئیٛزایبیٛنیٛوە وەلیٛم پیجوٙرە که پوختە ژنومو ئانزانیش چەنە بەدەس ئاما بوٙ نەبیەن.

ئی دەمەژاوە ویٛژەنە 5700 چێوەڵ جە شیرەو دەرختو(غان/توس) گیریان نامیٛ زانستیەو ئی درەختیە Betula pendula

ئەنجام و یادداشتی ژورناڵی ئی تاوتوکاری زانشتیه جە مەجەلەو”Communications Nature”یەنە چاپ و وڵاو بیەن.

هورگیٛڵنای: ماکوان هەورامی

 hewraman
Load More In زانای

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خوٙلوو ڕازوانوو هەورامی شارو هەڵەبجەینە مەلوٙ ڕاوە

خوٙلوو ڕازوانوو هەورامی شارو هەڵەبجەینە مەلوٙ ڕاوە دماو هەرادیای ئامادەکاریەکان پەی خوٙلوو…