یانە ویر پەیامەو “ژان پوٙلانی” پەریٛ گەرەشیٛلکەرانو زوانی گوٙرانی

پەیامەو “ژان پوٙلانی” پەریٛ گەرەشیٛلکەرانو زوانی گوٙرانی

118

پەیامەو “ژان پوٙلانی” پەریٛ گەرەشیٛل کەرانو زوانی گوٙرانی

نویسەر: مەحمود قادری

وەڵ جە گردچیٛوی: پەنەوازەن مەسەلەکیٛو ئاروٙ میٛلەتو گوٙرانی ڕوٙشنیٛ بکریانوە هەتا سەرچەمەو بڕیٛو جە ئەندیٛشەکان ئاگاهانە وشک بکریوٙ و ئەچیگەولای ئاویش جەرەیان نەکەروٙ. دەردیٛوە کە جامیٛعەو ئیٛمەمانان مەتاسنوٙ” ویٛ قەرار دای جە مەوقیٛعیەتیٛویەن نمەتاومیٛ بەربەیمیٛوە چەنەش”. ئەبولحەسەن نەجەفی مەواچوٙ:”  ئیٛمە جە ویرە تازەکان مەتەرسمیٛ و سینیشان مەکەرمیٛ چەنە”. ئەڵبەت گوٙران هەرگیز ویریٛو و نەزەرییٛوەی تازیٛ نیەنە بەڵکوم واقیٛعیەتیٛوی عەینیەن، واقیٛعیەتیٛوی هوٙرناویا(هوٙرناویا!).گوٙران نیەن ویرو کیٛشوەریٛوی تازەی و حیٛزبیٛوی چەپگەرای و تاشایو تفەنگەکان، وە ئاڵاش دایو کەسیٛوی ڕابەرشەن. ئەبەدەن ئەچینە تەفەکوٙریٛو و سازمانیٛو نیەن دماو میٛلەتو گوٙرانیوە. گوٙران جە ویەردەنە سەلەمنانش یەک دانە هەدەفەی والاش هەنە: تیٛک دایو مەرزەکان. سوڵتان ئیسحاق قاڕنەو هەشتی هیٛجرینە یەک دانە ئەسڵی فەلسەفیش بە تەمام و کەماڵ دەرک کەردە بیەن و مو بە مو بەردەنش ڕاوە:”ئەر گەرەکتەن سەرەنجیٛت بداران سەرەنجیٛشان مەدە”. شوپیٛنهاویٛر قاڕنەو ۱۹ ینە ئینەشە تەئکید کەردەن. سوڵتان چلەخانە نشینیش کەردە بیەن پیٛشە و هەرگیز نەزیانەرە. تەمەرکوٙزش قوٙرەتش بەخشان بە یارسانی چونکای یارسان پەریٛش وەسیلە نەبیەن بەڵکوم هەدەفە بییٛنە، وە بەشەر ڕاو هەدەفەکیٛشنە ژیوایش مەبەخشوٙ. یارسان کە قەلبو تەپەندەو میٛلەتو گوٙرانیەن مەرزەکیٛش ماڕاینیٛ. عیٛرفان و ئەندیٛشە دوٙسیٛو چین، هیٛند، بوخارا، سەمەرقەند، مەراکیٛش، ئەسەموٙڵ(ئیٛستانبوٙل)، شام، بەغداد، موسڵ، ئیٛرانی و … واریاینیٛرە شیٛخان و خزمەتو سوڵتانی و ئەدەبیاتی پافەڕداریش. هەر ئەپی بوٙنەوە و حیٛس و حاڵوە بیەن عابدینی هەورام(من عابدینی هەورامم، دڵداری جوانی خواجامم/سەرئەنجام دەورەو عابدینی شمارە۲۱) واتەنش:  (ڕیٛگەی گوٙران هەر بگرە بەر، تا سەرکەوی هەتاکو سەر، چونکە گوٙران ڕیٛ ڕوٙژنە، ئەم ڕیٛ بوٙ گیٛشت پیاو و ژنە/ سەرئەنجام دەورەو عابدینی شمارە ۲۰).

گوٙران چوەو دەسیش ئەدەبیاتەن، وە بیٛ ئەدەبیاتی هیچ ئیٛنقلابیٛو ڕوە نمەدوٙ. ئەگەر سەرشان نەشیٛوناینە گوٙرانی و زوانی گوٙرانشان نەبەردەینە چیرو ” ناسیوٙناڵیسمی کوردی” ئاروٙ وەڵات ئاوەدانتەر و ڕوٙحیە جەنگەرانتەرە. میلان کوٙندرا مەواچوٙ: یەک دانە میٛلەت وەی تەورە جەبەین مەشوٙ،۱) حافیٛزەیش مەدزانە.۲)کتیٛبەکانش مەسوٙچنان.۳) ئەندیٛشەیش تەباهـ مەکەران.۴) تاریٛخیش مەفاڕان.۵) کتیٛبیٛ تازیٛشان مەنویسان پەی.٦) ئاموزشی تازەشان مەدان.

ئاروٙ ئی کەردەوانە و کارانە مەکەرای مەکەران پەریٛ میٛلەتو گوٙرانی و زەڕە چەندەن ئەرزش نمەنیانەرە پەی ڕوٙحیەی عیٛلمی. گوٙرانشان کەردەن “مڵەی ئازماییٛشگاهی” و جوٙراوجوٙر ئازماییٛشیٛش سەرمەکەران.شانامەی گوٙرانشان فاڕان و کەردەنشان کوردی. تەمامو ئەدەبیاتو ۱۲۰۰ ساڵەیمان ڕنیەنشانەرە. ئینە خیانەت بە عیٛلمیەن و ئەچینە کەسانیٛو مەشوٙم مەتنیٛوە بنویسان و جە میٛلەتو گوٙرانی داواو چەنە ویەردەی بکەران. هەقیٛقەتی حیٛزبی بیٛ دەوامەن و شەویٛوە عەمرش.

ئیسە مەلمیٛ سەروەختو نەزەرەو ژان پوٙلانی. ژان پوٙلان مەواچوٙ:

” گرد ڕویٛ ئی قسیٛ ـ وە نە جە دەمو نەزانتەرینو خەڵکیوە ـ مەژنەویوٙ پژوهیٛشە زوانیەکیٛ جە نوٙعو موناقیٛشاتی لەفزی لەغو و گوٙترەیەن و تەنیا به کارو ئینەیە مەینە ئیٛمە جە مەسەلە گەورەکان کە ئیٛنسان مەشوٙم چەنیشان ڕو بە ڕو ببوٙ(مەسەڵەن شەهوات و ڕەوت، ژناسایو دنیای، بەڕەسیو ڕوٙحی)دوریٛ مەداروٙوە. بەڵام هەقیٛقەت دەقیٛقەن پیٛچەوانەو ئینەیەن.” ـــــ ژان پوٙلان، کتیٛبو وەزیفەو ئەدەبیاتی، کوٙ مەقالیٛ.

وەختەکاریٛو وینگا وینگاییٛوەی مەوقیٛعیەتیەنە مەشوٙم ئیمان باوەری بە ئینەی کە گردچیٛو تیٛک مەدریوٙ و جەبەین مەشوٙ.هەزاران کوڕ و کناچەی گوٙران زوان ئیٛزدیٛواجشان کەرد پیلاو پەولارە و زاڕوٙکیٛشان نەزاناشان زوانیٛوی گوٙران وجودش هەن.واڵتیٛر بنیامین مەواچوٙ: ” ئەگەر دژمەن سەربگنوٙ ڕەحم نمەکەروٙ بە مەردەکانیچ.” ئیٛمە زەحمەتو وەرینەکانمان کە مەردیٛنیٛ ویرمان شیەنوە حەتتا مەژنەوی تەوهینشان مەکەران پەنە.یانی ئیٛمە دژمەنیٛو ویٛمانەنمیٛ؟مەردەکیٛمان سوکیٛمان کەردیٛنیٛ و نمەزانمیٛ کیٛنیٛ.هەر ئی سوک کەردەینە بیەن باییس بە سەختی مەلمیٛوە سەرو زوانی نویسیاری گوٙرانی و جوٙریٛومان مەینە وەنە پەنەش بنویسمیٛ. جە حاڵیٛوەنە نویستەی بە زوانی نویسیاری گوٙرانەن فرەو گرفتەکانمان جە گمە خوٙفناکەکانو زەمانەی مەپڕنوٙوە ئەودەس. شوٙنەو خەبەرەکەو دڵشاد هیوایرە بیٛ ئی میٛلەتە چڵاکیارە کە نەسریچمان بە زوانی گوٙران هەن و وەرینیٛ ئەچی بارەوە بیٛکار نەنیشتیٛنیٛرە بەڵام کەسانیٛو کە بەشو “گڵیٛم وە کوٙڵو”سەرئەنجامیشان وانابوٙوە مەزانان ئی بەشە بەشڵیٛوش هاوارو نماییٛش نامیٛویەن بەرز و عەزیم کە باس سەرو ئینەیەن پیر داودی کوٙریٛو چل تناننە بسوٙچنان.

وەڵاتی موٙدیٛڕن وەڵاتیٛوی مو شکاوەن و جە مەسەلەکان گوزەر نمەکەروٙ. موتەئەسیٛفانە ئیٛمە مەوینمیٛ دەسیٛو گوٙران زوانیٛ هەنیٛ بە ئاشکرای زوانی گوٙرانی مەنیان چیرو پایاشان.بە قەوڵو ژان پوٙلانی ئی جەماعەتە خوٙ تەنیا عەوامیٛ نیەنیٛ بەڵک

مەسەلیٛو زوانی گوٙرانی مەسەلیٛوەی موهیٛمەنە و نمەبوٙ بە تەفەکوراتی شەخسیمانوە چەنیش ڕەوت بکەرمیٛ. پارچەمە نمادی واقعیو یەک دانە میٛلەتی نیەنە بەڵکوم ئینە زوانەن میٛلەتیٛوی تاریف و ئەژناسە مەکەروٙن. زوانەن هەقیٛقەتی مەنویسوٙ، هەقیٛقەت نمەتاووٙ زوان بنویسوٙ. زوان ئەدانە و ئەر نەزوٙ جەهان جەبەین مەشوٙ.

یەک دانە مەسەلیٛ هەنە پەنەم وەشەن گردمان سەرشوە تەمەرکوٙز بکەرمیٛ: با پەی میٛلەتو گوٙرانی فەداکاریٛ ببیمیٛ. ویەردیٛوی شکوٙمەند و پافەڕدارمان هەن، مەتاومیٛ بە دڵ بینای ئەپی ویەردەیوە ئەدەبیٛوی باویژدان و هەناسە ئەعلا بخولقنمیٛ. ئەدەبی تان و پوٙ دار و بەرز ژیوایمان مەشوٙروٙ.

ئاخر سەر هانا مەبەرونوە ئەو تەڕاحو نەقشەو شیٛعرەو پاو موغاران و سەردیاران و مەنویسونیٛوە:

هەرکەس تەوەلوٙد دوبارەش نیەن

هەڵبەت سەعادەت ستارەش نیەن

هەسارە جە ئەدەبیاتو زوانی گوٙرانینە یاگیٛوەی تایبەتەش هەنە. هەسارە مەتاووٙ نمادو ئەهدافە گەورەکان ببوٙ یانی بەشەر تەخەیوٙڵیش پەروەردە بکەروٙ و ویٛش بیاونوٙ بە دەرەجە دەس نەیاوایەکان. تەخەیوٙڵەن نمادو دانایی نەک دانش.

هەزاران ئاواتیٛ گەوریٛ مەوازون پەریٛتان. هەسارەو ئیٛمەیچ یاگیٛو ئەچی ئاسمانەنە مەچڕوٙمان. بەیدیٛ هەی دوٙسان مەعدوم واتەنی با کوٙچ بکەرمیٛ ئەو سەرهەوارانش.

ئاشقی داییٛمیتان، وەرزو واڕیٛزی.

 hewraman
Load More In ویر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خوٙلوو ڕازوانوو هەورامی شارو هەڵەبجەینە مەلوٙ ڕاوە

خوٙلوو ڕازوانوو هەورامی شارو هەڵەبجەینە مەلوٙ ڕاوە دماو هەرادیای ئامادەکاریەکان پەی خوٙلوو…