یانە ئەدەب و هونەر جوولیۆس سێزار – قارەمان یا لات؟

جوولیۆس سێزار – قارەمان یا لات؟

86

جوولیۆس سێزار – قارەمان یا لات؟

هەر چنڎ جوولیۆس سێزار، ڕۆمی مەیشوور، دوێ هەزار ساڵێ چێوەڵتەر ژیوان، داستانەش دلێ تارێخینە زینڎێنە. بڕێ تارێخ نویسێ بە وەیشوومێوەش منیارە هەکە تەژنەو دەسەڵاتی بیەن.
ماباقی بە ئێسڵاح تەڵەبێش زانا کە کوشیای بێ ڕەحمانەش تەقریبەن ڕۆمش وێران کەرڎ. بەڵام سەروو یەک باسی یەک دەنگی هەن. “سێزار بێ وێنە و پایە بەرز بێ.”
نزیکەو ۱۰۰ ساڵا وەڵێ میلادوو مەسێحینە جە یانێوە فەقیرنە بەڵام نەجیبنە، زمانێ هەکە دەسەڵات دارێ ڕۆمی بیێبێنێ دوێ دەسێ، ئاما دنیا. حێزبوو ئەشرافی شۆنەو ئانەیۆ بێ کە دەسەڵات دەسوو وێشۆ بۆ. حێزبوو تنڎ ڕەوا پەشت گیری خەڵکیش گەرەک بێ هەکە فرێشا زەمین و زارشا جە دەسشا دابێ و بە ڕەجاڵی ژیوێنێ. سێزار لوا دلێ تنڎ ڕەوەکا.
یەک دانە ڕابەری سەرکەوتەی ڕۆمی مەجبوور بێ وەڵاتێ تازێ داگیرێ کەرۆ و یارڎی پەرە ئەسای جمووریەکەیش بڎۆ. سێزار پیرۆزیێ فرە ئێژێش دەس وستێ. جە یاگێنە بە نامێ “گاڵ”ی کە ئارۆ شامڵوو فەرانسەی و بلژیکی و ئاڵمانی و سویسی و هۆلەندی بۆ، دژمەنەکێش قەلەنچینە کەرڎێ و وستش سەروو ئێمپراتووری ڕۆمی. پەلامارەو ئێنگلستانیچش دا، وە چەمش بە خەڵکانێ کۆت هەکە بەڎەنشا ڕەنگ کەرێنێ و درەختێ پرسێنێ.
سێزار حەز کەرێ پانەی کە باسوو دەس کەوتەکاش کەرۆ پەی ڕۆمیەکا. هەر چنڎ حۆت کتێبێ کە سەبارەت بە جەنگەکاو گاڵی نویستێش داستانێ جالبە بەیان کەرێنێ، جە وێ ڕازی بیەیش خەڵکی ماننێ. لانێ تەرەرە گجار کەم قسە بێ، هەر پاسە کە جە نامیەتەرین جملێشەنە گنۆ بەر. “ئامانێ، دیم، گێرتم.”
دە ساڵێ خاک داگیر کەرڎەی دەسەڵاتی سیاسی فرەش دا بە سێزاری. ٦۰ ساڵێ وەڵی میلادینە چەنی کراسووسی و پۆمپی دۆڵەتێ یەرە قۆڵیشا مەرزنارە. چاڎمای دماو مەرگوو کراسووسی چەنی پۆمپی سەروو ڕابەری ڕۆمی نەما جنگ. جە ئەوەڵۆ نەبەدڵ بێ کە چەنی ڕەفێقوو چاوەڵیش گژیۆ. دمایی بڕیا وەنە هەکە گژیۆ. جە ئەوەڵین بڕەو جەنگینە جە ساڵەو ٤۹ وەڵێ میلادینە سێزار جە ڕۆخانەو ڕۆبیکۆنینە پڕاوە تا چەنی پۆمپی بڎا یۆترینی.(چا ڕوەنە گوزەر جە ڕۆخانەو ڕۆبیکۆنی ماناش هەنگام نیایێ بێ کە گێڵایشۆ نەبێ.). سەرکەوتەی سێزاری و مەڕیای پۆمپی دلێ تراژێدیێ یەرە نەفەرینە سەبت کریان کە سێزار بە جەنگی داخڵی مڎۆش قەڵەم. پیرۆزیش، ڕابەری ڕۆمیش پەی یەک لا کەرڎۆ و لەقەبوو دیکتاتۆریش دریا پەنە.
سێزار پا گرڎوو ڕەت وەڵایۆ و سەر جەنجاڵیۆ وەخت نیێرە پەی عێشق و دڵداریچ، وە یۆ چانیشا کلێئۆپاترا مەلەکێ مێسری بێ. وەختێ دەعوەتش کەرڎە پەی ڕۆمی، ناڕەزایێ فرەش هۆر خێزنا.
جە دەورانی کوڵوو دیکتاتۆریشنە ئێسڵاحێ فرێش کەرڎێ. تابێعیەتی ڕۆمیش یاونا سەرانسەروو ئیتالیای. بە بەش کەرڎەی زەمینی بەینوو سەروازەکاشەنە، وەرگیریش کەرڎ چانەی کە خەریک بێ شیرازەو گوزەرانوو کێشاوەرزا پڕچیۆ. بۆنەو ڕاس واچی و سەداقەتیشۆ جە قەول و قەرارشەنە چەنی سەروازەکاش، ڕەعیەتی فەقیری پاڵ دا پۆ. وەلێ ئێسڵاحوو تەقیۆمی بەردەوام تەرین ئەسەرێش بیێ. تەقیۆمە نا ڕێکە وەڵینەکەش وستۆ لا و یۆ عالتەرش نیا یاگێش کە جوولیان یا جوولیۆسیش واچێنێ. جە هەنگامێ تەرەنە مانگەو پێڎا بیەو وێش نامێش نیا جوولای.
بە داخەوە، سەرکەوتەیەکێش دژمەنێ فرێشا پەی وەش کەرڎ. ئاڎ بی قوربانی موشکڵەی دایمیەو بنیاڎمە سەرکەوتا یانێ بەخێڵی بەرڎەی دیگەرانی. سێزار بە نەکوشتەی کۆنە دژمەنا گەورەیی وێش ئەرماناش، بەڵام ئاڎێ دەسشا کەرڎ بە پیلان نیایۆ. بەخێڵی بە ئی خیاڵیە پەرەش ئەسا کە گێرە سێزار تاجەو ئێمپراتوری کەرۆ سەرەش. یۆ چا نەجیب زاڎا بە نامێ کاسیۆسی کە دەسەڵات و حەیسیەتش جە دەسش دابێ فرە گریێ پەی سێزاری. کاسیۆس نەقشەو کوشتەو قەیسەریش کێشت و حەفتە شۆنەو حەفتەیرە دژمەنە خاینە جاجۆڵبازەکێش فرەتەرێ بێنێ. ڕۆ قەتڵەو سێزاریشا ۱٥و مانگەو مارسوو ساڵەو ٤٤ی وەڵێ میلادینە تەعین کەرڎ.
داستانەکێنە سەبتا کە وچیاش پەنە وریایی ڕۆ ۱٥و مارسی کەرۆ، وەلێ بڕیا وەنە هەکە چەنی چارەنویسیش ڕووبەڕوو مرڎۆ. قاتڵەکێ ساختمانوو سەناینە یۆگیرێ بیێوە. وەختێ سێزار ئاما دلێ، بە خەنجەرێ نیشتێ ملشەرە. قەیسەر وەرهەڵەسشا مرڎا تا دیش کە کۆنە ڕەفێقەکەیچش بە نامێ برۆتووسی هۆر گێڵانۆ وەنەش. وەختێ تەسلیمشا بی بە دڵێ پەڕۆ واتتش، “تویچ برۆتووس؟”

حەمزە کاکەوەیسی

 hewraman
  • فەتە بای بوٙ بە نمایندە

    فەتە بای بوٙ بە نمایندە فره داذ و فەریادٚم کەردٚ. هیچش نەبەخشا. گیان، گوٙش نمەدٚوٙ بە کەسی…
  • لەزەتوو خاسی کەردەی

    لەزەتوو خاسی کەردەی زاڕوٙڵە فەقیریٛوە کەبە وردەواڵە ورەشی دلیٛ شاریرە خەرجوو وەنایش بەرئار…
  • هیزی شەویٛ ڕاو یانەکەیمانم گم کەرد

    هیزی شەویٛ ڕاو یانەکەیمانم گم کەرد. بە جیاتی ئانەی بلونیٛوە پەی یانەی سەرەم دلیٛو کوجیەوە …
Load More In ئەدەب و هونەر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵاوگاو ئاروٙی ئەرەنیشتەیو ئەشناسنای کتیٛبو ناسک خەیالانی بەروٙڕاوە

وەڵاوگاو ئاروٙی ئەرەنیشتەیو ئەشناسنای کتیٛبو ناسک خەیالانی بەروٙڕاوە ئاروٙ پەنجشەمە 21/ئاز…