یانە هەورامانی بشناسدیٛ ژیوانامەو نەمر و جە ویر نەشیە کاک “فەراد٘ فەتحی”

ژیوانامەو نەمر و جە ویر نەشیە کاک “فەراد٘ فەتحی”

157

ئاخ مەزا بە کام چەم پەیت گرەوو تا گۆراڵە سوورێ تاسەیت جە دەموو کرێڵە وەروانە سەرە بەربارا و چووزە پێکا؟!

ئاخ مەزا بە کام قەڵەم لاونت تا کەلیمێ تاسەی و وەشەویسیت قەتار پێکا و دووریت لاونا؟!

ئاخ مەزا دەس بە دامانوو هەوروو ئاسمانوو کام وەڵاتی بوو تا هەرسی چەماش وارنۆ ملوو گڵکۆی بێ نازیتەرە و تۆزەو غەریبیش شۆرۆ؟!

ئاخ مەزا پەنا بە کام دەسی بەروو تا ئا دەسە گڵیاوێ کە گیانی شیرینوو تۆشا ئەسا، بێخەنە بەرشا بارۆ؟!

ئاخ … ئاخ … ئاخ …!!

من وێچم مەنەنارە و چەنی کاسێ هەرسەو چەما، ئاخ و داخما …!!

هەسارێوە وەرم زڕیا کە ناواد٘ە پێوار بی!!!

ئازیز بە مەرگی چل ساڵ ویەرد٘ەت
بە ماوای ئەبەد٘، تاسە نەکەرد٘ەت
بە گڵکۆی بێ ناز واڵە و برا نەد٘یەت
بە سەنگی مەزار کەس و کار نەد٘یەت
بە ناکاو ئاوات وە تۆی گڵ بەرد٘ەت
بە مەغریبسانی وە دڵ نەویەرد٘ەت
دڵ جە داخ دووری سەرای بێ نازت
زۆخاو مەیۆ لێش، کێ بۆ هامڕازت؟!
پا سوورهەراڵە تۆ یاد٘ت کەرد٘ەن
پا سیاو ڕێحانە تۆ نامێت بەرد٘ەن
پا سیاو سورمەی عەنبەر خیتامەت
جە یاد٘ نمەشی تا ڕۆی قیامەت!
سوبحان ئەمینی

یۆ چا ئینسانە گەورا کە تاوۆ یاگێ فەخری و شانازی بۆ، نەک هەر پەی دەگاو هانەگەرمڵەی، بەڵکوو پەی مللەتێ کە تا دنیا دنیانە جە ویرش نەبەرۆوە، کاک “فەراد٘ فەتحی”ن.

کاک فەراد٘ فەتحی کوڕوو حەمەد٘مینی و ئایشێن و خەڵکوو دەگاو هانەگەرمڵەیا. کاک فەراد٘ ساڵەو ۱۳۳۳ کۆچی ڕۆجیاری، جە دامنەو ئەد٘ێوە ئیماندارێ دڵسۆزێ زەحمەتکێشێنە و جە دامانوو دەگا بەهەشتیە ئارام گێرتەکێ دامانوو شرامی سەربەرزینە، یانێ هانەگەرمڵەی ئازیز کە یاگێ ئینسانە ژیرا و پیا ماقووڵانە، چەمە گەش و دوورەوینەکێش ڕوو بە دەلاقەو دنیەوە کەرد٘ێوە کە هیچ بەقا و وەفێوەش پەی داواچوو مەینەتەکاش بە چەم چەنە نەد٘یە و بەروو زەحمەتەکاش چەنە نەوارد٘ە!!
کاک فەراد٘ چەنی کاک فایقی برایش کە هامپەشتێ با، پاحەزە واد٘ەو مەکتەبیشا یاوۆ تاتەی دڵسۆز و مەینەتیشا بە هەزار ئاواتێ و ئارەزوێ و بە دەسە قراش قراشەکاش کە چەناو لێف وراستەی ئازۆڕ ئازۆڕێ کەرد٘ێ با، دەسشا گێرۆ و منیۆشا مەکتەب.
کاک فەراد٘ پێسە مسیارێ زیرەکی و وانای بە ئەوپەڕوو چەنەئامایۆ وانای بنەڕەتی جە دەگاو هانەگەرمڵەینە تەمامنۆ.
بەڵام چوون هانەگەرمڵە دەورەو ڕاهنماییش مەبۆ چەنە، ناچار چەنی کاک فایقی برایش و باقی مسیارە هانەگەرمڵەیەکا پەی درێژەدای بە وانای ملا پەی شاروو نەوسوود٘ێ.
بە واتەو کاک فایقی گێرە کەمتەر کەسێ بۆ ڕاو واناینە ئند٘ەو ئاد٘یشا سەختێ و مەینەتش کێشتە بۆ.
پەی نموونەی ئا ڕوە کە نەوسوود٘ەنە ئێمتێحانێ ئاخروو ساڵیشا تەمامیا، قەران باخەڵەشانە مەمەنۆ و کرێ یانەو دوێ برجایچ کە کەرۆ ۲۰ تمەنێ ئاوەختیە، قەرزارێ با!
ئاد٘ێ دەسشا مەیاوۆ هیچ یاگێوە و ڕوەیچشا مەبۆ بێ کرێها، یانەی بازا جیا و وێما واتەنی سەرێ دنیایشا تەپا ملەرە و تاخایت پڕزۆڵ نان و وارد٘ەمەنیشا مەمەنۆ و ئاورایێ تەنگشا پەی مێ؛ چوون زەڕیچشا مەبۆ چێو بسانا!
کاک فایق مات و مەلوول و ناهمێد٘ یانەنە مزیۆرە ڕوو بە قڵوەز تا بزانوو کەسێ هانەگەرمڵۆ نامان هەواڵ کیانوو پەی یانەی و واچوو ئینە حاڵ و ڕۆزگارمانە!
ڕەوتوو ڕێنە کتووپڕ مد٘یۆ پەی قەراخوو جاد٘ەی و مد٘یۆ قاقەزێ کەوتەنەرە و گجار شنەو وای جمنۆشۆ. وەختێ نزیک گنۆوە و سەرەنج مد٘ۆ، مد٘یۆ ئەسکەناسا. وەختێ ملۆ سەرش مد٘یۆ دە تمەنیێوە قاقەزینا و لوولە کریان!
وەشیێنە مەزانۆ چێش کەروو و نەختێ مد٘یۆ پی لا و پەو لاو وێشەرە و بە پارێز هۆرش گێرۆ! وەختێ کەرۆشۆ مد٘یۆ دوێ دە تمەنیێنێ و لوولە کریەنێ!
ماچۆ ئەجێ خود٘ای تایبە کیاستێنێ و وەشیێنە خەریک بێ شاد٘ی مەرگ بوو و بە ڕمای تا یانە نەمرد٘انێوە!
زەڕەی مد٘ا بە یانەوەی و چاشتینگا چەنی ڕەفێقاشا شۆشمێرە بە پیاد٘ە ڕوو بە هانەگەرمڵە گنا ڕا.
دەور و بەروو نیمەڕۆی یاوا چایخانەو ئاوێسەری و ئا بەسەزوانێ گرد٘ ئاورایێنە زەنگۆڵێشا لەرزا! ئەگەر زەڕوو گرد٘یت نیەوە سەروو یۆی، گێرە تاوێشا تەنیا یۆ یەک چای تاڵ بسانا و بەس!
ئاد٘ێ گۆشێوەنە هۆرتووتیا و بەینوو وێشانە نەما چفە و قەرار مد٘ا یۆ چایە بسانا.
چایچیەکە خوڵکەشا کەرۆ و ماچۆ دا چەموو کاکەیش بەیدێ بنیشدێرە. بە هەر جۆر بۆ نیشارە. جەماعەتێ خەریکێ دۆمینەی با و یۆشا هیتێ کڵاشێ سەروو پەیاشۆ با و پاش وستەبۆ سەروو پایرە.
ئاد٘ێ بە هەزار تەرس و لەرزێ داواو یۆ چایە کەرا، بەڵام شۆنەو ماوێرە کابرا یۆ سینیە نان مارۆ و منیۆ وەروو دەمیشا، مد٘یاوە یۆترینیرە و مەزانا چێش کەرا؛ چوون ئاد٘ێ داواو نانیشا نەکەرد٘ێنە!
کابرای قاوەچی پەنەشا ماچۆ چەموو کاکەیش وەردێ!
وەختێ تۆ نانی کەراوە یۆ دوێ کەبابێش چەنە با! دڵێ بێ ڕەحم دەسا کەرا نان وارد٘ەی. شۆنەو نانەکەیرە کابرا چایچشا پەی مارۆ و وەرا!
وەختێ نان و چای وەرا، مد٘یاوە یۆترینیرە و مەزانا چێش کەرا! کابرای قاوەچی زانۆ و پەنەشا ماچۆ نووشوو گیانیتا بۆ و لۆدێ چەموو کاکەیش با دێرتا پەنە نەبۆ؛ زەڕوو نانەکەیتا ئا پیایە دان (ئا کابرا کە کڵاشەکێ سەروو پایشۆ بێنێ)!
کاک فایق قەسەمش وارد٘ وەشیێنە یەک تەکان تا ملەگا نەڵکمین ڕەمایمێ و ئا کابرا کە نانەکەش پەی ئەسایمێ هەرکەس بۆ و هەرچیش کەرد٘ەبۆ، بۆنەو ئا نانیۆ کە پەیش ئەسایمێ پاخروا ملۆ بەهەشت!
کاک فەراد٘ پەی درێژەدای بە وانای چەنی کاک فایقی ملا شاروو کرماشانی. وەختێ ملا نام نویسی پەی دەبیرستانوو ڕازی، ماوێ فرە دەفتەرەنە چەمەڕا مەنا، بەڵام کەس وەنەشا مەپەرسۆ؛ چوون شڕۆڵێ با و باتێ پاشانە با!
بەڵام مەگیرە وەڵێ ئانەینە بلا پەی کرماشانی

مامۆ حاجی ئۆسمانم کە پیەوە دەمڕاس و ئاشنا و ڕۆشناد٘ار بۆ و کەرۆ لالۆ ئاد٘یشایچ، ڕاشا پەی منیۆرە و ماچۆ ئەگەر لوایدێ ئاگە و نەگێرتیدێشا یا بەهانێشا وەنە گێرتیدێ، واچدێ ئاغە “سەید”ی کیاستێنمێ.
سەید پیەوە نامیە و دەسەڵاتدار، وە هەرپاسە قسە ویەرد٘ەو بازاروو کرماشانی بۆ کە چەنی مامۆ حاجیم بەینش فرە وەش بۆ.
ئاخرش شۆنەو چەمەڕاییە فرەیرە یۆ مێ و نەختێ مد٘یۆشا پۆرە و پێسە واچی بەزێش مێوە پۆرەشا، چەنەشا پەرسۆ: “بچە جان چە می خاید؟”
ئێد٘یچێ ماچا ئامێنمێ نام نویسی. کابرا ماچۆ ڕاما نیەنە و مەتاومێ نام نویسیتا کەرمێ!
مەگیرە کابرا ڕانیاروو دەبیرستانەکەیا.
ئاد٘یچێ سەروو مۆچیاری وەڵینێ ماچا ئاغە “سەید”ی کیاستێنمێ!
پی قسێ، کابرا پەروەند٘ەکێشا چەنە مسانۆ و وەختێ تەماشەو نمرەکاشا کەرۆ، خەیلێ ئافەرینشێا پەنە ماچۆ و نام نویسیشا کەرۆ.
فرە توولش نەد٘ەیمی پەنە، ئاد٘ێ شۆنەو نام نویسیرە ملا دلێ شارینە یانە گێرا.
کاک فەراد٘ چوون سەر و زوان وەش بۆ، جە ماوێ فرە کوڵەنە ڕەفێقێ عالێ و خانەد٘انێ جە کرماشان و ماید٘ەشتە و باقی شارەکانە پێد٘ا کەرۆ و ماچۆ تا تاقێ گنێوە یانە، چند٘ تاقێ دەعوەتوو ڕەفێقەکاش بێ.
وەلحاسڵ دەورەو دەبیرستانیچ بە سەربەرزی و سەرکەوتەی تەمامنۆ.
کاک فەراد٘ شۆنەو گێرتەی دیپلۆمیرە، ملۆ وێش مشناسۆ بە حەوزەو نیزام وەزیفەی و پەی سەروازی گنۆ شاروو سنە.
کاک فەراد٘ چوون مسیارێ زیرەک بۆ، چەنی ئاغەی خالێدی کە وێچش هانەگەرمڵەیا و مەکتەبوو هانەگەرمڵەینە مامۆساش بۆ و ئەچا وەختیچەنە نیشتەجاو کرماشانی بۆ، ئامۆشیەش بۆ. وەختێ ملۆ پەی یانەیشا و بە ئاغەی خالێدی ماچۆ کەوتەنا سنە، ئاغەی خالێدی خێرا نامێوە منویسۆ پەی کاک ئەحمەد٘ مەحەمەدی دزڵیەیی (نویسەر) و ماچۆ ئی نامەیە بەری و مد٘ەیش پەنە و ئێتر هەقت نەبۆ.
کاک ئەحمەد٘ لەشکەروو ۲۸ کورد٘ەسانینە دەرەجەدار بۆ و جە هۆزوو پەشێن و بە قەومی ئاغەی خالێدی و خەڵکوو هانەگەرمڵەی یاوۆ.
بە فەرمایشوو کاک ئەحمەد٘ی وەختێ کاک فەراد٘ نامەکەی بەرۆ مد٘ۆش دەسشۆ، فرە مەبالاتش پەنە مەکەرۆ و پێسە سەروازێ ساکاری لادەگایی حەسابش پەی کەرۆ و مد٘یۆش پۆرە، بەڵام شۆنەو ماوێرە هەر دەرەجەدار بۆ ملۆ لا کاک ئەحمەد٘ی و پایە کوۆ زەمین پەیش و ماچۆ بەش پا قەومیتا واچی هۆشش پەوماوە بۆ!
مەگیرە بڕێ کەلاسێ منیارە پەی دەرەجەدارا و کاک فەراد٘ دەرزشا مد٘ۆ.
کاک ئەحمەد٘ چاگەنە چڵاکیۆرە و ماچۆ ئی کوڕە جوانە یاگێ سەربەرزینە کە پێسە سەروازێ ئامان ئێگە و ئێند٘ە سەرەزلێ ئەوەجشا گنۆ وەنەش. کاک فەراد٘ نامێش گنۆ سەروو زوانا و بۆنەو چەنەئامای و زیرەکیشۆ دەرەجەو گرووبان یەکیش دریۆ پەنە.
بە فەرمایشوو وێش ئێتر چا ڕۆوە لای مارۆش وەروو دەسوو وێش و پێسە زاڕۆڵەکاش وەشش مسیۆ و دایم چەنی وێش بەرۆشۆ پەی یانەی و بۆ پێسە کڵفەتوو وێشا.
باوڕ فەرماودێ وێم چند٘ جار یاوانا خزمەتوو کاک ئەحمەد٘ی و جە بارەو کاک فەراد٘یوە قسێم چەنی کەرد٘ەن و پاحەزە چەمش کەوتەنا پەنە، ئاڵنگارم بیەن و بە دڵی پەڕ، تێر تێر ماچش کەرد٘ەنا و واتەنش ئۆخەی بووەو فەراد٘ گیانی مد٘ەی!
شکە مەبەروو تا ئیسە بێ گیان نامێ کاک فەراد٘یش بەرد٘ێ بۆ و هەر وەخت واتەبۆش فەراد٘ گیان تێر چەمێش پەڕێ بیێنێ ئاوی و گرەوان و ئاخێش هۆرکێشتێنی!
بە فەرمایشوو کاک ئەحمەد٘ی ڕوێ جە ڕوا ماچا قەرارا عەلاحەزرەت (حەمەڕەزا شا) بێ پەی سنەی و ئەشیا سوبگای هامبەشەنە (صبحگاه مشترک) بڕێ ڕاپۆرتێ کار و باری و واعزەو ئەرتەشی جە کورد٘ەسانەنە دریەنێ بە عەلاحەزرەتی و یۆ چا چێوا ڕاپۆرتوو (ش، م، ڕ)ێ بۆ.
بە قەرار چند٘ مانگێ چاوەڵتەر بەخشنامێوە چی بارۆ مێ وەروو دەسیشا، بەڵام چوون وەڵات ئەمن و ئاسایشەنە بۆ، فرە مەبالاتش پەنە مەکەرا، بەڵام کاک فەراد٘ عاد٘ەتش چامنە بۆ، دایم چەم خشنۆ چێوەکارە و ئا ڕوەیچە چەم خشنۆ پا بەخشنامەیرە.
ڕوێ وەڵێ ئانەینە عەلاحەزرەت بێ پەی سنەی، دنیە چێر و چوەرە کەرا شۆنەو بەخشنامەیرە، بەڵام مەبۆ!
چا وەختەنە کە ئاد٘ێ وەیوەڵانیشا بۆ شۆنەو بەخشنامەیرە، کاک فەراد٘ پێد٘ا بۆ و بە کاک ئەحمەد٘ی ماچۆ: کاک ئەحمەد٘ ئانە چی پەشۆکیەندێ؟
کاک ئەحمەد٘ ماچۆ: شۆنەو فڵان بەخشنامەیرە و مشۆم سوبگانە ڕاپۆرت دەیمێ! ئێد٘یچ ماچۆ: هەر پەی ئاند٘ە چێوی پێسە پەشۆکیەندێ و سەرێ دنیە تەپێنێ ملتارە؟ کاک ئەحمەد٘ ماچۆ: چی چێوێ کەما؟ عەلاحەزرەت ئینا سوبگانە!
کاک فەراد٘ ماچۆ: بێ خەمێ بیدێ و بازدێش پەی وێم!
ساحبش سوبگا بە حوزووروو عەلاحەزرەتی دەس پەنە کەرۆ و شۆنەو ڕژە و سانیرە، سەرگوردێ دەس پەنە کەرۆ و وەختێ یاوۆ بەشوو (ش، م، ڕ)ێ پەشۆکیۆ و گنۆ پرتە پرت! کاک فەراد٘ ملۆ وەرۆ و پا کوۆ پەی سەرگوردی و ئیزنش چەنە گێرۆ و وێما واتەنی پێسە بڵبڵی ڕاپۆرتێ بێ وێنە مد٘ۆ و گرد٘ کەس سەرەش سڕ مەنۆ و ئانە وڵە دەمشەنە بۆ، باسوو زیرەکی ئاد٘ی کەرۆ.
ڕوێ شۆنەو ئانەیرە عەلاحەزرەت سنەی مازۆ جیا و ملۆوە ڕوو بە پایتەخت، جە لاو ئا سەرگوردیوە دسووروو گیریای کاک فەراد٘ی دریۆ، مەگیرە ئاد٘ هەرمانەکێ کاک فەراد٘ی بە ئەتک مزانۆ!
وەلحاسڵ کاک ئەحمەد٘ یەرێ ڕوێ تکا و ڕجا کەرۆ جا تاوۆ وەرش بد٘ۆ.
شۆنەو ماوێرە بۆنەو ڕاپۆرتە عالەکەو کاک فەراد٘یۆ گرد٘ خەڵات کریا و ماچا ئینە سەروازشانە، داخۆم دەرەجەدارشا چەنین بۆ؟!
جا جە درێژەنە کاک ئەحمەد٘ فەرماواش: شۆنەو چند٘ ڕوارە جە لاو ستادوو ئەرتەشوو غەربوو وەڵاتیوە برقیە (فاکس) ئاما پەی لەشکەروو ۲۸ی و واتەبێش ئی کابرا بلیمەت و نوخبەن و مشۆم هەر جۆرتا کەرد٘ەن دلێ ئەرتەشینە مەنۆوە!
کاک ئەحمەد٘ چوون چەنی کاک فەراد٘ی فرە نزیک بۆ و بەینشا وەش بۆ، کەراش واسێتەو ڕێک وستەی ئی هەرمانێ. کاک ئەحمە یەک حەفتە کاک فەراد٘ی دۆنۆ و پێچنۆ، بەڵام کاک فەراد٘ سەرە نمارۆ ڕاسە و هەر تاوێ بەهانێوە مارۆوە! ئاخرش وەختێ زانۆ کاک ئەحمەد٘ دەسبەد٘ار نیا، پەنەش ماچۆ: “کاک ئەحمەد٘ گیان وێت زانی چند٘ وەشم مسیەی، تۆ داواو گیانی کەرە، بەڵام من نەک هەر باوڕم نیا پی ڕژیمیە، بەڵکوو حەز مەکەروو سەرەیچ لاشەشۆ بۆ!”
کاک ئەحمەد٘ وەختێ مزانۆ کاک فەراد٘ چند٘ مەرام و باوڕش بەرزا، ئێتر واز مارۆ.
کاک فەراد٘ی سەود٘ا سەر و بەرز ئاوات شۆنەو تەمامیای سەروازیرە، بەرگی مەبارەکوو مامۆساییش پۆشا و پەی خزمەت بە زاڕۆڵە مەزڵوومە هاوماڵەکاش ئاماوە هانەگەرمڵە و جە ماوێ فرە کوڵەنە بی یاگە همێد٘وو گەورە و ورد٘ی.
ئا هەرمانێ کە ئاد٘ی مەکتەبوو هانەگەرمڵەینە کەرد٘ێ، سەناشا مەکریۆ
و ئیسەیچ تەلیلەئاسا ورد٘وو سەروو زوانوو مسیارەکاشەنێ.
کاک فەراد٘ سەر و ماڵی وێش نیابێوە لا پەی خزمەت بە خەڵکی و دایم هقۆقەکەیش بەینوو فەقیر و هەژارینە بەش کەرێ. هەرپاسە جە کەین و بەینوو چەک کەرد٘ەی خەڵکینە (خلع سلاح) کە کەسێ بە نامێ “نەهاوەند٘ی” و جە ئەوپەڕوو وەحشیگەرینە کەرێش و خەڵکی داماگی و بەسەزوانی ئارێ گاز و تاوە و بڕێ کەسێچ چێرەنە شەونامێ نویسێنێ و خەڵکی بێ تاوانی وزێنێ دامەو ئی بەڵایە …!! دەها کەسێش نەجات دێ.
ئاد٘ تەرسی نەبێ جاڕەشەنە و هەر ئیدارێوە لوێ بە زەکاوەت، قسێ وێش سەلەمنێ و ئا چند٘ ساڵە فرەو ئێمکاناتیش ئاورد٘ هانەگەرمڵە. پێسە: برقی، لوولەکەشی، حمامی، دەرمانگای و … تاوی واچی ئاوەد٘انی تەمامش وست دەگاو هانەگەرمڵەی.
کاک فەراد٘ سیاسەتیچەنە دەس ویەرد٘ە و ساحیب نەزەر و زانا بێ و چەنی گەورە شایاروو (نخست وزیر) دەوڵەتوو وەختی کە کەرۆ هوەیدا، مەجلێسەنە چەم پەنەکەوتەیش بیەن.
کاک فەراد٘ بە تەمام مانا دژمەنوو ڕژیموو شای بێ و چا وەختەنە کە دەیار نەتاوێ هەناسە بد٘ۆ، ئاد٘ شێرانە و کۆڵنەد٘ەرانە بە نویستەی و سوخنڕانیە گڕدارەکاش ناڕەزایەتی وێش دەرهەق پا زڵم و زۆریە کە ئی ڕژیمە کەرێش وەنەو مللەتی، ئەرمانێ.
کاک فەراد٘ دایم چێروو چەمد٘اری ساواکینە بێ و پەی درێژەدای بە وانایش قۆرتێ و وەربەسێ ئارێ سەروو ڕێش.
کاک فەراد٘ چوون سەرکەشێ ئاواتاش جە دەماوەند٘ی فرە بەرزتەرێ بێنێ، کەڵکەڵەو وانای و لوای پەی خارجی کەوتەبێ سەرەش، بەڵکوو دماڕۆنە تاوۆ خزمەتی گەورەتەر کەرۆ بە مللەتیش. هەرچند٘ چا وەختەنە دەوڵەتوو شای پێسەبێ گاوێ شێتێ و ڕەحم نەکەرێ بە کەسی و فشاری تەمامش ئارد٘ەبێ پەی ئینسانە سیاسیەکا، بەڵام کاک فەراد٘ وەراوەروو هیچ هەڕەشە و فشارێوە سڵ نەکەرێ و پەی وانای، علوومی سیاسیش دەس نیشان کەرد٘!
ئاخرش پایزوو ساڵەو ۱۳۵٦ کۆچی ڕۆجیاری وێش یەک لا و یەک دڵ کەرد٘ۆ و بێ ئانەی گۆشش جە هیچی شل بۆ، پەی یاوای بە ئاواتە بەرزەکاش وێپا و بە پشتیوانی یانەی و قەوم و کەس و کاری ڕاو ئینگلیسی و زانشتگاو ئاکسفۆردی کە نامیەتەرین زانشتگای سیاسی دنیایا، گێرتەنە وەر و بە چەمە پەڕ هەرسەکاش و دلێ تەموورەو خەڵکی عال و عێلم دۆس هانەگەرمڵەی و دەگایەکاو دەور و بەرینە، یانەئاوایش کەرد٘ جە وەتەنی شیرینی و خەڵکی ئازیزیش!
کاک فەراد٘ جە ماوەو شش مانگانە و جە ئەوپەڕوو زەحمەتینە کە پەی یەک ساتیچ جە شەڕوو دژمەناو ئازاد٘ی (هەم ساواک، هەم موجاهێدین) کە بە فەرمایشوو وێش دایم پێسە وەرگ و چەقڵی و مار و مارەکۆڵی شۆنیشۆ بێنێ و نازێنێ تاوێ سەیۆوە، گرد٘وو ئا چێوا کە پێسە حەوت خانوو ڕۆسەمی لازمێ بێنێ بڕیشا تا پێسە وانیاری جە زانشتگاو ئاکسفۆردینە وەرگیریەی، بڕیێش و درەختوو ئاواتیش وەرە وەرە خەریک بێ نیشۆ هەراڵە، بەڵام …!
کاک فەراد٘ چا ماوەنە کە جە خارجەنە بێ شاو ئێرانی وێش دەسوور مد٘ۆ بە عەتا مولکی مەحەمەدی و ماچۆ: “نامەای بە فرهاد فتحی بنویسید کە بە کشور باز گردد تا او را متصدی وزارت داخلە و مشاور فرح پهلوی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان کنم!”

ئیسە مەزانمێ ئی نامە یاوان دەسش یا نا، بەڵام هەرپاسە کە دلێ ئاخر نامەکەیشەنە ئیشارەش کەرد٘ەن، دایم ئینسانێ خیانەتکارێ، پەی خیانەتی دەسشا کارەنە بیەن. دڵنیانا ئەگەر ئی نامەیچە یاوابۆ دەسش، مەبالاتش پەنە نەکەرد٘ەن و جوابی ڕەدش دانۆ؛ چوون ئاوات و مەراموو کاک فەراد٘ی چانەی فرە فرە گەورەتەر و بەرزتەر بێ. وەلحاسڵ دژمەنێ ئازاد٘ی ئێند٘ە تەنگش پەی مارا تا مەجبوور بۆ ڕێکەوتوو چوارد٘ەو ئاوریلوو هەزار و نۆسەد٘ و حەفتا و هەشتینە کە وەروەرا چەنی ۲۵ نەورۆز مانگەو ساڵەو ۱۳۵۷ کۆچی ڕۆجیاری، لەندەنی بازۆ جیا و بلۆ ڕوو بە وڵاتێ وەرخێزوو ئەورووپای (شرق اروپا)؛ چوون چا وەختەنە دژمەنێ ئازاد٘ی و ئینسانیەتی وەرخێزوو ئەورووپاینە دەسەڵاتشا نەبێ؛ بەڵام هەزاران ئاخێ و هەزاران داخێ! دژمەنێ ئازاد٘ی تاوێ غافڵێش چەنە مەبا و وەڵێ ئانەینە بڕ بد٘ۆ ئاڵمانی وەرخێز (آلمان شرقی) جە دەگێوە نزیکەو شاروو بڕڵینینە، ئەڵبەت بەشی وەرنشینش (غربی) کۆتای مارا بە ژیوای پەڕ جە شانازیش و چاگە ئاواتە بەرزەکاش دلێ خاکوو غەریبینە زیند٘ە بە چاڵێ کەرا و یەک دنیای بێ کرکاوکرکە خەم و خەفەت کەرا سەوقاتوو ئەد٘ا و تاتەی کزۆڵەیش و کەس و کاری بەسەزوانیش.
بەڵێ، تەنیا شۆنەو چند٘ ڕوارە کە لەندەنی مازۆ جیا، جە وەڵاتوو ئاڵمانینە، سەوزە وەهاروو عەمریش و باخوو ئاواتەکاش، کەرا خەزان و جە مەغریبسانوو “فریدێن هیمێل فارت”ینە و جە ئەوپەڕوو غەریبینە بۆ بە مێمانی ناواد٘ەو خاک و وەڵاتێوە کە هەجگیز ئاواتش پەی نەواستەن!!
ئەرێ، پی جۆرە ئی ئینسانە ئازاد٘ی وازە سەود٘ا سەرە، مەزڵوومانە و ناهەق و ناگونا بی قوربانی سیاسەتی بۆگەنوو دژمەناو ئازاد٘ی!!
ئەگەر وەڵات وەڵاتوو حەسابی بیە، ئەشیا پەی ئا ئەد٘ا و تاتەیە کە تاوانشا جە دوورە دەگێوە مەرزیێ پێسە هانەگەرمڵەینە و ئاد٘یچ پا گرد٘ ڕەنج و زەحمەتە چامنە ڕۆڵێوە پەروەرد٘ە کەرا، تاپۆ و پەیکەرشا پەی تاشتێنێ، بەڵام دەسوەشانە و خەڵاتوو ڕژیمی فاشیست و دیکتاتۆر پەروەروو ڕەزاخانی و وارسە بەد٘ڕەسەنەکەیش پەی ئا ئەد٘ا و تاتە جەرگ سۆتە کرۆڵەیە، هەواڵوو مەرگوو ئازیزی دوورە وەڵاتیشا و نام و نیشانوو قەبرە بێ نازەکێش بێ و بەس!!

چێوی یاگە سەرەنج ئانە بێ ئی ئینسانە گەورە، ئی ئینسانە ساحیب ئەندیشە، ئی ئینسانە کەم وێنە کەسی شۆنی هۆر نەکەرد٘ و هەرپاسە بێ سەر و شۆن لوا و هەزاران پەرسێ بێ جوابێش پەی ئاستیمێ جیا!!
داخۆم ئەگەر پەی یۆ جە ئێمە ئی چێوە قۆمیە، ئاد٘ دنیای چێر و چوەر نەکەرێ شۆنیمارە کە ئێمە ئێند٘ە بێ خەمێ و بێ مەبالاتێ بیەیمێ دەرهەق بە ئاد٘ی؟!

باس سەروو ژیوای کاک فەرادی٘ بە چند٘ دەفتەرێ کۆتایش نمێ و ناچار بە ئارد٘ەی دەقوو ئاخر نامەکەیش (بێ کەم و زیاد٘) کە وێش یەک دنیا شەرح و وەڵامەش سەرا و تاخایت چا وەختەنە کە ئینا ئەوپەڕوو فشارینە و سێبەرەو مەرگی زاڵەنە ملشەرە، جە سوورەهەراڵە و سوەیل و سیاو ڕێحانوو وەتەنی ئازیزیش غافڵ نیا، ئی ڕازە دراماتیکێ کۆتای مارمێ!!

پا ئاواتە ئەر عەمر وەفاش کەرد٘ە تاوو ژیوانامەو کاک فەراد٘ی وزوو وەروو دەسوو گرد٘وو ئا ئازیزا کە حەزوازێنە جە ژیوای ئی ئینسانە گەورەیە سەرە بەربارا.

ئانە شمەی ئازیز و ئانە دەقوو ئاخر نامەکەیش

چهاردهم اَپریل هزار و نهصد و هفتاد و هشت

فایق عزیزم مرحبا

سرانجام ارادە تاب مقاومت را از دست داد، تصمیم وادار بە گرفتن شد، لایەهای فولاد گرچە آبدیدە باشند، هرگاه مستور در قالبی قرار گیرند، جوانب فشار بر آنها وارد شود، نیرو از حد بگذشت، دیوار لایەهای درونی در اثر عمل متقابل شکستە می شود. این عملی است علمی و ثابت شدە.
زمان در این حالتِ فرضی به قصد ترک لندن برایم مصادف است با چهاردهم اپریل هزار و نهصد و هفتاد و هشت به مقصد یکی از کشورهای بلوک شرق.
آرزو داشتم، امیدوار بودم همچون هزاران دانشجو از هم وطن و نقاط دیگر دنیا تحصیلاتم را در دورەی عالی در کشور انگلستان، بخصوص در دانشگاه نامی آکسفورد طی نمایم. گرچە ضروری بود جهت نیل بە آن، شکوفەهای نورس و تازە شکفتەی جوانی را در بهار زندگیم با برگهای سبز و قشنگ در حالی کە در اثر زحمات زرد رنگ و سفید گشتە، پژمرده و آویزان اندرون هم آنها را نظارە می کردم! لهذا چون امیدوار بودم روزی از زیر بار سنگین حمل شده خلاص می شدم و با گامهای محکم و سنگین به سوی مملکت باز گردم و خدمتگزاری می شدم واقعی در هر گوشەای از ایران.
آگاه هستید فطرتاً دوست دارم در حد تواناییم در امور مربوط بە مسائل انسانی بار دیگران را بر دوش بگیرم، اگر با اقدام به آن نیازی رفع یا درد دردمندی چارە شود. تا آنجا کە بە خاطر دارم ناخودآگاە این اصل را اجرا و رعایت کردەام، در دبیرستان، در خدمت مقدس سربازی و در زمانی کە در آموزش و پرورش بە تحصیل و تدریس اشتغال داشتەام.
اصولاً مسئلەای در خصوص جنس یا مکان ویژە و یا زبان و مذهب برایم مطرح نبودە و نیست؛ زیرا زمان مراحل خود را منظم می پیماید، نسل بشر از بین می رود و نسلی دیگر جایگزین آن می شود. ریشەی کلی این زاد و ولدها و بە دنبال آن شُعبات شامل تیرەها و نژادها و رنگها و یا قبیلەها جدا نشدنی از هم هستند. از دو تَن بە وجود آمدە و بە سوی یک مبدأ مشرک برمیگردند. خوبترین آنها در نزد خداوند همانا پاکترین آنهاست. در قرآن مقدس آسمانی در این مورد آیاتی چند نازل شدە.
در فاصلەی زمانی بین اقامت و ترکم در لندن ٭دائماً تحت تعقیب حیواناتی بودم، گرگ و شغال داشتند؛ در میان آنها مارهایی هم بودند! تا آنجا کە خوراک عاری از میکروب داخل یخچال را ترس داشتم پر از میکروب باشد!٭
مامورین عزیز و محترم بررسی مراسلات کە مطمئناً افرادی با وجدان، شاە دوست و وطن پرست هستید و همیشە عمق مباحث را در نظر دارید در مورد چگونگی و کیفیت جملەای کە با علامت ضربدر (٭) شروع شدە بە عنوان فردی ایرانی و وفادار بە ایران در هر گوشەای از ایران باشم، استدعاست بە این افرادتان کە بە اصطلاح خودشان نمونەای از مظاهر شاە دوستی و میهن پرستی هستند، توصیە نمایید کە جملەی قید شدە حتی نارساست؛ زیرا صرف نظر از این کە فرد یا افرادی واقعاً باشند مستحق و درخور نظارت با توسل بە این اعمال نە تنها نتیجەی مثبتی نخواهد داشت، بلکه در صورت لزوم و اجبار حتی متوسل بە جنایات یا احیاناً آدم کُشی می شوند، بدون هیچ قید و شرط اجتماعی یا مذهبی، بخصوص کسانی کە در خود هیچ غَش و خدشەای نیابند.
اصولاً اینان مهم برایشان تا آنجاست کە پرستیژ و ارزششان از نظر اجتماعی محفوظ بماند و بر اثر تهمت یا مسایل نظیر آن لکەدار نشود. علل اصلی نارضایتی افراد احیاناً از همین جا سرچشمە می گیرد.
مسبب اصلی همان کسان فوق الذکر هستند کە جهت منافع خود با استفادە از اختیارات و شغل و وظیفەای کە بایستی قاعدتاً در خدمت بە افراد جامعە بە کار بردە شود، از هیچ عملی فروگذار نیستند. ملاحظە می فرمایید کە عامل اصلی اینان هستند و بزرگترین دشمن اجتماعند. در واقع نە علاقەای بە رهبر مملکت دارند و نە خود مملکت و گرنە همان روش و رویەای را دارا بودند کە رهبر کشور و قانون اساسی بیانگر و خواستار آن هستند.
چندی پیش در روزنامەی اطلاعات هفتم اسفند ماه دو هزار و پانصد و سی و شش شاهنشاهی مخصوص خارج از کشور مصاحبەای را خواندم کە با والاحضرت شاهدخت اشرف پهلوی به عمل آمدە بود. متن یکی از پاسخها بدین ترتیب بود:
سرنوشت یک جامعە در ارتباط با سرنوشت افراد آن جامعە است. هر فردی همانطوری که در سرنوشت جامعە دخالت مستقیم دارد باید حاکم بر سرنوشت خودش هم باشد، در غیر این صورت آمادگی مشارکت را نخواهد داشت؛ چون اثر مشارکتش را لااقل باید بر زندگی خودش مشاهدە کند. پس منطقی است یک فرد هنگامی می تواند مفید واقع شود و آمادگی شرکت در اجتماع را دارد کە حاکم بر سرنوشت خودش هم باشد و گرنه حالت دستگاهی را دارد که توسط گردانندەای بە حرکت درآید کە قادر نیست اثر مشارکتش را حتی در زندگی خود ببیند.

فایق عزیزم! تلخی های زندگی برایم همچون شهد (سوورەهەراڵە) شیرین و سیاهی روزهای بلند بە بلندی سیاهی (سوەیل و سیاو ڕێحان) ما پَست بودند؛ چون برادرت در رشتەی حقوق سیاسی یکی از دانشکدەهای آکسفورد در اثر زحمات طاقت فرسا پذیرا شدە بود.

فرمی را کە ملاحظه می فرمایید در هشتم ماه مارچ هفتاد و هشت بعد از اعلام نتیجەی تست مشکل آکسفورد برایم ارسال داشتند کە علاوە بر آزمایش می بایست یک برگەی بانکی ارسال می داشتم کە متعاقباً آن را از طرف بانکم فرستادم و رسماً یک جا از سپتامبر آتی در این دانشکده داشتم. دانشکدە مربوط بە دانشگاه آکسفورد است کە بعد از ورود بە دورەی دو سالەی (ایل ویل) ورودم بە دانشگاه آکسفورد حتمی بود، اما یک روز قبل از حرکتم بە سوی دیار دیگر توسط نامەای درخواست کردم کە جای مرا به یک نفر دیگر بدهند.
با این حال ناراحتی موقعیت فعلیم این است کە مدیون شما برادر عزیز و نور چشمم، پدر و مادر مهربانم و خواهرانم هستم؛ چون برخلاف میل شماها عمل کردم و اصولاً در زیر هزینەهای تحصیلی شما را قرار دادم. پدر و مادری بیچارە و فقیر، برادری صمیمی و مهربان و خواهرانی معصوم و بی گناه را کە امید داشتند فرزندشان، جگرگوشەاشان در کنارشان باشد. شوق داشتند، مشتاق بودند، رشتەی تمایلات و آرزوهایشان را شکستم و پارە کردم، بە امید این کە من هم مانند هزاران انسان دیگر در یک کشور اروپایی ادامە تحصیل دهم. حق دارم از این بابت نگران باشم و مدیون شماها هستم.
در اصل هیچ کس یا هیچ عاملی را در این مورد مقصر نمی دانم، جز سرنوشت، سرنوشت!! این راز مرموز خدایی کە مانعی بر آن نیست، قدرتی نیست بتواند از آن جلوگیری کند، خواهی نخواهی گاه موافق گاه مخالف در حرکت است و هجوم و سیل عظیمش تمام موجودات را دربر می گیرد، لحظەای را شاد و اندکی بعد را ماتم و غمبار بە سوی همە روان است.

فایق عزیزم! شصت و سە پوند (در حدود هشتصد تومان) را از کالج کنونیم برگشت دادم به جلال، آدرس دبیرستان؛ چون حرکتم فوری بود، برای کالج مقدور نبود آن را در آن زمان پرداخت نماید. فکر کنم آخرین پیامی باشد کە بتوانم بە حضور عرضە دارم. آرزو می داشتم تصویری برایتان بفرستم، در دسترس نداشتم. چندی پیش نامەای سفارشی ارسال داشتم و آخرین پیام شما کارت تبریکی بود کە با آقای لایی فرستادە بودید و یک نامەی جلال همراه با یک کارت و یک سورەی مقدس از قرآن پیروز که سیروان برایم روانە کردە بود کە آن را با یک جُزٕ از قرآن مقدس همیشە همراه دارم و هدیەای است عظیم و گرانبها برایم.
سلام های آکندەی درونم کە از گرمی سوزانندە هستند بە پدر و مادرم عرضە دارید، سپس به خواهرانم و سیروان و جلال، بە همەی برادران و آشنایان.
هرچند می خواستم پس از چند سطری دستم را از روی سطور کاغذ بردارم، اما به طرز عجیبی مغناطیس وار و در حالت آهنربا بە زَرورق چسبیدە و فرمان مغز در برداشتن آن تأثیر ندارد و همچنان چسبیدە، گویا با قلبم در تماس محکم است و احساسات درونیم را پس از گذر از خود بر روی لایەهای کاغذ بر جای می گذارد!
چقدر مهربان است؟! حس می کنم با من هم احساس است!!

فایق عزیزم خدا حافظ و نگهبان شما باشد.

برادر کوچکت فرهاد فتحی
۱۴؍۴؍۱۹۷۸ میلادی

سوبحان ئەمینی

ڕۆدیار: ۱۴ ئاوریلوو ۲۰۱۹
(۲۵؍۱؍۱۳۹۸ ک، ڕ)

 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵاوگاو ئاروٙی ئەرەنیشتەیو ئەشناسنای کتیٛبو ناسک خەیالانی بەروٙڕاوە

وەڵاوگاو ئاروٙی ئەرەنیشتەیو ئەشناسنای کتیٛبو ناسک خەیالانی بەروٙڕاوە ئاروٙ پەنجشەمە 21/ئاز…