یانە ویر نەوروٙزو دەگاو دەلی

نەوروٙزو دەگاو دەلی

178

بێ شک گێرە یۆ چا نەورۆزە عالا کە چی چند٘ە ساڵەنە هەورامانەنە گیریان و تام و بۆی فەرهەنگیش پۆ دیار بیەن و بەرگوو ڕەسەنایەتیش وەرەنە بیەن، نەورۆزوو ئێساڵوو دەگاو دەلی بێ.
چی نەورۆزەنە فرەو قەڵەم بە دەسا، هونەرمەند٘ا، شاعێرا و کەسە دیارەکاو هەورامانی تەشریفشا بێ و ڕۆحشا بەخشا بێ بە کۆنیشتەکەی.
شوکر پەی خود٘ای گرد٘وو بەرنامەکا فرە وەش و ڕێک و پێک تا دما چرکە لوێ ڕاوە.
گۆرانیێ، شێعرە، باس و بابەت، هۆرپڕای مابەینوو بەرنامەکانە پەی ژەن و پیای، کەرد٘ەیۆ ئایروو نەورۆزی، یاد٘ کەرد٘ەی جە قەرەماناو وەرزشوو دەگاو دەلی، بەشێ چا بەرناما بێنێ کە لوێ ڕاوە.
یاگێ وەشحاڵی بێ کە ئەگەر تا هیزی قاچێما تەنیا پەی هۆرپڕای و دەسێما پەی چەپڵەکوای و گۆشێما پەی گۆرانیا تەیارێ بێنێ، ئارۆ گرد٘ ڕاو پارێزناو فەرهەنگوو هەورامانینە کارەنە بێنێ و تێژێ!!
یاگێ سەربەرزی بێ پەیم کە منیچ چی کۆنیشتەنە بەشدار بێنێ و بابەتم پێشکەش کەرد٘.
چێگەنە پوختەو باسەکەیم وزوو وەروو دەسوو ئازیزا پا ئاواتە کەلک و سەمەرش بۆ.

✍️سوبحان ئەمینی

گۆراڵە مەسێ و زەرد٘ێ
ماچانە خەبەر بەردێ
تۆف و سەرد٘ا نەمەنەن
وەروە باربەند٘یش کەرد٘ەن
بەهەشتا ئارۆ وەڵات
خود٘ای کەرد٘ەن بە خەڵات
لا بەردێ کۆت و کوڵاو
نەمەنەن هەڕ و چڵپاو
هورزدێ هورزدێ وەهارا
سەوزە دنیاش ونارا
زمسان کۆچش پێچاوە
وەروەو کەشا تاویاوە
تک تک، تکانە نە گۆل
سەرد٘ا یانەش بیەن چۆڵ
خاکەلێوەن، لێویان
زمسان یانەش شێویان
نەورۆزا تازەش کەرد٘ەن
وەهار هێلیانش بەستەن
پیرۆز بۆ ئەو وەڵاتی
خود٘ای کیانان بە خەڵاتی

نەوزاد ئەمینی

**********************

بە نامێ خود٘او وەهاری و جوانی

سڵامێ پەڕوو چەماو هەیشووری ئازیزی و سوورەهەراڵەی سووریش

سڵامێ بە وەشی ژۆنی و بۆژانەی وەش بۆیش

سڵامی بە بەرزی شاهۆی سەربەرزی، پەی شمەی ئازیزی و وەشەویسی

وەڵێ گرد٘ چێوینە پێسە ڕەسموو وەفاد٘اری و نان و نمەکی، شوکرانەوجاری و مەمنوونیە خود٘ای گەورەی قەرزارەنا کە ئەوەڵ ساڵوو خزمەتیم (ئەوەڵ ساڵوو مامۆساییم) قسمەتش تێکەڵوو خەڵکێ ئازیزی کەرد٘ا کە ئارۆ و ئاخر ساڵوو خزمەتیمەنە، مشۆم سەرەو وەفاد٘اریشا پەی نامنوورە!!

چوار دەور سەرەم نامنارە پەی خەڵکی و خەڵکی ئازیزیچ دەنگوو چەپڵاش پەی ئی قەد٘ر زانایە بەرز بیۆ!

هەرپاسە ئەگەر یاد٘ێ جە زەحمەتەکاو قێخا عەزیزی بە ڕەحمەتی و خەڵکی عالوو ڕواری نەکەروو، گێرە سفڵەیی و ناسپاسی بۆ!
سڵام و وەشەویسیم پەی خەڵکوو ڕواری، سڵام پەی ڕۆحوو قێخا عەزیزی و ئا خاکیە کە ئاد٘ش گێرتەن دامان.

وەسف و سەناو عالیەکاتا بە سەعات و دوە سەعات و ڕۆ و دوە ڕو مەکریۆ، هەر ئاند٘ە وەسێن واچوو بەشێ گەورە جە وجوود٘یم تاڵۆخش ئینا بە شمەوە و منیچ دەلینا!
سا ئارۆ من وێم بە هاوماڵ مزانوو، نەک مێمان.

گرد٘ هەرمان و کارێ و زەحمەتێ وەختێ لەزتش هەن و وەشا کە سەمەر و دەسکەوت و بەرش بۆ و وەختێ هەرمانەیچ بەر و سەمەر و دەسکەوتش هەن کە فەلسەفە، ئاوەز، باوڕ و مەرام پاڵشەنە بۆ!
ئارۆ پەڕوو پۆسیم وەشحاڵەنا؛ چوون وینوو هەرمانەکێ ئی چێوێشە پۆ دیارێنێ و سەنگەی فەرهەنگیەش ملوو باقی چێوەکارە قورستەرەنە، هەرچند٘ دژوو شاد٘ی و وەشی کەرد٘ەی نیەنا و کاک حەسەن عێمرانی واتەنی:

خۆ من مەواچوو زەنجیر کەرە پات
تا ڕوێ مەنەنی شاد٘ی بێنە ڕات

بەڵام مشۆم چێولای وەشیەکێچما مەرام پاڵشانە بۆ؛ پەوچی بە ئەرکوو سەروو شانەیش مزانوو کە بە لچێ تاسەیۆ تەوافوو گرد٘وو ئا دەسا کەروو کە پەی ڕێک وستەی ئی هەرمانێ مانیە.

بێ شک فەرهەنگوو هەورامانی بە گرد٘وو لەق و پۆپیشۆ گەورە درەختێ ڕێخەد٘اری هێقم، بەرویرێ گەورەی پەڕ ڕەمز و ڕاز و هەرپاسە پیەن ئاوێ قووڵی بێ کرکاوکرکی پەڕ گەوهەرا کە داخەی گرانەم! هەورامی و هەورامانی یاوو غەفڵەتوو ڕۆزگاری برێ بەرد٘ەن و ئەگەر نێوە وێشەرە و جە شیرین وەرمەنە نەچڵاکیۆرە، تەژنە … ئەمان تەژنە …! قەراخوو ئی گەورە پاناوینە بە لچێ وشکێوە گیان مسپارۆ!

باس سەروو فەرهەنگوو هەورامانی و تەمەدونیش بێ شۆ و ئەوەدەرا و تەنیا ئا کەسێ مزانا چێش ماچوو کە چی ڕێنە زەحمەتشا کێشتە بۆ.
هەر ئاند٘ە وەسێن واچوو ئەگەر جە هەریاگێ ئی هەورامانینە دووراوەندوور نەختێ ختلێ خاکی دەی، نیشانێ فەرهەنگی و مەدەنیەتی نەک بە دە دە و نەک بە سەد٘ سەد٘، بەڵکوو بە هەزار هەزار ساڵ عەمر، سەرە جە خاکی بەرمارا و بە دەسەنزار وەراوەرتۆ سەرە نامنارە!!
دوورش پەی نەلمێ هەرچی دەور و بەرمانە نموونێ فرێ و فراوانێنێ: چند٘ گەزێ چەولاتەرماوە کەتیبەوە تەنگیوەری بە چند٘ هەزار ساڵێ عەمرۆ، نەختێ چیلاتەرۆ پاڵنگان پێسە کانگاو شارستانیەتی، چند٘ گەزێ بۆ سەرەچێر و جە دێوەزناوەنە کە پا حاڵە ئاسمانش وەنە پێویۆ، دەسینە و دەسکار ئێزیانۆ نیشانە مد٘ۆ ۲۲ هەزار ساڵێ چەیوەڵتەر دێوەزناوەنە کێشاوەرزی کریان، بو وەروو دەمیما و پاڵوو ڕوارینە پار و پێرار دەگێوە کەوتە سارا چوار پەنج هەزار ساڵێ عەمرش بێ، قەباڵە کۆنەکێ هەورامانی و گەورە گەنجەکەو دەرەو ژەرەژێنێ (دەشتە قەڵبێ) با مرد٘ا، ئەگەر کەمێ بلمێ ئەولاتەرۆ، وەختێ ئاوبەند٘وو داریانی وەش کریا، بەڵگەی چل هەزار ساڵە کەوت بەر!
ئینێ کە نامێما بەرد٘ێ گرد٘ کوتە وەرێسێ بێنێ جە گەورە وەرێسێ تالان کریەیما؛ داخۆم چی گەورە تاڵانەنە چێشما تاویا بۆوە و چێشما عەنتیکەخانەکاو وەڵاتانە پاڵوو دیوارە شیشەینانە بە چەمێ بێ نازێوە هەناسێ غەریبێ هۆرکێشۆ؟!

هەریاگێ نامێ فەرهەنگی بریۆ، کرژ و خێرا زوانیچ باڵا مرمانۆ؛ چوون تەنیا زوانا تاوۆ عەزەمەت و گەورەیی فەرهەنگی بەیان کەرۆ. زوانی هەورامی پێسه فەرهەنگ و شارستانیەتوو هەورامانی دۆڵەمەند٘، ڕێخەد٘ار، ڕەسەن و پەڕ ڕەمز و ڕازا و پەی باسوو دۆڵەمەند٘ی و رێخەد٘اریش، مەجبوورەنا نەقڵێ جە برێوە ئازیزی ورد٘ سەرەنجیم بە نامێ کاک “بێهرووز زۆرابی” خەڵکوو دەگاو بێرواسی وزوو وەروو باسی.
فەرماواش: ساڵەو ۱۳٦۷ کۆچی ڕۆجیاری تارانەنە وانیار بێنا و دەرز وانێنا. ڕوێ دەرزوو گوڵچنوو ئەدەبی فارسیما بێ و ئۆستادەکەما نامێش ئاغەی سەدری نیا ترک زوان بێ و دوکتوراش وەڵتەر گێرتە بێ و ئیسەیچ خەریکوو وانای پڕۆفسۆری بێ. ئا ڕوە یاوایمێ بە شێعرێ جه باباتاهێری و یۆ جە هام مسەکام دەسش بەرز کەرد٘ۆ و واتش ئۆستاد بێ زەحمەت ئی شێعرێما پەی مانا کەرۆ. ماچۆ منیچ واتم ئۆستاد ئی شێعرێ مەوازۆ ماناش کەریوە و ئاسانەنە!
ماچۆ ئۆستاد نەختێ ماتڵ بی و پا ئاغەیە واتش: خەڵکوو کام شارینی؟ ماچۆ ئاد٘یچ جە جوابەنە واتش: تاران.
جە منیچ پەرساش ئەی تۆ خەڵکوو کۆگەینی؟ منیج واتم پاوە و هەورامانات.
ماچۆ واتش: هەرویتا هەقتانە. تۆ هەقتا چوون زوانوو وێتا و ئا دۆسە تارانیچما هەقشا؛ چوون زوانوو ئاد٘ی نیا!
ماچۆ جە درێژەو باسەکەینە واتش من کۆتانامەو دوکتوراکەیم سەر زوانی هەورامیوە بیەن و پەی ئێعتێباریش فرەو وەڵاتام وشکنان. بە پتەوی تاوو واچوو ئەگەر زوانی هەورامی ڕوێ جە ڕوا زوانوو گرد٘وو خەڵکوو دنیە نەبیە بۆ، لانی کەم زوانوو ۲۵ وەڵاتا بیەن! شکەم نیەنە دەورەو ساسانیەکانە کە ئاینوو زەردەشتی برەوش بیەن زوانوو گرد٘وو خەڵکوو ئێرانی بیەن و ئاوێستایچ پی زوانیە نویسیان و زوانی هەورامی ڕێخەو فرێوە جە زوانەکاو دەور و بەریمانە و ئانەن هەورامی ئاسان تاوۆ زوانەکایتەری فێر بۆ، بەڵام خەڵکیتەر سەخت تاوۆ فێروو زوانی هەورامی بۆ.
هەرپاسە کاک بێهرووز درێژە دا بە باسەکەیش و فەرماواش: ڕوەو نەخشەیۆ گرد٘وو ئا یاگا کە جە دنیانە هەورامیشا چەنە بێ، نیشانەش دا: هێند چوار ملیۆنێ، ترکیە چوار ملیۆنێ زازاکێ، مەحاڵوو کەرکووکی (باجەڵەن، شەبەک، زەنگەنە)، هەرێموو کورد٘ەسانی، قووچان و دەرەگەز، سەرنیشتوو ئێرانی، قەڵاو قوروەی، کەنوولە، مەحاڵوو یارەسانی، هەورامانوو ئێرانی و …

بەڵام درد٘ەی گرانە ئانێنە ئارۆ هەورامی پی گرد٘ دۆڵەمەند٘ی و ڕەگ و ڕیشە و ڕەسەنیوە، تووشوو نەوەشی و دەرد٘ێ بیەن بە نامێ “وێ بە کەم زانای” و “وێ بە کەم نیارەی”، درۆس پێسە حەکایتەو بەچکە داڵەکەو دلێ داستانەکێ مەحاڵوو ئەمریکای پانیشتی:

ڕوێ جە ڕوا، کابرێوە سوورپۆس ڕاش کەوتە جەنگەڵێوە.
کتووپڕ لاچەمێش وست پەی قەراخوو ڕاکێ. دیش پاڵوو بنجێ گیواوینە هێڵێوە کەوتەنەرە. جە ڕاکێ لاش واست و لوا هێڵەکەش هۆرگێرت. دلێ دەسیشەنە نەختێ هێڵەکەش ئی دیم و ئەو دیم کەرد٘. کوت و لت ئەجێ هێڵەو گەرگێن. هێڵەکەش بە نرخەو هێڵەو کەرگێ ئارد٘ۆ پەی یانەی تا بنیۆش چێروو کەرگە کڕەکێشا، بەڵکوو هۆرش بارۆ!
فرە بە وریایی هێڵەکەش یاوناوە یانە و نیاش چێروو کەرگە کڕەکێشا.
تا ۲۱ ڕوێ هێڵە چێروو کەرگێنە بی. شۆنەو ۲۱ ڕوەیرە، وەرە وەرە هێڵێ درزیشا دا و جووجەڵێ دڵێ هێڵانە سەرەشا بەرئاورد٘.
ئاخر جووجەڵێوە کە سەرەش جە هێڵەی بەرئاورد٘، جووجەڵێ ئا هێڵەیە بێ کە کابرای جەنگەڵەنە ئاورد٘ەبێوە!
کابرایچ فرەتەر سەرەنجش لوابێ پەی ئا هێڵەیە و حەز کەرێ بزانۆ جووجەڵەکێش چێشەنە و چەنینە.
جووجەڵێ بەرئاما، کابرا سەرەش سڕ مەن؛ چوون چەنی ئەویشا ئاسمان تا زەمین فەرقش بێ!
بەڵێ، جووجەڵێ هەڵووی (داڵی) بێ!! جووجەڵێ پێسە ئەو واڵە و بڕاڵە ئەد٘اییە نەوازەکاش، لوا چێروو باڵاو ئەد٘ا کەرگێش و ئێتر چا ڕۆە لای کۆڵانە و کۆڵان گنێ شۆنەو ئەد٘ێش، بێ ئانەی هاگا و خەبەرش جە هیچی بۆ!
وەرە وەرە جووجەڵێ پەل و پۆش بەرکەرد٘ و گەورێ بیە و عەینوو ئەو واڵە و براڵەکەیش هورست و نیشت کەرێ.
ڕۆێ جە ڕواو وەهاری کە مریچڵە کوش نەبێ ئاسمانۆ و ئاسمان ئەوەدەر و بێ شۆ تا ئەوپەڕوو کەشکەشانەکا چاد٘رەی کەوێش پێچنێ بێ دەروو وێشۆ، ئەد٘ا کەرگە پەی چینەی و وارد٘ەی دانێ، جووجەڵەکێش بەرد٘ێ پەی بەروو دەگێ.
جووجەڵێ دڵێ بێ خەم، خجڵیە چینە کەرد٘ەی و دان و سەرە گیواو وارد٘ەیرە.
بەچکە داڵ کە نەختێ چاد٘یشا جیا بێ، ناکاوێنە ڕوو بە ئاسمان سەرەش بەرز کەرد٘ۆ. دیش گەورە داڵێ هێزدار، پا بەرزوو ئاسمانیوە، ئازاد٘ و بە ئەوپەڕوو دەسەڵاتی و عەزمەتیوە و بێ تەرس جە گرد٘ ئەغیار و دژمەنێ، بە شەقەو شاباڵەکاش ئاسمانی چاد٘ر کەوەش وستەن چێروو زیمە و دەسەڵاتوو وێش!!
جووجەڵە داڵ بە دیەی ئی دیمەنیە، ملێش کەچ کەرد٘ و بەحروو خیاڵی بەرد٘ گێجاوەرە و شۆنەو ماوێ عەزرەت و تاسەیرە کە گجار ترووکنای پەراوێزوو چەماش ئەرمانە دێ سەروو ئی ڕاسیە، وەروو وێشەرە واتش:

“ئەی خود٘ای گەورە و ساحیب دەسەڵات! ئانە چێش جە مڵکیت کەم بێوە منیچ پێسە ئا داڵیە، داڵ بیەنێ؟!”

بەڵام ئاد٘ چوون باوڕش کەرد٘ەبێ بەچکەو کەرگێن تا ئاخروو عەمریش کەرگ شێوە و کەرگ ئاسا ژیوا!!

هەورامی پێسە ئی بەچکە داڵیە پەڕ بوومان و پەڕ هێز و توانان و زەمانێ تاوۆ چی نەوەشی و نەگبەتیە نەجاتش بۆ کە یاوۆ بە وێ باوڕیە هەقەتینی، درۆس پێسە وێ باوڕیەکەو گەورە ڕۆحوو وەڵاتوو هێندی، یانێ حەزرەتوو گاندی وەراوەروو ئینگلیسیەکاوە!

ماچۆ: “مەهاتما گاندی گەورە ڕۆحوو وەڵاتوو هێندی بزێش بێ و فرە وەشەش سیێ؛ چوون ئی بزێ لا ئاد٘یۆ هێماو “وێپا بیەی” بێ.
جە کوڵک و مووەکەیش جل و بەرگ وەش کەرێ و جە سپیەکەیش (لبنیات) قووت و ژەمەنوو وێش ساز کەرێ.
زەمانێ بریتانیا و هێند سەروو مەسەلێ سیاسیێ یاوێ وەربەسی سیاسی بریتانیا جە گاندی داواش کەرد٘ە بلۆ سەروو کەتوو وات و واچی (میز مذاکرە)، بەڵام گاندی بە هیچ شێوە حازر نەبێ بێ بزەکێش بلۆ سەروو کەتوو وات و واچی.
چێوی یاگە سەرەنج ئانە بێ دلێ قانوون و یابەستوو وەڵاتوو بریتانیاینە هیچ ئاژەڵێوە ڕاش نەبێ بلۆ دلێ پارلەمانوو ئی وەڵاتیە.
ئی مەسەلێ بیە قۆرت و وەربەسوو هەرمانەکێ. گاندێ سەروو قسێ وێش سوور بێ و بێ بزەکێش نەلێ پارلەمان! ئاخرش پەرلەمانوو بریتانیای ناچار بی پی جۆرە تەبسەرێوە زیاد٘ کەرۆ پی مادە قانوونیەیە:
[هیچ ئاژەڵێ پەیش نیا بلۆ دلێ پارلەمانوو بریتانیای، بێژگە بزەکێ گاندی!!]”
وێت بە و باوڕت بە وێت بۆ تا گرد٘ کەس ئامیانەویرش پەی قبووڵ کەرد٘ەو تۆ، فاڕۆ.
ئەگەر وێت بی و وێت بە کەم نەزانی گرد٘وو دنیە بۆ یارد٘ی دەرت، بەڵام ئەگەر وێت نەبی و وێت بە کەم بنیەیرە، بێ هیچ قسە و باسێوە بە دەسی وێت، مەرگوو وێت دەسینە کەری و ملی باوشیش!!

قسێ ئاخری:

ئەگەر هەورامی بزانۆ چێشش بیەن و چێشش دەسەنە شیەن، مشۆم هەڕەو گرد٘وو عالەمی پیمۆ و ئەگەر بزانۆ چێش ئینا ڕاشەنە و قەرارا چێش دەسشەنە بشۆ، سینەو چەماش تەقەڵە مد٘ۆ هەساراو ئاسمانیوە و وەرم جە وێش حەرام کەرۆ تا ئانە کە هەنش دەسشەنە نەشۆ و کۆشیۆ پەی بە دەس ئاورد٘ەی ئا چێوا کە دەسشەنە شیێنێ!!

وەشیەکاتا مسپاروو بە شنەی ڕۆح ئەفزاو سەرکەشەکا هەورامانی و گۆراڵە ڕەنگینەکاش.

ئەگەر نویستەکەم چەنی قسەکاو بەرنامەکەی نەختێ کەم و زیاد٘ش بۆ، داواو عەفوێ کەروو؛ چوون بەرنامەکە ئاند٘ە دەرەتانش بێ.

سوبحان ئەمینی

۱؍۱؍۱۳۹۸ کۆچی ڕۆجیاری

نەوروٙزو دەگاو دەلی، هەورامان

  • هەملقوانی

    هەملقوانی هەملقوانی: ڕازێوە وەشەی هەورامیە، نویستەی و ئەوەوانای گونا ڕاپەیما، فەرماودیٛ گو…
  • ئارسن

    ئارسن  کابرێوە مەسیحی بوٙ کەشاروو ڕەشتینە جە ئەۮای بوٙ ، دەورەو ئەوەڵوو دەرزوەنای هەر چی ش…
  • ئا کەلیمیٛ کەپەی خەڵاتی یام هەقەدەس و چیٛوداینە بەکاربرییٛنیٛ

    ئا کەلیمیٛ کەپەی خەڵاتی یام هەقەدەس و چیٛوداینە بەکاربرییٛنیٛ چیٛرچوٙکانە یام چیٛر زەنگوٙڵ…
  • هەملقوانی

    هەملقوانی هەملقوانی: ڕازێوە وەشەی هەورامیە، نویستەی و ئەوەوانای گونا ڕاپەیما، فەرماودیٛ گو…
  • ئارسن

    ئارسن  کابرێوە مەسیحی بوٙ کەشاروو ڕەشتینە جە ئەۮای بوٙ ، دەورەو ئەوەڵوو دەرزوەنای هەر چی ش…
  • ئا کەلیمیٛ کەپەی خەڵاتی یام هەقەدەس و چیٛوداینە بەکاربرییٛنیٛ

    ئا کەلیمیٛ کەپەی خەڵاتی یام هەقەدەس و چیٛوداینە بەکاربرییٛنیٛ چیٛرچوٙکانە یام چیٛر زەنگوٙڵ…
 hewraman
Load More In ویر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

هەملقوانی

هەملقوانی هەملقوانی: ڕازێوە وەشەی هەورامیە، نویستەی و ئەوەوانای گونا ڕاپەیما، فەرماودیٛ گو…