یانە گردین ئاساوی ئاوی

ئاساوی ئاوی

149

ئاساوی ئاوی

ئیبراهیم شه‌مس

 

که‌ڵک گێرته‌ی جه‌ ئاساوی یا چێوێوی که‌ دانه‌ وارذه‌مه‌نیه‌کا هاڕۆ، گێڵۆوه‌ په‌ی وه‌ختێوی که‌ ئێنسان زاناش کشت و کاڵ که‌رۆ و ئاما دلێ ته‌مه‌دۆن و یه‌کیاگه‌ نشینی. یانێو په‌نج شش هه‌زار ساڵی چه‌ی وه‌ڵ. ئاساو ڕه‌نگا یۆ جه‌ گه‌وره‌ته‌رین ئه‌نه‌ ئارذه‌کا به‌شه‌ری بۆ.

ئاساو جه‌ دوێ واژێ: (ئاس+ ئاو)ێ وه‌ش بیه‌ن. ئاس به‌ ماناو نه‌رم که‌رذه‌ی یا ورذ که‌رذه‌ی دانه‌ین چێروو ته‌وه‌نێنه‌. په‌س ئاساو یانێو وه‌سیلێوی ته‌وه‌نین که‌ به‌ یارذی ئاوێ دانێ وارذه‌مه‌نیێ ورذ که‌رۆ.

جه‌ فه‌رهه‌نگوو مۆعینیه‌نه‌ چیروو واژه‌و (ئاس)ی ئامان: دوێ ته‌وه‌نێ خرتێ و سافێ نریاینێ سه‌روو یۆیه‌و ته‌وه‌نی چیرینه‌ سابته‌نه‌ و مێڵێوی ئاسنین ته‌وه‌نێ سه‌رینێ چه‌رخنۆ. (به‌ یارذی ده‌سوو به‌شه‌ری یا ئاوێ یا وای) و دانێ وارذه‌مه‌نیێ هاڕۆ و که‌رۆشا هارذی.

باس کەرذەی سەروو ئاساوەکا مەحاڵوو هەورامانی، باس جە ڕەسەنایەتی ژیوای و وێ ژیونای ئی خەڵکەینە کە بە بێ یارذی دەرووبەریش وێش وەی کەرذەن و یارذەی مەحاڵەکاتەریش دان.

جە مەنتەقەی کۆساری هەورامانی خاستەرین تەوەن ئاساوێ وەشێ کریاینێ. کە تا مه‌حالوو هەولێر و کەرکووکی ئامەینێ چێگە تەوەن ئاساوشا بەرذەن. هەر دەگایوەو هەورامانی یۆ یا چن ئاساوێش بیێنی کە جە مایذەشتە و شارەزوور پەی هاڕای گەنم و یەوێشا ئاماینێ هەورامان. هه‌ورامان زه‌مینش په‌ی خه‌له‌ی نه‌بیه‌ن لوان پا مه‌یذه‌شته‌ره‌ و شاره‌زووره‌ره‌ هه‌ناری و وه‌زی و تفی و هه‌چکوچی و هه‌ر پاسه‌ که‌رسه‌ ده‌سیه‌کێش به‌رذێنی، چه‌ولاوه‌ گه‌نمه‌ش ئارذێنه . ته‌قریبه‌ن گرذوو ده‌گایا هه‌ورامانی ئاساوشا بیه‌ن. به‌ڵام گرذوو شاره‌زووری ئێننه‌و کلکاو ده‌سی ئاساوێش نه‌بیێنی و ئامه‌ینی جه‌ هه‌ورامانه‌نه‌ گه‌نمه‌شا که‌رذێنه‌ هارذی.

ئیسه‌ به‌ هۆو ژیوای ماشینی و تکنولۆژی تازه‌ی، ئێتر ئاساوه‌ ئاویه‌کێ ڕه‌واجشا نه‌مه‌نه‌ن و ته‌قریبه‌ن جه‌ گرذ یاگێو پیچیاینێوه‌ و ته‌حتیلێ کریاینێ. جه‌ هه‌ورامانه‌نه‌ فه‌قه‌ت یه‌ک ئاساو جه‌ ده‌گاو که‌ماڵایه‌نه‌ ئاذیچ په‌ی هاڕای وڵۆش و گه‌نمه‌ی کۆیا و گه‌نمه‌ په‌ی دوینێ و ئا جۆره‌ هه‌رمانا مه‌نه‌ن.

به‌ هیممه‌ته‌ی به‌رزه‌و ڕه‌حمه‌ت قادرپوور چالاکی فه‌رهه‌نگی نه‌وسووذی و به‌ زه‌حمه‌تی دوه‌ساڵه‌ش (به‌ یاوه‌ری شه‌ورا و شارداری نه‌وسووذێ) ئاساڤوو نه‌وسووذێش که‌ ویه‌رذه‌ش گێڵێوه‌ په‌ی ده‌وره‌و ئیلخانه‌کا، وست ڕا و جه‌ مانگه‌و که‌ڵه‌هه‌رزوو ئێساڵی مه‌راسموو ئه‌ره‌مه‌زنایشا په‌ی گێرت.ئی ئاساوه‌ زه‌ریفه‌ میراسێوی فه‌رهه‌نگی فره‌ به‌ نرخا په‌ی هه‌ورامانی.

جه‌ ئی وتاره‌ کۆتانه،‌ چه‌نیه‌تی کار که‌رذه‌ی ئاساوی ئاوی و نامێو بڕێو جه‌ ئاساوه‌کاو ده‌گاکاو هه‌ورامانی مارمێ.

 

ئاساوی ئاوی چه‌نی کار که‌رۆ ؟

جە هەرمانەو ئاساوی، ئاوی هەمیەتی فرەش هەن.جە هەورامانەنە فرەتەر ئاساوشا پاڵوو دەرەیەنە وەش کەرذەن. ئاویشا بە  میزانێو کە بتاوۆ پەڕەکا خولنۆوە و ئاساوی وزۆ کار، جە جوێوەنە هۆر کەردەێنە. ئاوی چی جوێنە پڕۆنە تەنوورەو ئاساوی .

ته‌نووره‌ به‌ قوتروو گه‌زێو تا گه‌زێو و سی سانتێ و به‌رزیش فره‌ته‌ر جه‌ 5 گه‌زا و زیاذته‌را. زه‌مانێو که‌ ته‌نووره‌ په‌ڕه‌ بۆوه، واره‌و ده‌ریچێش په‌ی وه‌ش کریۆ به‌ نامێ هوولانێ. هوولانه‌ جه‌ جنسوو داروو تفێن و مه‌خرووتیا و دلێش هاڵی بیه‌ن. داروو تفه‌ زڕه‌یێ که‌ فره‌ مه‌حکه‌ما، به‌ ئه‌ندازه‌و گه‌زێوی جه‌ دلێڕاسه‌نه‌ که‌راش دوێ کوتێ و دلێش هاڵی که‌را سه‌رێوش قوترش فره‌ن، هه‌ر وه‌ره‌نه‌ قوترش که‌م بۆوه‌ تا میاوۆ به‌ شش سانتێ. جه‌ سه‌رێو که‌ قوترش که‌مته‌را، بوڕێشێوش مذانه‌ که‌ پنه‌ش ماچا خه‌ڕاشه‌. ته‌ختێو منیا سه‌رشه‌و . ئی هوولانه‌ جار جار گیریۆ ئی خه‌ڕاشه‌ بۆنه‌و ئانه‌یه‌نه‌ چی ته‌ریقه‌و ئا هوولانه‌ واز بۆ.

هوولانه‌ ملۆ دڵوو ته‌نووره‌کێ. ئاوی ملۆنه‌ هوولانه‌که‌ی. ئاسه‌رشه‌ که‌ ئاویش مه‌ینه،‌ قوترش فره‌ن و ئا سه‌رشه‌ که‌ ئاوی مه‌ی به‌ر، قوترش که‌مته‌را .په‌س به‌ فشارێوی فره‌ ئی ئاوێ جه‌ ده‌موو هوولانه‌یه‌و مه‌ی به‌ر و ماڵۆ تۆپه‌و ئاساویه‌ره‌. تۆپه‌و ئاساوی جه‌ داروو تفه‌ زڕێ وه‌ش بۆ که‌ فره‌ مه‌حکه‌ما و جه‌ پانزه‌ تا ویس و یک شیارێش په‌ی وه‌شێ کریا(به‌ نۆعوو ئاساوی و قودره‌توو ئاوێ که‌وته‌ن). دلێ هه‌ر شیارێوی په‌ڕێو وه‌سڵ کریۆ به‌ ئی په‌ڕه‌یه‌ په‌له‌موور ماچا. په‌س تۆپه‌و ئاساوی ده‌وراده‌ورش به‌  په‌له‌موورێ وه‌سڵا. ئاوێوه‌ که‌ جه‌ هوولانه‌و به‌ فشار به‌ر مه‌ی، ماڵوو  په‌له‌موره‌کاره‌ (جنسوو په‌له‌مووره‌کایچ جه‌ تفه‌زڕه‌یێن) تۆپه‌کێ خولیۆوه‌.  مێڵێوی درێژی ئاسینین به‌ نامێ بڵۆسکێ ملۆنه‌ دلێ تۆپه‌کێ و جه‌ چیرشه‌و مزیۆوه‌. وه‌سڵه‌بۆ به‌ تۆپڵێوی پۆڵاین به‌ نامێ حه‌و‌ت جۆشی. ئی حه‌وت جۆشێ ملۆنه‌ دلێ دیمه‌کێوی که‌ ئینا دلی زه‌مینیه‌نه‌ یانێو بنه‌و ئاساویه‌نه‌ به‌ نامێ چیرپوانێ. بڵۆسکه‌کی وه‌ختێو جه‌ تۆه‌ په‌ڕینه‌کێنه‌(توربین) مزیۆوه‌، وه‌سڵه‌بۆ به‌ تۆپڵه‌کی(حه‌وت جۆش).

 hewraman
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…