یانە پەیلوای چەم وستەی سەرو ڕازەو  پیرشالیاری

چەم وستەی سەرو ڕازەو  پیرشالیاری

48

چەم وستەی سەرو ڕازەو  پیرشالیاری

ڕازەی دریٛژەو “پیرشالیاری ”  دلیٛ کتیٛبیٛ  423 لاپەڕەییەنە نویسیان بە قەڵەمو “حەمەکەریم هەورامی ” بە زوانی سوٛرانی ، ڕازیٛوەنە  دەست کەرد بە وانایشەو وزا نماری تا ئاخر پەڕە، ئننە بە ئەدەبیانەو وەش گیٛڵنوٛشەو حەز مەکەری سەرەت بەرز کەریٛوە تا تەمامنیش، ئی ڕازیٛ (ڕوٛمان) کارایٛی مەتنەکەش متەنەرە بەروٛتەو پەی زەمانو ئاوەختی کە پیرشالیار زاڕوٛڵیٛ گولانە بیەن ،زاڕوٛڵیٛ دیارو دلیٛ دەگاو ھەورامانی، بەئەدەبو بیٛ دەنگ و ھەرمان کەر، دەس ڕەنگین شوانەو مەیو بزو گاوی بیەن لاو یانەو ماموٛیشەو (خواداد ) ویش نامیش (سیمیار) بیەن تاتەش مەردەنو لاو ماموٛ و ماوٛژەنیوە گەورە بیەن.

ڕازەکیٛ بەروٛماوە  ئازەمانە  وەڵیٛ ئامای ئیسلامی و سەروەختو دەسەڵاتو ساسانەکا ، ھەر پەوکەی بە سەردارو دەسەلات بەدەسو ھەورامانی وچیان سان ،ماچا کوڵکریاوەو ساسانی بیەن. ڕوٛمانە کۍ  شانزە دیمەنیٛ ئاوەختی نیشانە مڎوٛ، ئەجوٛ تەماشەو فلمی کەری پاسە گردی ماروٛ وەرەچەمات، ھەرکەس یاگیٛ و پلەوھەرمانە ویٛش دیارەنە گرکەس ھەرمانەو کارو ویش کەروٛ بە ژیوایشەو سەرقاڵا ، دیمەنەکیٛ تەنیا دلیٛ دەگاو ھەورامانی نیەنیٛ، ھەتا ئایاگیٛ حوکم ئاینو زەردەشتی بیەنو دەولەتو ساسانیەکا بیەن چن دیمەنیٛ جە حوکمو دەسەلاتو ئایاگە دورایچشە بەر وستەن.

ئاوەخت دەگاوھەورامانی سەرداریٛش بیەن نامیش خواجە بیەن ( نامەکیٛ نویسەری نیٛنیٛرە)، کەسیوە خاسو داد پەروەر، پەرستگاو و مەریٛ و پیرش بیەن، خوٛڵک وەختو دۊعا کەردەینە ڕوەشا کەردیٛنە ڕوٛشنای دەلاقەکاشاو دەسیشا ھوٛرداریٛنیٛ پەی ئاسمانی و ئەھورامەزدای ،خەڵکش سەرو ژیوگا پاریزنای ئاردەنەرە ناستەنشا وەخوت زاوزیٛنە ڕاوە کریوٛ ،داربڕیە قەڎەغە بیەن،مەگەر ھەژگو وشکەڵو دارەکاشا ئاردەبوٛ پەی سوٛچنای

ژەنی بە جوانی بەشداری دەسەلاتو دەگایش کەردەن، ژەنەو گەورەو دەگیٛ و کناچەکیش فرەو باسو خواسو دەگاینە پەیلوایشا ھوٛرگیریانو پەرەسەشا پەنە کرییٛنە، گلیروٛبیەکانە چنی پیری و ژیرلەو مەریٛ ژەنی بەشداریش کەردەن، وەختو ئەسپەردە کەردەو مەردەینە ژەنی گوٛرانی چەمەریش واتیٛنیٛ دەفە درییٛنە وەنە،  یانی چا زەمانەنە ژەنی یاگیٛ ویٛش بییٛنەو ھەتا کوٛتا ئاماو حوکمو مەریٛ و ئاینو زەردەشتی جە ھەورامانەنە. ھەرپاسە ڕیٛزو ئیحترام جە پیرو ڕیشچەرمەو دەگیٛ گیریان.

سیمار گەنجیٛ زەریف ، نورانی چەقان دڵو گرکەسی، سەربارو ئانەی شوانە بیەن،بیٛ دزیوە لوان پەرستگا دەرسش وانان، چنی ئانەیچ دەس ڕەنگین بیەن چنن چیوەش بەدسو ویٛش تاشتیٛنیٛ و وەش کەردیٛنی، ھەرپاسە جە گیواوی دەرمانو ، مەرکەبو نویستەیش گیٛڕتەنو پەنەش نویستەن، چن کە سیوە نەوەشیٛش وەشیٛ کەردیٛنیوە، یانی ھەر جە عەمرو گەنجینە چن (پەرجو) موعجزیٛوەش چنە بەرکەوتیٛنی، مھیمتەرینشا ھنا ئا کناچیٛ بیٛ کە بیە بەژەنیش، جە سەرچەماکا تەرینە ماجا ئی کناجیٛ ھنەو پاشاییٛوە دورەوەڵاتی بیٛنە ،   حمەکریم ھەورامی  جە ڕوٛمانە ڕازەکیٛنە  ماچوٛ کناچەکیٛ ھنەو خواجەی سەرردارودەگاو ھەورامانی بیٛنە،نەوەشە کەوتیٛنەو ھیچ حەکیمیٛ چارەسەر نەکەردیٛنە ،وەلیٛ بە وینای “سیمیار”  خاسە بوٛوە، ئتر کناچی خواجەی نامیٛش “ھەسارە ” نە چی ڕازیٛنە  دڵش مشوٛ سیمیاری.

ھەسارە فرە زەریفە بوٛ ،دەنگ مڎوٛوە گردو ناوچەکیەنە، چن داوکاریٛش مەیا وەلیٛم شوو مەکەروٛ بە ھیچکامی، ماچوٛ من شوومەکەرو بەکەسیٛ  بەروٛم دلیٛ قەسریٛ و دیلەم کەروٛ و پیٛسەو وەیوڵیٛ دەسیش گەمەم پنەکەروٛ، یام بەرم دیواخانیٛنە بنیامەرە دلیٛ چوار دیوارانە قەتیسەم کەرا، ھەسارە کناچیوە ئازادەو ھەورامانی بیٛ پوٛکای گەرەکش نەبیٛ ئی ئازادیشە جەدەس بڎوٛ.

دیمەنیٛ تەرو ڕازەکیٛ باس جە پایتەختو ساسانیەکا کەروٛ کە ئازەمانە ئاینو زەردەشتی ڕوٛشن بیەنو ئاینو دەسەلاتو حکومەتی بیەن، ھەرپاسە باس جە کوٛکەردەیو ئەوە نویستەیەوە ئاۋیٛستای کەروٛ  دماو تالانو سوٛچنای یوٛنانیەکا جە ئیرانەنە، چن دیمەنیٛ حوکم رانی شارەکاو دەورو پایتەختی نیشانە مڎوٛ کە ناھەقی و ملھوڕی و خراپەکاری جەلاو سەرگەورەو شارەکاوە لوان قەلا پوٛپە، وەلیٛم ھەورامان جیاواز چیمنەیە ، دەگیوە ھیٛمنەو دادپەروەرە،ئەگەر کەسانیٛ خراپیٛچ بەرکەوتیٛبا فرە بە خیرایی کەوتیٛنیٛ کەنارو پەیشا نەلیٛویان خراپەکاری دریٛژە پەنە بڎا.

سیمیار  چنو کاروانی ملوٛ نمیٛوە ، ملوٛ وانای چن پەرستگیوە گیٛڵو تا ویش پەڕ عیلم کەروٛ،ئننە زیرەکو بەتوانا بوٛ جە ویارو ئاینو زەردەشتینە،نامیٛش یاۋوٛە لاو پاشاو ساسانیەکا،چڕاش پایتەخت و چاگە پلەو پیرو پیرەکاش مدا پەنە بەنامیٛ (پیرشالیاری ) چن سالیٛش پەنە مشوٛ ،ئتر پیرشالیار کەرا بە وەرپەرسو نویستەیەو کتیبو “ئاۋیستا” ی، یانی ئاۋیستا سەرو دەسوپیرشالیارینە نویساینەو،

دماوئانەی پیرشالیار چن ساڵیوە ھەوالش مەبوٛ خوٛڵکو ھەورامانی ملا شوٛنیشەرە و ماراشەو میٛوە پەی ھەورامانی، چنو ئامایشەو پەی ھەورامانی ژەنی ماروٛ وجەگرد یاگیوە ھەورامانی مەیا خیرئامایش و گرد سەرەشا سڕ مەنوٛ کە پیوە گەنج بیەن بە پیر، دماو ئانەی مەریٛ و پەرستگاو ،ئاونگا  سەرنەوایەو وەشکەراوە پەی ھەورامانی،  پیرشالیار ماریفەت منویسوٛوە..

پیر نەوروٛزو سەرگەتیٛ میٛ پەی لایشو چن جار پیرشالیاری گەنجی تاقی کەروٛوە ،وەلیٛ گردیەنە سەرکەوتە بوٛنەو ئیتر پیر نەوروٛزو سەرگەتیٛ ماچوٛ  بەگەردەنم لایقو پیریەنی ، دماو ماویٛوە کوٛسەو ھەجیجی  میٛ پەی لاو پیرشالیاری ، چن ڕیزیوە ھەریٛ و ھەسەریٛ شوٛنەو یوٛیرە بارە تەڕک (ھیٛزمیٛ ) مارا پەی ھەورامانی و کوٛسەو ھەجیجی بە موعجزە ھیزمەکا کەروٛ بە  سیاو ماریٛ و بە ماریٛ شڵ تەنگشا مدوٛ ھەرکەیەو  ویچش ناوتاق و ھیزمەکانە نیشتەنەرە، یانی ھیٛزو قەوەتو ویش نیشانەو پیرشالیاری مڎوٛ، وەلیٛ وەختیٛ یاوا نزیکو دەگاو ھەورامانی  بە موعجزەو پیرشالیاری مارەکیٛ باوە بە ھیزمیٛ و پەرجوەکەیش خاو کەروٛوە، ئتر کوٛسەو ھەجیجی کە تەماشة کەروٛ ئینا سەرو ھەرکەیشەو ھیٛزمەکاش وینوٛ ،تەریق بوٛوە و دڵو ویٛشەنە ماچوٛ پیرشالیاری موٛعجزەکەش  خاو کەردەنەوە،  وەڵیٛ ئامای کاروانو  کوٛسەو ھەجیجی بە موٛجیزەو پیرشالیاری ھاردی وارا سەروبان و ساناڵیٛ گردو یانەکا ھەورامانی، خوٛڵك سەرەش سڕ مەنوٛ وەروەی  چیمنیٛشا نەدیٛنە ،سەردە نیەنە، تامش کەرا و سەرنجە مدا ھاردینی، ئتر کاروانیەکەو کوٛسەو ھەجیجی بەشو ویٛشا ھاردیچ بەراوە و ماجا بەراستی پەنەش گنوٛ پیرو ھەورامانی بۊ.( موٛعجزەو ھاراد واری ھەورامانی چن یاگیوە تەر باسش کریان  )

دمای پیرشالیار خوٛڵکو دەگیٛ کوٛکەروٛوە باسو ھارد واراکەی کەروٛ  ،،ماچوٛ وەرویٛ واریٛنە وەروەوەریٛنە … یانی ئاینیوە میٛ ئاینەکەو ؤیٛمە شوٛروٛوە،

دماو ماویٛ دیمەنی تەر نیشانە مڎوٛ کە سپاو عەرەبی چیٛرەرە ئامیٛنە یاویٛنە باخو بەرە و جەلەولا چاگە جەنگیٛوە فرە گەورە بیەن وەلیٛ سوپاو ساسانی مەڕییٛنە وپایتەخت گیریان،  باس جە دیلو گرتەو ژەنو کناچەی کەروٛ پیٛچەوانە ئانەی کە ھەورامانە چ ئازادیوە بیەن پەی ژەنا، ئتر پیرشالیار ماچوٛ بە خوٛڵکو ھەورامانی  ویتا وٛحازر کەردیٛ پەی دوٛخەی تازیٛ کە  دنیا فاڕیوٛ بە جوٛریٛ تەرو  ئاینەکەتا مەمەنوٛ…. ،ئتر دماو چن سەد ساڵیوە ھەورامانیچ کەوت چیٛرو دەسو سوپاو ئیسلامی.

نویسەر دلیٛ رازەکیٛنە چننەھا واتیٛ ھەورامییٛش بەکار ئاوردیٛنیٛ ھەکە یاگیٛ سەرنجیٛنیٛ پیٛسە( ئاڵنگار، لایڎە، بیٛخ،سینی، تەپش مەپیٛکوٛ وەنە ).

*********

حمەکەریم ھەورامی نویسەر خوٛڵکو دەگاو گوڵپین ، ھەر بەزاڕوٛڵەی خولیاو ماریفەتو  زانستی بوٛنە ،ملوٛ شوٛنەو وانایرە بوٛ بە مەلای دوانزە عیلم،دماتە ر ملوٛ زانکوٛ ئەزھەری  جاگەیچ بڕوانامەو ئەزھەری بەدەس وزوٛ،  زیاد جە 22 ویسو دوویٛ بەرھمیٛ چاپکریش ھەنیٛ  (شانوٛنامەو ڕوٛمان ….ھتد )و سەدان وتاریٛ دلیٛ گوٛۋارو ڕوٛنامەکانە ، ئیسایچ سەرە مڕە منویسۊ.

ئوٛمیدو لەش ساقی و عەمر دریژی پەی ماموٛسا حەمەکەریمی

د.ناجح گوڵپی 30/8/2017  ھەورامان

 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما فرەو ژەنا دلێ زەماونڎ و مێمانیا و…حەز مکەرا پاڵا…