یانە ئەدەب و هونەر ئه‌ده‌بو هۆرامانی جه‌ ویه‌رده‌ی دوورو نزیكه‌نه‌

ئه‌ده‌بو هۆرامانی جه‌ ویه‌رده‌ی دوورو نزیكه‌نه‌

39

ئه‌ده‌بو هۆرامانی جه‌ ویه‌رده‌ی دوورو نزیكه‌نه‌:
سه‌رپۆتێكیوه‌ چی وتاریه‌:
ئی وتاره‌ جه‌ یه‌ری به‌شێنه‌ پێشكه‌ش كریوَ.
1-په‌ی ده‌س په‌نه‌كه‌رده‌ی یان (مقده‌مه‌)ی باسیوه‌ سه‌رو چه‌نی هه‌نگام هۆرگێرته‌ی په‌ی باسو ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی، به‌ شێوه‌یوه‌ زانایانه‌و یاكێ باوه‌ڕی جه‌ مه‌راكزیوه‌ عیلمیه‌نه‌، هه‌رپاسه‌ سه‌رو ئانه‌یه‌ كه‌ هێشتای مامۆساو قه‌ڵه‌م به‌ ده‌سه‌كاما نه‌تاوانشا (تاریخ ادبیات) ێوه‌ ڕێكو پێكو بێ ناته‌مامیما په‌ی بنویسا تا بۆ به‌ مه‌نبه‌عو سه‌رچه‌مه‌یوه‌ په‌ی ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی.
2- باسێوه‌ سه‌رو نزیكی ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی چنی (په‌هله‌وی فه‌هله‌ویاتی)ئادَیچ به‌ ئارده‌و چن قه‌واڵه‌و سه‌نه‌دَی یاگی باوه‌ڕی پسه‌و( قه‌واڵه‌ و یه‌رومی هورامانی،تاریخ وگوزیده‌و مستۆفی، كتیب و {ڕیبازو زمانی كوردی} ماموستا هۆرامانی، {المعجم فی اشعارالعجم} وشیعره‌كاو باباتاهیری هه‌مه‌دَانی.
3- باسیوه‌ جه‌ ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی جه‌ دماو ئامای ئیسلامی تا ئارۆ، كه‌ زیاته‌ر به‌ په‌شت بینای ئه‌ده‌بیات و یارسانی یا گۆرانی تا سه‌ده‌و حه‌وتو هه‌شتی. ئینه‌چمه‌ باس كه‌رده‌ن كه‌ بڕێ كه‌سێ په‌یدَا بیه‌ینی، ئاگاهانه‌ یان نائاگاهانه‌، كه‌ره‌كشانه‌ن ئه‌ده‌بیات وگۆرانی جه‌ هه‌ورامی جییا كه‌رانێوه‌، كه‌ ئینه‌یچ هۆشیاریوه‌ دوور جه‌ ده‌مار گیرته‌یش كه‌ره‌كه‌ن.
هه‌ر باسه‌ جه‌ سه‌ده‌و هه‌شتومیه‌نه‌ باسو ئاشاعێرا مه‌كه‌رمی كه‌ ئی ڕه‌وتیه‌ ئه‌ده‌بیشا وه‌رنه‌دان تا به‌ ئارۆ، پسه‌و (مه‌لا په‌ریشان و دینه‌وه‌ری، شیخ موسته‌فاو ته‌خته‌ی، شێخ شه‌هابه‌دینو كاكۆ زه‌كه‌ریایی ، بیسارانی ، خاناو قوبادی، ئه‌ڵماس خان و كه‌نوڵه‌یی، میرزا شه‌فیع وكولیایی، تا میاوو سه‌یدی و مه‌وله‌وی وه‌تا ئاخر.

موحه‌ممه‌دڕه‌شیدی ئه‌مینی: پاوه‌

په‌ی ده‌س په‌نه‌كه‌رده‌ی :
باس كه‌رده‌ی سه‌رو ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی جه‌ ویه‌رده‌نه‌، ئاڵیچ گه‌ره‌كمان بۆبه‌ شێوه‌یوه‌ دانایی و زانایی، هه‌رمانێوه‌ قورسووه‌رده‌س گیره‌ن، په‌ی ئانه‌یه‌ شۆنه‌ره‌ گێڵای وهۆرسه‌نگنای ئه‌سپاب و وه‌سایلی تایبه‌ت به‌ وێش لازمه‌ن، جه‌پاڵ‌ ئانه‌یچنه‌ مشیوم به‌ڵگه‌و سه‌نه‌دێوه‌ میژوویی ڕاستی و بێ كوڕو كه‌میما ده‌سوَ بۆ په‌ی سه‌لـمناو ئا بابه‌تا كه‌ گه‌ره‌كمانه‌ن باسشا سه‌ر كه‌رمی.
لایوه‌ته‌ریچ و مشیۆ واچمێ یاگێ خه‌مو په‌ژاره‌یه‌ن، دماو سه‌دان ساڵی جه‌ تێپه‌ڕ بیه‌و ئه‌ده‌بیات و كوردی به‌تایبه‌ت به‌شو هۆورامیش هێما زانایاو قه‌ڵه‌م به‌ ده‌سامان نه‌ تاوانشا (تاریخ ادبیات) یوه‌ ڕێكو پێكما جه‌ ڕوانگایوه‌(ئاكادمیك) دانایانه‌ وپه‌ی بنویساو وزاش وه‌ر ده‌س وگردی، تا پسه‌ سه‌رچه‌مه‌یوه‌ گردیما ئیستفاده‌ش به‌رمێ، ئه‌گه‌ریچ چێوانی چی رابیته‌وه‌ نویسیاینێ فره‌كه‌مو ڕادێوه‌ن كه‌ مه‌تاومێ په‌شتش په‌نه‌ بینمێ.
ئێمه‌یچ ئه‌گه‌رگه‌ره‌كما بوَ سه‌رو ئی بابابه‌تا به‌ شێوازێوه‌ تێرو ته‌سه‌ل باس كه‌رمێ، زیاته‌ر چامنه‌یه‌ كه‌ چه‌مه‌ڕانم درێژه‌ش په‌نه‌ دریۆ، هه‌ر په‌ی ئانه‌ی مشیۆ ئێمه‌یچ به‌ سوره‌تێوه‌ فره‌ كۆتاو چه‌نه‌ قرتنای بابه‌ته‌كه‌یما پێشكه‌ش و ئازیزا كه‌رمی، په‌ی ده‌س په‌نه‌ كه‌رده‌یچ جه‌ دیاگاو مێژویه‌وه‌ ده‌س په‌نه‌ مه‌كه‌رم وئادَیچ گێڵًۆوه‌ په‌ی سه‌رده‌م و وه‌لی ئامای ئاین و به‌رزو ئیسلامی.
بنه‌واو ده‌س په‌نه‌ كه‌رده‌و ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی:
ئی بابه‌ته‌ په‌ی گردیما ڕوَشنو ئاشكران كه‌ سه‌رتاو ئه‌دبیاتو هۆرامی جه‌ی‌ ڕوانگایوه‌ عیلمی دانا په‌سه‌نانه‌وه‌، تا به‌ ئارۆ په‌ی هیچ كه‌سیوه‌ دیاری نه‌كریان، جه‌ كه‌نارو ئانه‌یچنه‌ سه‌ندو په‌ی لوای فریمان هه‌نێ كه‌ بازی چێوما په‌ی ڕۆشن كه‌رانێوه‌ كه‌ ئه‌ده‌بو هۆرامی سه‌رو ته‌خته‌و لاشه‌و ئه‌ده‌بیات وپه‌هله‌وی( فه‌هله‌ویات) وه‌ ئه‌وێستایی هۆرقورتیان وبه‌ درێژایوو زه‌مه‌نی ویش په‌روه‌رده‌ كه‌رده‌ن وجه‌ چوار چۆو زمانو كوردیه‌نه‌ سه‌ربه‌خۆیی وێش ئه‌رمانان، كه‌ به‌ڵگه‌و ئه‌سنادی فرێمان هه‌نێ چی بابه‌ته‌وه‌ په‌ی سه‌لـمناو ئی پێ لوایه‌.
به‌ڵگه‌و یه‌كومی: (قه‌واڵه‌ كۆنه‌كاو هۆرامانی)یه‌ن،قه‌واله‌و یه‌ك و دوێ، وه‌رو ئانه‌یه‌ به‌ زمان و گریكی یونانی نوسیاینێ یاگێو باسوو ئێمه‌ نییه‌نێ، به‌لام قه‌واڵه‌و یه‌رومی ، جه‌ ده‌س په‌نه‌ كه‌رده‌و(پێشه‌كی)وفه‌رهه‌نگو موعینی لاپه‌ڕه‌و (13)ی سه‌رو ئاقه‌واڵی باس كه‌رۆو ماچۆ( ئاكتێبا كه‌ به‌ زمانو پاله‌وی نویسیاینێ فره‌ته‌رشا تایبه‌تو ئه‌ده‌بیاتو زوڕده‌شتیه‌نێ، پسه‌{دینكرت، بندهش، داتستان، دینك، ماتیكان، كارنامه‌وئه‌رته‌خشیرو پاپه‌كانی، وه‌ دره‌خت و ئاسوریك و…}كه‌ قه‌دیمتیرن به‌رگه‌و ئی سه‌نه‌دا، سه‌نه‌دێوه‌ن كه‌ جه‌ هۆوامان و كوردستانی ئیسه‌نشاوه‌، ئیستا په‌یمان به‌ركه‌وته‌ن ئا سه‌نه‌دی به‌ زمانو پارتی {په‌هله‌وی} نویسیان نه‌ ئارامی)، ئه‌ڵبه‌ته‌ خودو پڕۆفیسۆر كاولی كه‌ بازنویسی و ئابه‌رگه‌یه‌ یان قه‌باڵه‌یشه‌ كه‌رده‌ن، ماچۆ به‌ ڕه‌سم و خه‌تو ئارمی و زمان و مه‌حه‌لی نویسته‌نشا.
هه‌تا مامۆسا هۆورامانی جه‌ كتیب و(ریبازی زمانی كوردی) جه‌ زمانو ناتل خانلریه‌نه‌ مه‌نویسۆ(زمان ونویسته‌و قه‌باڵه‌كه‌ی، میژو نویسته‌یش گیڵۆوه‌ په‌ی ساله‌كاو {11-12} وڵی میلادی و مشیۆ به‌ زمان و {په‌هله‌وانیك} بێ بۆ، كه‌ مه‌نزوور جه‌ زمان و په‌هله‌وانیكی په‌رسی یاخو زمان و ئه‌شكانیه‌ كابۆ).
ئه‌چێگنه‌ چێوێما په‌ی به‌رگنۆ كه‌ ئا به‌رگه‌ یانی قه‌واڵه‌و یه‌رومی به‌ زمان و په‌هله‌وی نویسیان، ئینه‌یچ ئانه‌ما په‌ی ڕۆشن كه‌رۆوه‌ كه‌ زمان و نویسته‌و ئاسه‌رده‌ما زمانیوه‌ محه‌لی و به‌ په‌هله‌وی نزیك بییه‌ن.
به‌لگه‌ودووهه‌می: جه‌مێژوو گوزیده‌ی(حه‌مدوڵا مستۆفیه‌نه‌)لاپه‌ڕه‌و(776)باسو شه‌ڕێوه‌ مسوڵمانان مه‌كه‌رۆ چه‌نی ئه‌ره‌نیشته‌كاو ناوچه‌و قه‌زوینی، ئا شه‌ڕیچه‌ مه‌گێڵۆوه‌ په‌ی سه‌رده‌م و ئامای ئیسلامی په‌ی ئێرانی، ماچۆ ئا شه‌ڕه‌ فره‌ تولش كێشتو قه‌ڵایوه‌ بی په‌یشا نه‌گیریا، فه‌رمانده‌و مسوڵمانه‌كا نامه‌یوه‌ش نویست په‌ی فه‌رمانده‌و قه‌ڵاكێ، نویستش یان مسوڵمانی بیدی یان(جزیی‌) بدَه‌یدێ، با چینه‌یه‌ زیاته‌ر شه‌ڕ نه‌كه‌رمێ، فه‌رمانده‌و قه‌ڵاكیچ پی به‌یته‌ شیعریه‌ جواو نامه‌كه‌یش ده‌س په‌نه‌كه‌رد.
( نه‌ مسوڵمان بیم نه‌گزیه‌ت مه‌دَه‌یم بشی ئه‌و مه‌كه‌ شی كاما برَه‌یم)
به‌ واته‌و مامۆستا مستۆفی ئی دێڕه‌ به‌ شێوازو په‌هله‌وی نویسیان، كه‌ ئه‌گه‌ر وردی بیمێوه‌ واژه‌و كه‌لێمی هۆوارمیش چنه‌نێ كه‌ ئارۆچ جه‌ هۆراماننه‌ كارایشان هه‌ن، فره‌یچ جه‌ شیعره‌و ئاترانیچ نزیكه‌ن، چێگه‌یچ نزیكی و هۆرامی و په‌هله‌ویچما په‌ی به‌رگنۆ.
به‌ڵگه‌و یه‌رومی: شه‌مس قه‌یس ڕازی جه‌ كتیب و(المعجم فی اشعارالعجم) یه‌نه‌ به‌یته‌ شیعریوه‌ش ئاردینه‌ كه‌ ماچو.
(لحن اورامن و بیت پهلوی زخمه‌ رودو سماع خسروی)
فره‌ كه‌سی باسو ئی شیعریشه‌كه‌رده‌ن به‌ڵام خودو مه‌نبه‌عه‌كه‌یش هیشتا نه‌دَیه‌ن، خودو قه‌یس ڕازی جه‌ چیر نویسته‌و ئی به‌یتیه‌نه‌ ماچۆ( اورامن: جۆریو گۆرانی واته‌یه‌ن كه‌ تایبه‌تو فارسه‌كانه‌ن كه‌ شیعره‌ كێش به‌ زمان و په‌هله‌ویه‌ن)، چیكه‌یچنه‌ ئانه‌مان په‌ی به‌رگنۆ ئی به‌یتیچه‌ به‌ زمان و په‌هله‌ویه‌ن.
دیاره‌ن كه‌ لحن اورامن یانی گوفتار واته‌ هۆوارمی چنی به‌یت یا ئه‌دبیات و په‌هله‌وی پسه‌ (لازم و مه‌لزوم) یۆترینی بیه‌ن، په‌س ئی دووێ مشێو ڕیشه‌شان یۆ بوَ په‌وكی پێوه‌ره‌یچ مانا په‌یدَا مه‌كه‌ران.
به‌ڵگه‌و چوارمی: یو چا شاعیره‌ قه‌دیماو وڵات و ئێرانی (بابا تاهیری) هه‌مه‌دانیه‌ن، كه‌ هه‌ر كه‌سێوه‌ ئامه‌ن به‌ په‌ی لواو وێش باسش سه‌ر كه‌رده‌ن وچه‌نی ئه‌ره‌مته‌و شیعره‌كاش به‌ره‌و لاو وێش كێشته‌ن، با بزانمێ باباتاهیر وێش جه‌ شیعره‌كاشه‌نه‌ چێش مه‌ فه‌رماوه‌.
ئه‌گه‌ر روزی دوسه‌د باروَت بوینوَم به‌جــان موشتاق باردیگه‌ر ستونۆم
زبان پــه‌هـــلــــوی را ئوستــــــادۆم كتاب عاشقــــی را مستـــر ستـــونۆم
به‌ ڕاس ئانی كه‌ سه‌رو بابایو هه‌رمانشاكه‌رده‌ن و په‌ی ئێمه‌ مه‌نه‌نو، یوَ به‌ فارس ویوَ به‌ لـوڕو یوَ به‌ كورد و… ده‌ست نیشانشا كه‌رده‌ن، خودی شیعره‌كه‌و بابای ماچۆ من به‌ زمان و پاله‌وی نویسێنێم، هه‌تا خودو فارسه‌كایچ مه‌تاوا ئا ڕاستیه‌ شاراوه‌و وه‌رچه‌مش نه‌گێرا، هه‌ر په‌ی ئانه‌یه‌ن سه‌رو قه‌وره‌كێشو نویسه‌نشا.
( بابا گاهرشاعر… که ازاواشعار بسیار لگیفی به لهجه محلی بیادگار مانداست که درادبیات فارسی وفهلویات مشهوراست و…) یانی باباتاهیر شاعیریوه‌ گه‌وره‌ن كه‌ شیعرانێوه‌ فره‌ زه‌ریف به‌ له‌ جه‌و محه‌لی به‌ یادگاری مه‌نینیه‌ كه‌ جه‌ ئه‌ده‌بیات و فارسیه‌نه‌ به‌ فه‌هله‌ویات ناوبانگینێ، ئه‌ڵبه‌ته‌ بابه‌ته‌ كه‌ فرێ بیو ئه‌من هه‌ر ئا چن جومله‌مه‌ لازم زانا چی بنویسوش.
ئه‌گه‌ر جه‌ ڕوانگایوه‌ عالـمانه‌و زانایانه‌ ته‌ماشاو ئی چن به‌یتا كه‌رم مه‌زانمی چن به‌ هۆرامی نزیك بیه‌ن.

(الهی) گه‌رنواچـــم وه‌ر بواچم ته‌ زونی حاجه‌توم را ، مۆ چه‌واچوم
ئه‌گه‌ر بنوازیم حاجه‌ت رواكن ئه‌گه‌ر مه‌حرووم سازی مۆ چه‌ واچوم
………………
یه‌كـــــی ده‌رد دڵ‌ مـــــۆ واته‌نی نێ كه‌ سه‌نگ از ئاسمان ئه‌نداخته‌نی نێ
به‌ مۆ واچون كه‌ ته‌رگ یار خودكه‌ كیس یارۆم كـــه‌ ته‌ركش واته‌نـــی نێ
…………
لاله‌ چین كه‌بۆ تالاله‌چین دڵ‌ هه‌رچیشان واته‌ به‌س لاله‌چین دڵ‌
كه‌ڕوكۆرم هه‌م بێ دانشم مۆ ته‌كه‌ زوونــی بیـــاوو لاله‌ چیــن دڵ‌
……………..
هه‌ر چن جه‌ دریژایو مێژویه‌نه‌، شیعره‌كاو بابا تاهیریشا فره‌ ده‌س كاری كه‌ردێنێ ئه‌وه‌ لاو زمانو فارسی تاشاینێشا، هه‌ر پاسا جه‌ كتێب و (دایره‌ المعارف) گه‌وره‌و ئیسلامی جه‌ڵدو ده‌هومی چاپو تارانی ماچو ( … جه‌ لایوه‌ته‌رو پا ده‌لیلی كه‌ فارس زمانه‌كا عه‌لاقه‌مه‌ندی بیه‌نی به‌ دوه‌ به‌یتی وشیعره‌كاو فه‌هله‌ویاتی، به‌ تایبه‌ت سروده‌كاو بابا تاهیری ئه‌وه‌ فاریای فریشا سه‌ر ئاردێنێ و ئه‌وه‌لاو زمان و فارسی نزیكێشان كه‌ردێنێوه‌).
با ته‌وجو پانه‌یچه‌ هیشتا جه‌ دلێو شێعره‌كاو باباینه‌ كه‌لیمیه‌و واژێ هۆرامی فرێشا ئینا چنه‌، با هه‌ر چی چه‌ن به‌یتیه‌نه‌ ئینیشان ته‌ماشا كه‌رم (نواچم ، بواچم، چه‌واچوم ، واته‌نی نێ ، هه‌رچیشان وات ، كه‌ڕوكۆرم و….) هه‌ر ئه‌پی په‌ی لوایه‌ ماچمێ كه‌ شیعره‌ كاو بابا تاهیری جه‌ هۆورامیه‌وه‌ فر نزیكێنی، كه‌ من چێگنه‌ دو باره‌ ئانه‌یه‌ ده‌س نیشان مه‌كه‌روو كه‌ ئا نزیكیه‌ جه‌ زمان و پاله‌ویوه‌ سه‌رچه‌مه‌ش گرته‌ن نه‌ بابا تاهیر هۆورامی بیه‌ن.
ئێمه‌ هه‌ر پانه‌یه‌ قه‌ناعه‌ت كه‌رمێو ئینه‌یه‌ ماچمێ ئه‌ی چه‌ند به‌ڵـگی ئانه‌یما په‌ی به‌ر وزۆ كه‌ ئه‌ده‌بیات و وه‌ڵی ئاماو ئیسلامی زیاته‌ر پاله‌ویو دماته‌ر ڤه‌هله‌ویات بیه‌ن، كه‌ ئی پاله‌ویو ڤه‌هلویاته‌ دماته‌ر جه‌ ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانیه‌نه‌ ڕه‌نگ و ده‌نگش عالته‌ر دیاراو هه‌تا چی زه‌مانه‌یچه‌نه‌ ئه‌ده‌بو هه‌ورامانی چا واژا كه‌ڵك وه‌رگێرۆ به‌ یانه‌و به‌ره‌و وێش زانۆش.
قوناغه‌كاو ئه‌ده‌بیاتو هۆورامانی :
وڵێ ئانه‌یچه‌ ده‌روازه‌ور ئی به‌ریچه‌ واز كه‌رمێ، حه‌ز مه‌كه‌رو كه‌ ئازیزان زیاته‌رسرنج و ئی بابه‌تی بدَا، ئه‌ده‌بو هوَرامی جه‌سه‌رده‌مو ئامای ئیسلام تا سه‌ده‌و هشت و نۆهومی زیاته‌ر به‌ ئه‌ده‌بیاتو گۆرانی وفره‌ته‌ریچش سه‌رو ئه‌ده‌بیاتو یارسانی بییه‌ن، به‌ داخه‌وه‌ كه‌سانی ئاگاهانه‌ یان نا ئاگاهانه‌ خه‌ریكێنێ گۆرانی جه‌ هۆرامی جییا كه‌رانیوه‌، كه‌ ئینه‌ موشكه‌ڵاتی ده‌مایش ئینا شۆنیوه‌و مشیۆ زیاته‌ر ئاگاو وریای بیمێ.
هه‌رچن بارها باس وشیعرو ئاترانی پسه‌و شیعریوه‌ جه‌ سه‌رده‌مو ئاماو ئیسلامی كریان، كه‌سانیویچ هه‌نێ كه‌ باوه‌ڕشا به‌ واقعیه‌تو ئاشیعریه‌ نیه‌ن، به‌ڵام جه‌ تاریخنه‌ فرچیویمان هه‌نێ كه‌ پسه‌ سه‌ندوواقعی نیاوان ده‌سو نه‌سڵه‌كاو دمایینی، كه‌چی پسه‌ بابه‌تیوه‌ تاریخی باسشا مه‌كه‌رانیو. په‌ی نمونه‌ی فره‌ یاگیوه‌ باسو زمان و ئه‌وێستایی كریان، كه‌ زیاته‌ر هۆرگێڵۆوه‌ په‌ی(2800ساڵی تا 3000)ساڵی، كه‌ چی قه‌دیمیته‌رین نوسخه‌و ئه‌وه‌یستای نزیك به‌ (711) سالی چی وه‌ ڵیه‌ن، په‌ی نموننه‌ی ته‌ماشاو ئی چن چومله‌یه‌ كه‌ردی، (کهن‌ترین نگارش دست‌نویس اوستا، اکنون در کپنهاک پایتخت دانمارک است و در سال ۱۳۲۵ میلادی نگاشته شده است، این نگارش را خاورشناس سرشناس دانمارکی وسترگارد (Westerguard) با خود از ایران به اروپا برده ، (دانشنامه ێ‌زاد ویکی پدیا) ماچۆ قه‌دیمیته‌رین نوسخه‌و ئه‌وێستای ئینا دانماركه‌نه‌و ساڵه‌و(1325) میلادی نویسیان، به‌س ئه‌گه‌ر شیعرو ئاترانی سه‌نه‌ده‌كێش نیه‌ن وه‌رو ده‌سیه‌نه‌، ئه‌گه‌رچی یاگی تائیدی (صه‌د%) نیه‌ن نمه‌تاوم هه‌ر پا هاسانیه‌ ره‌ش كه‌رمێوه‌،
ئێمه‌ چینه‌یچ مه‌ویه‌رم و به‌رده‌وام بیه‌و باسه‌كه‌ به‌ كه‌ڵك وه‌رگێرته‌ی جه‌ ئه‌ده‌بیاتو یارسانی ده‌س په‌نه‌ كه‌رمێ، جه‌سه‌ده‌و دووهه‌مو سێهه‌مینه‌ جه‌ ده‌فته‌رو یارسانیه‌كان فره‌ چێویمان په‌ی مه‌نه‌نو، هه‌رچه‌ن مه‌نابیعیوه‌ ته‌ریچ فرینی باس و ئینه‌یشا كه‌رده‌ن، به‌ڵام ده‌ فته‌رو یارسانیه‌كا زیاته‌ر یاگیو باوه‌ڕینێ.
جه‌ سه‌ده‌و دوهه‌م و سیهه‌مینه‌ باسو كه‌سایه‌تیوه‌ مه‌كه‌رو به‌ ناوی(بالول)ی كه‌ بڕی كه‌سی بالوی ماهی یان مایده‌شتیش مه‌زاناو مواناش، ماموستا ته‌یبی تاهیری، جه‌كتێب و سه‌رئه‌نجامینه‌ ماچۆ (بهلول: نامیش عومه‌رو كوڕوله‌هه‌بی كه‌ مه‌شهور بیه‌ن به‌ بهلول هام ده‌وره‌و هارونه‌ ڕه‌شیدی بیه‌ن) كه‌ چن دانی دوه‌ به‌یتیه‌یچ ئاردینی پی شێوه‌.
ئه‌ز به‌هلوله‌نان جه‌ڕووی زه‌مینی چــــارفـــریشتانم چــــاكر كــه‌رێنی
نجـــــــووم وســـــاڵح ڕه‌جه‌بم بێنی چه‌نی لوڕه‌ی بیم جه‌ ماو هه‌فتێنی
یان:
دێوانه‌ی زاهێـــــر دیواه‌ی زاهێر دانای یارانم دێـــوانه‌ی زاهێــر
زاهێرو عه‌به‌س كه‌فته‌ن نه‌باهێر ڕه‌جه‌بم نه‌سیم لوڕه‌مه‌ن ئاهێر
یان بابا لوڕه‌ی لوڕستانی ئادیش هه‌ر هام ده‌وره‌و بالولی بیه‌نوجه‌فره‌ یاگیونه‌ بالول جه‌ شیعره‌كاشنه‌ نامیش ئاوردێنه‌، ئیمه‌یچ دوه‌ به‌یتیوه‌ چادی كه‌ مه‌فه‌رماوۆ :
وه‌ هه‌فتینه‌وه‌ وه‌ هه‌فتینه‌وه‌ جه‌مێمان نیان وه‌ هه‌فتینه‌وه‌
شكارێم ئاوه‌رد نه‌ كه‌مینه‌وه‌ به‌هلول گه‌وره‌ما وه‌ ئه‌مینه‌وه‌
هه‌ر چا سه‌رده‌منه‌ كه‌سایه‌تیوه‌ ته‌رمان هه‌ن به‌ نامی بابا لوڕس لوڕستانی كه‌ جه‌ دوه‌ به‌یتیوه‌نه‌ باسو ئاینو باوه‌ڕێما په‌ی مه‌كه‌رو به‌ نامی (زروانیه‌) ئینه‌یچ نمونه‌یوچادَی :
زروان بیانێ زروان بیانێ نه‌ده‌وره‌ی وه‌رین زروان بیانێ
نه‌هه‌ری و ورمزو یاران دیانێ كاڵای خاس یار ئه‌و ده‌م شیانێ
فری چا كه‌سا كه‌ هه‌رمانه‌و ته‌حقیق و لێك دایوه‌ كه‌را، باوه‌ڕشان سه‌رو ئینه‌ینه‌،كه‌ زروان هه‌ر ئا مه‌زدیسناو سه‌رده‌می ساسانیه‌كانه‌ن ، په‌ی نمونه‌ی جه‌ فه‌رهه‌نگ و دێخوداینه‌ سه‌رو واژه‌و زروانی مواچۆ (دین زروان : یکی ازادیان ایران باستان در زمان ساسانیان) ئایینو زروانی: یۆ جه‌ ئایینو باوه‌ڕه‌ قه‌دیمه‌یه‌كاو ئێرانیه‌ن جه‌ سه‌رده‌مو ساسانیه‌كانه‌ن، كه‌ زیاتر جه‌ ناوچه‌گاو خۆرئاوای ئاروَو ئێران دا ڕه‌واجیش بییه‌ن .
یان بابا سه‌رهه‌نگ و ده‌ودانی له‌ سه‌ده‌ی سیهه‌م كه‌ ئادَیچ ئاپاسه‌ماچو:
سه‌رهه‌نگ ده‌ودان سه‌رهه‌نگ ده‌ودان ئه‌ز كه‌ ناممه‌ن سه‌رهه‌نگ ده‌ودان
چه‌نی ئیرمانان مه‌گێڵو هـــــه‌ردان مه‌كۆشــم په‌رێ ئائینی كــــــوردان
ته‌ماشا مه‌كه‌رم چێگنه‌ بابا سه‌رهه‌نگ جییا چانه‌یه‌ كه‌ پی شێوه‌یه‌ شێعریش واتینێ و قوناخیوه‌ جه‌ ئه‌ی‌ه بیات و ئێمه‌ش په‌ڕۆ كه‌رده‌ن په‌ی ئێمه‌یچ جییا مه‌نه‌ن باس و ئاینێوه‌ كوردیچما په‌ی كه‌رۆ .
جه‌ سه‌ده‌و چوارو په‌نجیه‌نه‌چی وڵاته‌نه‌ كه‌سانیوتورما بیه‌نێ ئه‌ ڕایشانه‌ گرته‌ن وه‌رو ناسه‌نشا گۆره‌ بۆوه‌، پسه‌ ، بابا قه‌یسه‌ر هه‌ورامی و شاه‌ خوشین و پیررشالیارو هۆرامانیو…، كه‌ چیگه‌نه‌ به‌ دوێ دوه‌ به‌تی جه‌ بابا قه‌یسورو شاخوشین به‌ندیوه‌ چا مۆچیاریاو پیرشالیاری قه‌ناعه‌ت كه‌رمێ.
باباقه‌یسه‌رو هۆرامانی:
گـــــونای بێشمـــار گــــــونای بێشمــار قه‌یسه‌ره‌نانێ گونای بێشمار
گه‌وره‌م سه‌رهه‌نگه‌ن یورتاشه‌ن هه‌زار چه‌نی هه‌زاره‌ بیان وه‌ شابار
دیاره‌ن كه‌ هام ده‌ورو بابا سه‌رهه‌نگی دما ئادیچ بییه‌ن، ئا ڕواۆو ئادیشه‌ ئیدامه‌ دان.
ئینه‌یچ دوه‌ به‌یتیه‌وه‌ جه‌ شاه‌ خۆشینی جه‌ سه‌ده‌و سیهه‌م و چواره‌مه‌نه‌، كه‌ مامۆستا ته‌یبی تاهیری جه‌كتیب و سه‌رئه‌نجامیه‌نه‌ مه‌فه‌رماوو،(خۆشین: مسعودی كوردی ناوبانگه‌ به‌ موباره‌كشاه‌ و شاه خۆشین كه‌ سه‌ركه‌رده‌و شۆڕشو عه‌له‌ویان جه‌ زه‌نجیره‌ كه‌شه‌كاو زاكروسیه‌نه‌ بیه‌ن، كه‌ جه‌ ساڵ و( 366 )ه ق جه‌ لوڕستان ئامان دنیاو جه‌ ساڵ و( 405) ه ق دا كۆچو دواییش كه‌رده‌ن ) بڕیوه‌ په‌یلوای نا سه‌رو ئاباوه‌ڕیه‌ كه‌ جه‌ هۆوامانه‌نه‌ كۆچ و دوایش كه‌رده‌ن، ئینه‌یچ دوو به‌یتیه‌وه‌ جه‌ شاه‌خۆشین :
یاران ســان وه‌را یاران سان وه‌را رای هه‌ق راسیه‌ن بڕانان وه‌را
پاكیو راستـــی و نیـــــكی وڕه‌دا قه‌ده‌م وه‌قه‌ده‌م تاوه‌ مه‌نزڵگا
سه‌ده‌ی پێنجه‌م: پیرشالیارو هۆرامان هه‌نه‌، كه‌شێعره‌كاش به‌ نامی (ماریفه‌ت)و پیرشالیاری نامیشا به‌ردینی، هه‌رچن بڕێ كه‌سی باوه‌ڕشان سه‌رو ئانه‌یه‌ن كه‌ ئا شێعری یانێ (ماریفه‌ت) هینو پیرشالیاری یه‌كه‌مه‌و وه‌ڵێ ئاماو ئیسلامی نویسیاینی، وه‌رو ئانه‌یه‌ كه‌هیچ به‌ڵگه‌و سه‌نه‌دێوه‌مان نیه‌ن ده‌سوَ مشیۆم به‌هینو پیرشالیاری دووهه‌مشا بنیه‌یمیره‌، كه‌جه‌ سه‌رچه‌مه‌كانه‌نه‌ ئاپاسه‌ سه‌رو پیرشالیاری باس مه‌كه‌را، په‌ی نمونه‌ی جه‌ كتێب و مه‌شاهیرو كوردی بابا مه‌ردوخی ڕۆحانیه‌نه‌ ماچۆ (پیرشالیاری دووهه‌م نامێش سه‌یدموسته‌ مه‌شهوربه‌ {پیرشالیار} ساكن و هۆرامانو كوردسانی بیه‌ن، پیاوێوه‌ زاناو عارف و هامده‌وره‌وشیخ عه‌بدوالقادری گه‌یلانی (471- 561) بییه‌ن، كه‌دماو سه‌فه‌رو به‌غدایش هۆرگێڵانو په‌ی هۆرامانی و كتێبو ماریفه‌تو پیرشالیارو یه‌كه‌میش ده‌س كاری كه‌رده‌ن و ئانیشا كه‌ سه‌رو ئاین و باوه‌ڕو زه‌ڕده‌شتی بیه‌ن واڕاینشو ئانه‌یچ موچیارو ئاموژگاری بیه‌ن هه‌ر پاسه‌ ئاسینیشه‌وه‌) ئینه‌یچ به‌ندیوه‌ چا موچیاریا .
داران گیان داران جه‌رگو دڵ‌ به‌رگه‌ن گاهێ بێ به‌رگه‌ن گاهێ پڕ به‌رگه‌ن
كه‌رگه‌ جه‌ هێڵێ هێڵی جه‌ كه‌رگه‌ن ڕواس جه‌ ڕواس وه‌رگی جه‌ وه‌رگه‌ن
گوشت جـــــه‌واته‌ی پیرشــــالیاربۆ
هــۆشت جه‌كیاسته‌ی زانا سیماربۆ
سه‌ده‌ی حه‌وته‌ و هه‌شته‌می: ئا ده‌ورانه‌ كه‌به‌ ده‌ورانو په‌ردیوه‌ر جه‌ ئه‌ده‌بو یارسانیه‌نه‌ مه‌شهوره‌ن، ئه‌ده‌بو هۆرامی چا سه‌رده‌منه‌ جه‌ ڕه‌وتو دووه‌ به‌یتی مه‌ی به‌رو زیاته‌ر جه‌ قالب و مه‌سنه‌ویه‌نه‌ یا ده‌ بڕگه‌یی كه‌ تایبه‌تو ئه‌ده‌بو هۆرامی بیه‌ن ویِ زیاته‌ر ئاشكار كه‌رده‌ن ، یه‌كه‌م كه‌لامو خودو سولتان سه‌هاكیه‌ن، كه‌ په‌ی گری‌ كه‌سی ئه‌ژناسیانو لاۆم مه‌كه‌رو پاسو ئانه‌یشه‌كه‌رمی، ‌وینه‌یچ نمونه‌یوه‌ جه‌ واته‌كاش:
وه‌سڵ و په‌یوه‌نده‌ن ، وه‌سڵ وپه‌یوه‌نده‌ن هــــازات وه‌ نوورم ، وه‌ســڵ‌ و په‌یوه‌نــده‌ن
نه‌ویرما هـــه‌فتوان ، زاتـــم هــــه‌فتــه‌نا زات و نوورجه‌ یه‌ك ، چه‌شمه‌و وێم هه‌نا
ئانه‌یچ به‌شێوه‌ جه‌ په‌خشانیوه‌ سه‌ر ئاینو باوه‌ڕو یاری ، به‌ نامێ (چه‌ند وه‌ختیوه‌ دوڕ ده‌لیابی) :
(چه‌ند وه‌ختیوه‌ دوڕ ده‌لیابی: به‌حرو به‌ڕ نه‌وی ، سولتان عاله‌م هه‌یبه‌ت دا، سه‌نگ تۆقیا ، رێزه‌ رێزه‌ بی ، یه‌ك پارچه‌ وه‌سه‌نگ ، وه‌ هه‌واو بی وه‌ ئاسمان و ستاره‌گان سازنا ، وه‌….)هه‌ر چن ئی په‌خشانه‌ تێكه‌ڵاویوه‌ن جه‌ له‌كی و هه‌ورامی، ئه‌و ئانه‌بچه‌ مشۆ هینو ده‌ورانو سولتانی نه‌بو ده‌ماته‌ر نویسیا بۆ، كه‌چی جه‌ منابیع و سه‌رچه‌مه‌كانه‌نه‌ به‌ ناوی ئاده‌ورانیه‌ نویسیاینێو ده‌ست نیشان كریاینێ .
هه‌رپاسه‌ جه‌ سه‌ده‌وهه‌شته‌می كه‌سایه‌تیوه‌ پسه‌ مه‌لا په‌رێشانی دینه‌وه‌ری مه‌گنوَ وه‌روچه‌مان، پاسه‌ جه‌ سه‌رچه‌مه‌كانه‌ باسش سه‌ر كه‌ریان مه‌لا ئه‌بولقاسم مه‌شهور به‌ مه‌لا په‌ریشان شاعیروه‌ پایه‌ به‌رز بیه‌ن كه‌ به‌ زمانو عه‌ره‌بی و فارسو كوردی شیعریش واتینی، تا ئا یاگێ باسشان كه‌رده‌ن ونویسته‌نشان جه‌ ساڵو( 801) ه ق ژیوان، كه‌ فره‌ته‌رو شیعره‌كاش نایننێ قاڵبو ئاینیه‌نه‌ به‌ تایبه‌ت ئاینو ته‌شه‌یوعی، بڕی چا شیعراش به‌ شێوه‌ هۆورامی نیاینێره‌، كه‌ ئینه‌یچ په‌ی وێش قوناخیوه‌ ته‌ره‌ن جه‌ ئه‌ده‌بیاتو هۆرامانی كه‌ جییا جه‌ ئه‌ده‌بیاتو یارسانیه‌ن، با ته‌ماشاو ئی چن به‌یتێ جه‌مه‌ڵا په‌ریشانی كه‌رمێ به‌نامی ساقی نامه‌ی.
ساقی باوه‌ره‌ جامێ په‌ی مه‌ستی شووری مه‌ستیه‌ن ژیان ژهه‌ستی
جامێ كه‌ مه‌غزم باوه‌رۆ وه‌جۆش دنیاو مــافیهــا بكه‌م فــــه‌رامۆش
ساقی پڕ بكه‌ر جامێ یه‌ك مه‌نی شــــایه‌د بگوزه‌ریم جــه‌ ماو مه‌نی
به‌ی تا بنــوشــــم وه‌یاد كه‌ســـێ زنده‌گی مه‌رگه‌ن بێ ئه‌و نه‌فه‌سێ ……
جه‌ سه‌ده‌ و ده‌هومیه‌نه‌ یو جه‌ گه‌وره‌ترین شاعیران و هه‌ورامانی به‌سه‌بكێوه‌ جییاواز تا ئا سه‌رده‌مه‌ په‌یدا بۆو مه‌ی مه‌یدَانو ئه‌ده‌بیاتی، كه‌به‌ ڕاسی مشیۆ به‌ سه‌رقافڵه‌و ئه‌ده‌بیات و سه‌رده‌مو وێش ده‌س نیشان كریوَ، ئا كه‌سایه‌تیچه‌ شێخ موسته‌فاو ته‌خته‌یا، كه‌به‌ نه‌شناسیایی مه‌نه‌نۆو ئانه‌ كه‌ شایسته‌و ئادَی بۆ په‌یش نه‌كریان.
شێخ موسته‌فا به‌رابه‌رو سه‌رچه‌مه‌و مه‌نابیعه‌كا جه‌ ساڵو (951 ه ق) جه‌ ئه‌دَای بیه‌نو جه‌ساڵ و(1047ه ق) نه‌ وه‌ فاتش كه‌رده‌ن، كه‌جه‌بنه‌ ماڵه‌و مه‌ردوخیه‌كاو كوڕه‌ زاو مه‌لاگوشایشیا.
باس كه‌رده‌ی سه‌روشێخ موسته‌فای فرینه‌و ئه‌من چێگه‌نه‌ په‌ی نمونه‌ی چه‌ند به‌یتیوه‌ جه‌ پارچه‌ شێعریش مارو، باسكه‌رده‌و مه‌عنی كه‌رده‌یش مازوو په‌ی وێتان.
خورشیده‌كه‌ی ئه‌وج مه‌لاحه‌ت سپهر دووركه‌وته‌ن نه‌خه‌ت ئیستواكه‌ی میهر
گـــه‌رمه‌سێر دڵ‌ كــــه‌رده‌ن وه‌ له‌یلاخ كڵێـڵه‌ش هــــۆردان ده‌مــه‌ی ئاخ و داخ
تای ڕشته‌ی موژه‌م وه‌قه‌تره‌ی ئه‌سرین په‌ڕبیه‌ن جه‌دوڕچوون خوشه‌ی په‌روین
ئه‌گه‌ر به‌ چه‌میوه‌ زانایانه‌ ته‌ماشاو ئه‌ی چن به‌یتی كه‌رم پله‌و پایه‌و ئه‌ده‌بی شێخ موسته‌ فایما په‌ی به‌رگنوَ.
شێخ شه‌هابه‌ دینی كاكۆزه‌ كه‌ریایی :
دماو شێخ موسته‌فای، كه‌سایه‌تیوه‌ ئه‌ده‌بیترما مه‌گنو وه‌روچه‌می، كه‌ ئادیچ په‌ی وێش ئاڵو گۆڕێوه‌ش جه‌ ئه‌ده‌بیات و هۆرامیه‌ن به‌ وجود ئارده‌ن و مه‌تاومێ به‌ سه‌رقافڵه‌وشیعری عه‌روزی یان غه‌زه‌ڵی ده‌ست نیشانش كه‌رمێ، ئی شاعیره‌یچ (شێخ شه‌هابه‌دین وكاكۆ زه‌كه‌ریاییه‌ن)كه‌ ئادَیچ جه‌ ساڵو (1003ه ق) جه‌ ئه‌دَای بۆو جه‌ ساڵ و( 1072ه ق) وه‌فاتش كه‌رده‌ن، ئینه‌یچ نمونه‌یوه‌ جه‌ شێعرو شێخ شه‌هابی.
موسڵمانان یه‌ك له‌شكری جــه‌هند ئامان به‌عه‌زمی چین
جــه‌سه‌رئامان به‌بێ سـامان مــه‌گێرۆ چین وهه‌م ماچین
ئه‌گه‌رچینه‌ن ئه‌گه‌رماچین نه‌ده‌ورش له‌شكره‌ن چین چین
سپای هندی چــه‌نی زه‌نگی حـه‌سارش دان به‌سه‌دپه‌رچین
چین چینی چین عه‌جه‌ب ماچین به‌چینش هه‌ن هه‌زاران چین
جــــه‌ماچین مــــاوه‌رۆ غـــاره‌ت قه‌تاران گوڵ عه‌ره‌ق چین چین
ئه‌گه‌ر ته‌ماشاو ئی شێعریه‌ كه‌رم جییا چانه‌یه‌ نا قاڵبێوه‌ عه‌روزی و سه‌بكیوه‌ تایبه‌ت به‌ وێش ، مه‌وینم به‌ شێوه‌یوه‌ تایبه‌تی كه‌په‌نه‌ش ماچان( گه‌مه‌كه‌رده‌ی به‌ واته‌كا= بازی با كلمات) واژه‌ ئارایی زه‌ریفش ئیناچنه‌.
دماو شێخ شه‌هابی كه‌سایه‌تیوه‌ته‌رمان پسه‌ ساحیب سه‌بك و ڕه‌وتێوه‌ تایبه‌ت به‌ وێش مه‌ی ئارا، ئادَیچ سه‌یدی هه‌ورامیه‌ن، هه‌رچن بڕیوه‌ كه‌س باوه‌ڕشا پانه‌یه‌ هه‌ن كه‌سه‌یدی یه‌كه‌میچمان هه‌ن، كه‌ ئیمه‌ هه‌تا ئه‌گه‌ر هه‌ردویشان به‌یۆی حه‌ساب كه‌رمێ، بازهه‌م جه‌ ڕه‌وتو ئه‌ده‌بیه‌نه‌قسیش په‌ی كه‌رده‌ی هه‌ن، ئانه‌یچ جه‌ دوێ بابه‌تینه‌، یه‌كه‌م: شێعری (موله‌مه‌ع یان تێكه‌ڵاوا) دووهه‌م:( غه‌زه‌ڵ‌)جه‌ چوارچۆو عه‌روزیه‌نه‌، نمونه‌و یه‌كه‌می (موله‌ مه‌عیوه‌ هۆوارمی فارسی)جه‌ سه‌یده‌ی.
ئه‌برۆ كه‌مونی دابینیش تیرێوه‌ نه‌ی گــۆشــه‌و دڵیم
مــــــژگان اوكــــــرد به‌ دل زخــــم گـــــران الـمستغـاپ
ئاوفه‌رده‌نم زومیونیون میشه‌م ده‌ردون كزێوم گیون
یاران كجــــا مـــرهــــم كنم زخــــم گــــران الـمستغـاپ
نمونه‌و دووهه‌م جه‌سه‌یدی هۆرامی به‌ عه‌ره‌بی .
ئه‌ر ســـه‌راســه‌ر زیڵو من گێڵیش پۆنه‌ غیـــر حبك فـی فـــوادی لیس شیـــــی
شێخ و پیر و مـــه‌لا و میر گرد عاشق و مـــــــا علیهـــم لــــــومـــــــه‌ الاعلـــــــی
ئی جۆره‌ شێعرێ جه‌دیوان وسه‌یدیه‌نه‌ فرێنێ، به‌تایبه‌ت فارسی وهۆرامی، ئه‌گه‌ربه‌ چه‌مێوه‌ وشكنای بوزمیشان وه‌روو شێۆكه‌رده‌ی، مه‌وینم چا قاڵبیه‌ كه‌ په‌نه‌ش واچێنی كه‌لاسیك و تایبه‌تو هۆرامانی ئامه‌ن به‌رو ئه‌ره‌مته‌و ئاچوار چۆیشه‌ گرتون وه‌ كه‌په‌نه‌ش واچیان (عه‌روز)، لایوه‌ ته‌رو شێعرو سه‌یدی ئانه‌ بیه‌ن كه‌به‌ زمانیوه‌ كۆنو ویه‌رده‌و هۆوارمانی تاوانش شێعرانیوه‌ بنیۆره‌، كه‌مترین كه‌سێ تاوانش ئاپاسه‌ هه‌نگامه‌ هۆرگێرۆ.
جه‌ سه‌ده‌و یانزه‌ یه‌نه‌: مشێۆم به‌سه‌رده‌م و ئه‌وجگێرته‌و ئه‌ده‌بیات و هۆرامانی ده‌س نیشان كریۆ، چی ده‌ورانه‌نه‌ ئێتر كه‌سانیوه‌ پسه‌ بیسارانی و میرزا شه‌فیع كولیایی و خانای قوبادی و ئه‌ڵماس خان كه‌نوڵه‌یی و… میانێ مه‌یدَانو بناغه‌یوه‌شان مته‌ن سه‌رو ئی ئه‌ده‌بیاتیه‌ كه‌ مایه‌و شانازیو فه‌خرو ئه‌ده‌بیات و كوریه‌نێ، دما ئادَیشان كه‌سایه‌تیوه‌ پسه‌ مه‌ولویش هۆر مه‌گنۆ كه‌ نا سه‌رپۆپه‌و ئی ئه‌ده‌بیاتیه‌وه‌، كه‌ ئه‌گه‌ر گه‌ره‌كمان بوَ په‌ی هه‌ركامی نمونیه‌وه‌ باس كه‌رم زیاته‌ر چانه‌یه‌ چه‌مه‌رَاینم تولش په‌نه‌ مه‌دریۆ، خاسته‌رمان زانا ته‌نها به‌ چن به‌یتێوه‌ جه‌ مامۆسا بێسارانی و مه‌وله‌وه‌ی كۆتایی به‌ باسه‌ كه‌ی بارمێ.
مامۆسا بیسارانی:
به‌ دامــــــانت بــۆ …………………. سا ســــوه‌یل ده‌ستم به‌ د امـــــانت بۆ
ئه‌وســا جـــه‌ یه‌مــه‌ن به‌ر ئامـانت بۆ ئه‌وه‌ڵ ڕشته‌ی ســــه‌وڵ خه‌رامانت بۆ
سا ســـوه‌یل ســـه‌رم نه‌ڕات توفه‌یل بۆ ئانــه‌ مــــه‌ره‌ژی با بـــالاَی لــــه‌یل بــۆ
مامۆسا مه‌وله‌وی :
دڵه‌ی خـــه‌م خـــه‌یاڵ جـــۆش ئاوه‌رده‌وه‌ مه‌عــدووم هه‌م هه‌وای(زه‌هاو)كه‌رده‌وه‌
زرنگه‌ی سـه‌دای سازجه‌ ریشه‌ی ئه‌عزام كـه‌مـــانچـه‌ ده‌ستوورمــــاوه‌رۆمـــــه‌قام
یان.
تا تــه‌وانام بی شــــــه‌و بێـــدَاریم كه‌رد په‌رێ نۆشـای جام بێ‌قـــه‌راریم كه‌رد
وێت واته‌ن هـه‌ركه‌س شـه‌وان بێدَاربۆ مشیۆمــه‌ست مـه‌ی باده‌ی مه‌ی‌خاربۆ

سه‌رچاوه‌ كان
ـــــــــــــــــــــــــ
فه‌رهه‌نگی دێخودا دیخودا
مێژوی رێبازی زمانی كوردی هه‌ورامانی
مێژوی گوزیده‌ حه‌مدوڵای مستوَفـی
دیوان بابا تاهیری هه‌مه‌دانی په‌رویز ئه‌زكایی
پارسی گویان كورد حه‌یره‌ت سه‌جادی
مێژوی مه‌ردۆخ شێخ موحه‌ممه‌د مه‌ردۆخ
ڕه‌سه‌نایه‌تی زمانه‌كه‌ت بناسه‌ ماموستا هه‌ورامانی
مێژوی ئه‌ده‌بی كوردی مارف خه‌زنه‌دار
مێژوی وێژه‌ی كوردی بۆره‌كه‌یی
دیوان پیرشالیار مه‌حه‌ممه‌د به‌هائه‌دین
دیوانی مه‌لاپه‌رێشان ئه‌سفه‌ندیاری غه‌زنه‌فه‌ری
دیوانی سه‌یدی كاردۆخی
كه‌شكۆڵی هه‌ورامان ئاماده‌ی چاپ ئه‌مینی
دیوانی بیسارانی حه‌كیمی مه‌لاساڵح
دیوانی مه‌وله‌وی ماموستا موده‌ڕیس
دایه‌ره‌تول معاریفی گه‌وره‌ی ئیسلامی ناوه‌ندی گه‌وره‌ی ئیسلامی تاران
كتێبی ئاڤێستا وه‌رگێڕان ولێكدانه‌وه‌ی هاشمی ڕه‌زی ناوه‌ندی بڵاوكه‌ره‌وه‌ی بهجه‌ت چاپی دووه‌م ساڵی1380
مێژووی هه‌ورامان موحه‌مه‌د ئه‌مین هه‌ورامانی ناوه‌ندی بڵاوكه‌ره‌وه‌ی به‌ڵخ چاپی یه‌كه‌م 1380
فه‌رهه‌نگی موعین د- موحه‌ممه‌دی موعین چاپخانه‌و ناوه‌ندی بڵاو كه‌ره‌وه‌ی دیبا 1385
فه‌رهنگی برهانی قاتیع موحه‌مه‌د حسین كوڕ خلفی ته‌بریزی ناوه‌ندی بڵاوكه‌ره‌وه‌ی حه‌یده‌ری 1380
(المعجم فی اشعار العجم) موحه‌مه‌دی كوڕی قه‌یس ناوه‌ندی كتیب فروَشی تاران1346
سروه‌ی ژماره‌ 208 ناوه‌ندی بلاَو كه‌ره‌وه‌ی سه‌لاحه‌دینی ئه‌یوبی ئورومیه‌

محمه‌مه‌د ڕه‌شیدی ئه‌مینی : پاوه‌ : تلفون همرا 09187222822

ئی بابەتە کوٙنفرانسو هەورامان ئەژناسی جە شارو هەڵەبجەی 21/4/2017  پەخش کریان 

 hewraman
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما فرەو ژەنا دلێ زەماونڎ و مێمانیا و…حەز مکەرا پاڵا…