یانە ویەردە و هەورامانی داڎ و یەکسانی سەردەمو دەسەلاتو سانەکا ھەورامانینە

داڎ و یەکسانی سەردەمو دەسەلاتو سانەکا ھەورامانینە

55

داڎ ویەکسانی سەردەمو دەسەلاتو سانەکا ھەورامانینە

مشتێ نمونەو خەرمانێن…

  •  ( ئەمیر سەعید جیاشا )

جیاشا  ساڵەو (698 کوٙچی قەمەری، 1298 زاینی ) جە ماوەو دەسەلاتداریشينە فرە داد پەروەر بیەن، نمونێوە گێڵناوە ، ”  سەعید جیاشا”  هەسەرێوە و ئەسپێش بانە ،ئەسپەکە پەی سواری و گیڵای و هەسەرکێش پەی بار ئاردەیو بەردەی.

خوٙڵکە دڵسوٙزەکەش  ماچا بە جیاشا ی  هەسەرکێت وەسێنە و ئەسپەکەی ورەشە چونکاتەی  وەی کەردەی هەردوی  خەرجو مانیای فرەش گەرەکا، ئادیچ بە گوٙششا کەروٙ و ئەسپەکەی ورەشوٙ تەنیا  هەسەرکێش مازوٙوە ،هەم سوارەیچش بوٙنەو هەم باریچش پەنە ماروٙ و بەروٙ، دمایی ماچوٙ بە خوٙڵکەکەیش بەراسی هەرمانێ خاسەتا کەردە، وەی کەردەی  ئەسپێو هەسەرێ پیوەرە  خەرجێوە ومانیای فرەش گەرەکا، ئەمیر سەعید جیاشا  ماوەو سەد سالا حوکم رانی داڎپەروەرانەش بەردەن سەر جە هەورامانەنە  و کوڕەزا زا زاو  بەهمەنی بیەن.(جیاشان کوڕو  جەلالەدینی کوڕو یاریە بەگی کوڕو بەهمەنی ).

  • رەزاسان سالەو 1756 زاینی و 1170 کوٙچی قەمەری بی بە سانو هەورامانی، کەسێوە دادپەروەر بێ،هەرچی خەڵک بێ جەمش کەردەو جە هەورامان، دژمنەکیش ئاشتێ کەردیوە،  کوٙنە دژمنەکێ بەینو یوٙترینینە جە ڕاو  ژەنو ژەنوازیوە تێکەڵو ئاشتێش کەردیوە ، چن دەگیوە هەورامانیش ئاوەدانێ کەردی، هەرزانی و ئاسودەیی هەورامانەنە  وەڵا بیوە، شادی و شیوەنەنە یاردی خوٙڵکی دێ، دڵنەوایی و خەمەوەرو ھەژارو کەم دەسەکا بی، سەردەمو ڕەزا سانی دوژمنکاری و  دزی و ھەرمانێ نایاسایی بارشا کەرد ھەورامانەنە  ھەر نەمەنێ، خەریکو ئاوەدانیو وەشکەردەو جادەی بێ بەینو دەگاکا ھەورامانیە،پردیش دروس کەردی، پاسەش سەرئاما ،چندەھا دەگێ تەرو ھەورامانیەنە بەگەکێ  کە وەرپەرسێ دەگا کا بێنێ، چەمشا بڕی گەورەکەیشا (سان) و مزگیو پردو جادەو ئاوەدانیشا وست دەگاکاشا.

ڕەزا سان زیاتەر جە 25 سالا حوکمو ھەورامانیش کەردەن ،نەکەسش کوشتەن،نەکەسش زیننانی و ئەشکەنجە کەردەن، نە کەسش تاڵان کەردەن  ، جەریمە کەردەو خەڵکی و سەرانەش ھەر فرە کەم کەردەبیوە،واچێ خوٙڵک نیاش ئیننە بدۊ.

رەزا سوڵتان وەختی نانش پەی ئارێنێ ھەرگیز نازێ یەرێ واردی پیورە سەرو سفرەکەیشەو با (ماس،دوٙ برنج) واچێ ئینە  خەرجی زیادەنو  حەراما، دما تەر فەرمانش دابێ ھەکە ھیچ ھەورامێی پەیش نیا دووێ واردی بەیەک ژەمەن بوەروٙ ،مەشوٙ یەک دانە واردە بوەروٙ،ئینەچ نیشانێ خەم واردەی بێ پەی خوٙڵکەکەیشو نیشتگاو ھەورامانی، حەزکەرێ گرکەس پێسەو یوٙی واردە بوەرا،  یانێ جوٙرێ جە یەکسانی و ھامبەشی( ئیشتراکیەتی)  بەرێ راوە ، یانی ئەگەر بایجانیو  گوٙشتو ماس سەرویەک سفرەیوٙ  بیەبێ  ئەشیا توٙیوٙشا  ورت چنەیبێ.

جاریوەشا مێمانێش  ئامێبێنی جە لاو ئەردەلانەکاوە واتەبێش  مەشوٙ تەنیا یەک واردە بوەردێ،ئەوی تەر پەی خەڵكێوە ھەکە نیاش بوەروٙ،   ئینە نیشانی حوکم و داڎپەروەری و یەکسانی  سانەکا ھەورامانی بیێنە جە دیر زەمانوٙ، جە ئەوەڵو حوکمو سانەکاوە هەتا  دمایشا ئامان ئیجوٙرە  کەلتورە  ڕێخەش کوابێرە گرکەس  گوٙشش دارێنە .

  • حەسەن سان: دەسەلاتدارێ فرە خەیروازو دادپەروەر بیەن ،ئەگەر جەریمەو یوٙیش کەردەبیێ بە سەد تمەنێ ،دمایی ھەر  نیم قەرانش چنە سانێ وەروئانەی نامێشا نیابێ حەسەن نیم قەران،ھەرزانی و ئاسودەی سەردەمو حەسەن سانینە باڵش کێشتەبێ ملو ھەورامانیەرە.

ئاوەخت  ھەورامانەنە ئیشتراکی و دادا پەروەری بیەن،وەلێم داخەکێم دماو حوکمو سانەکا وردەوردەی ئی کەلتورە زەریفە ئینسان دوٙسە نەمەنو  فاڕیا، ئیسایچ وینمێ دنیا چێشش سەر ئامێنە، ھەڵبەت ئەشوٙئانیچ واچمێ کە بەعزێ جە سانەکا سەروەختو دەسەڵاتیشانە نادادپەروەری و خراپەکاریشا کەردەن، وەلێم بەشێوێ فرەیی سانەکێ خەمەوەرێ ھەورامانی و خوٙڵکەکەیش بیێنێ.

 سەرچەمە :مێژووی سانەکانی ھەورامان..قازی عەبدولا شەیدا (ھوٙرگێلنیاش پەی سوٙرانی سەریاس محەمەد)

 د.ناجح گوڵپی  11/8/2017

 

 hewraman
  • وەننەن

    وەننەن ( ونند) : پردەی کۆنێ سەرو ڕۆخانەو سیروان پەی دەگاو هەجیج ـ ی .  وەنەن جە ئەساتیری ک…
  • مشتێ جە خەرمانێو

        مشتێ جە خەرمانێو ئەگەر لاپەڕەکاو مەژەی هوٙردەیمیٛوە ، چنڎەها ڕازیٛ سەیرو سەمەریٛ گنا و…
  • ستەم هەتا کەی ؟

    زوڵم هەرزوڵما ، دەسەڵاتو فارسی نمازوٙ خەلکو کوردەسانی بە کوردی بوانوٙ ، دەسەلاتو تورکی نما…
Load More In ویەردە و هەورامانی

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما فرەو ژەنا دلێ زەماونڎ و مێمانیا و…حەز مکەرا پاڵا…