یانە زوان زوان چەنی پەیڎابیەن؟

زوان چەنی پەیڎابیەن؟

129

 

زوان چەنی پەیڎابیەن؟

چاوەختەوەن زوان پەیڎابیەن، زوان ئەشناسەکیٛ ویٛشا خجڵنان پا وەجەڵاوە هەکە بنەڕاو  پەیڎابیەی زوانینە هەنیٛ، ئتر کوٙمەڵیٛ گریمانیٛ ٛپەی چەنیەتی دروسبیەی زوانی ئامێنیٛنە، وەرە وەرەی باسشا کەرمیٛ:

  1. زوان کەردەو خوڎاین: ئی گریمانە ماچوٙ زوانو ئانزانی خوای بەخشان پەنەش، یانی بە داواو خوڎای خەڵک فیٛرو قسیٛکەردەی و نامیٛ چیٛوەکا بوٙنە، کتیٛبە ئاینیەکیٛ ” تەورات، ئینجیل، قورئان ” ئی ڕاسیە واوەی کەراوە کە زوان بەخشش و خوڎاین پەی ئانزانی، وەختێ خوای گەورە ئادەم و گرد ئاژەڵەکیٛش دروسیٛکەردیٛ، وستیٛش وەردەمو ئادەمی، ئتر ئادەم نامیٛ گردو ئاژەڵەکاش نیا، پاسە بوٙ یڤەم کەس بیەن فیٛرو زوانی بیەن، جا فیٛرو کام زوانیە بیەن یام بە کام زوان قسیٛش کەردیٛنە، پەیلوای هەن ماچوٙ  بە زوانی ” عیبری” قسیٛش کەردیٛنیٛ کە زوانو جولەکەین، پەیلوای تەر ماچوٙ بە عەرەبی قسیٛش کەردیٛنیٛ.
  2. ڕیٛککەوتەی: ئی گریمانە ماچوٙ ئانزانەکیٛ ویٛشا ڕیٛکیٛ مگنا سەرو واتەکاو واژەکا و پەی چ مەبەستو نیازیٛ و کەی و چکوٙنە بەکارشا بارانە، نمونە: ویٛشا ڕیٛکیٛ گنا سەرو نامێوە کە بە ” ئاویٛ ” واچا ئاوی، بە ” چناری” واچا چنار… هتد، هەر زوانێو شیٛوەو ڕیٛکەوتەیش جیاوازەن پەی دیاریکەردەی واتەو واژەکا.
  3. غەریزەی تایبەن: ئی گریمانە ماچوٙ زوان غەریزەی تایبەن کە بنەڕەتنە گرد ئانزانێوە هەنش، پەی نمونەی وەختیٛو ئانزان توڕە بوٙنە جوٙرە دەنگێوە تایبەش چۆ میٛ، ئی جورە دەنگیٛ یام هورست و نیشتیٛ جە گرد ئانزانێنە هەنیٛ، وەرو ئانەی بەروستەی یام واتەی یوەم واتیٛ لاو ئانزانیوە گرد پیٛسە یوٙی بیێنیٛ، گرد جە یوٙی یاوێنیٛنە.
  4. سروشت و دەنگە سروشتیەکیٛ: ئی گریمانە ماچوٙ زوانو ئانزانی جە دەنگە سروشتیەکاوە دروسیان، پیٛسە دەنگو ئاژەڵەکا، دەنگو مەڕیای چیٛوەکا، گڤەو وای، هاژەو خوڕەو ئاوەکا، هەورەتریشقە، داروین کتیبو نەژادو بنەچەکانە ماچوٙ (( زوانو ئانزانی هاوارو گیانەوەرەکان، تەنیا جە پلەنە جیاوازیٛنیٛ، زوانو ئانزانی بە تەشکیٛ وەڵکەوتە ئامان، ئیجا وەرە وەرە تروقیش کەردەن، پەنە وازەکاش پاسەشا کەردەن کە قسیٛ بکەروٙ)) .ئی گریمانە کەموکوڵیٛش هەن، چون ئەگەر ئانزان جە دەنگەکا سروشتیوە فیٛرو زوانی بیەبوٙ، ئەی چەنی ئاژەڵەکیٛ فیٛریٛ نەبینیٛ؟  ئیجا دەنگە سروشتیەکیٛ سەرانسەرو دنیاینە پیٛسەنیٛ یوترینی، ئەی چی گردو ئانزانەکا فیٛرو زوانێوە نەبیێ؟ کەچی هەزاران زوانیٛ جیێ فیٛریٛ بینیٛ.
  5. کوٙمەڵایەتی: ئی گریمانە ماچو زوان تایبەن بە خەڵکی و کۆمەڵگەی، هیچ کۆمەڵگیٛوە نیا هەکە زوانش نەبوٙنە، تا ئانزان تیکەڵو خەڵکی و کوٙمەڵگەی نەبوٙ فیٛرو زوانی نمەبوٙ، ئینە ماچو زوان هورگیریوٙ نەک بە میراس و جینیتیک پەیش مەنوە، وەرو ئانەی زوان ئەشناسەکیٛ چنڎ ئەزمونێوەشا سەرو ئانزانیوە کەردیٛنیٛ و سەلەمیان کە ئانزان ئەگەر تیکەڵو خەڵکی نەبوٙنە نمەتاووٙ قسیٛ بکەروٙ و فیٛرو زوانی نمەبوٙنە.
  6. هاوارو قیژە: ئی گریمانە ماچو زوانو ئانزانی جە هاوارو قیڕە و قیژە و ناڵەو ویٛشوە پەیڎا بیەن، یانی ئانزان وەختو وەشی و ناوەشی و ئازاریٛنە ئی جوٙرە دەنگیٛشە چۆ ئامێنیٛ.
  7. ژڵیٛویای: ئی گریمانە ماچو زوانو ئانزانی جە ئەنجامو ژڵیویای ئەندامەکا لەشینە بیەن، پیٛسە سەرە لەقنای، چەم تروکنای، لچ کروٙتەی …هتد، ئانزان بنەڕەتنە ئەپی جۆرە ژڵیٛویایە یاوانە ئەو یوترینی، ئیجا فاڕیان پەی زوانی.
  8. موزیک: ئی گریمانە ماچو زوانو ئانزانی جە گورانیێوە ئامان، یاخود زوان و موزیک سەرو یەک بنەڕەتینیٛ، باوەرشا پاسنە بیەن زوانو ئانزانی واتیٛ دریٛژیٛ بیێنیٛ و ئاوازدار بیەن، ئیجا ورە وەرەی فاڕیان پەی ئینەی کەهەن .

د. ناجح گوڵپی  3/6/2019

سەرچەمە:  کتیٛبو ڕازوانی هەورامی بەرگی دووەم

 hewraman
  • مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی

                    مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی موٙرفیمو”مە”ی سەرەمڕەی، یوٙن جە سیما دیا…
  • ئامڕازو”یچ، چ”ی

     ئامڕازو”یچ، چ”ی:     ئامڕازو”یچ. چ” یام مورفیمو”یچ.چ”…
  • زوانی سیوەندیSivandi language  

    زوانی سیوەندیSivandi language   زووآن سیوندی سیوەند تاقە دەگایوە گەوریٛنە  ئینا هەشتاو پەن…
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی

                مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی موٙرفیمو”مە”ی سەرەمڕەی، یوٙن جە سیما دیا…