یانە پەیلوای یاگیٛ، شوٙنە

یاگیٛ، شوٙنە

110

یاگیٛ، شوٙنە

شیکاریێوە پەی ماناو (یاگیٛ و شوٙنیٛ)(شوٙنە، شوٙنی) چەنی بەکار ئاوردەیشاو دلیٛ ڕستەینە و قسیٛکەردەینە، زوانی هەورامینە ، نمونیٛ:

شوٙنە، شوٙنی : بوٙ شوٙنیم ، لوە شونیش ( فڵانە کەس ئینا یاگێوە دورەدەسنە  پەنەش ماچو بێ شونیمرە یام بلوٙ شونیرە) تا هەرمانەکیٛ پیٛوەرە کەرمیٛ . شوٙنیم هورکەردەن: یانی یاگیٛش مزانوو.

یاگیٛ: بوٙ یاگیٛم ، لوە یاگیٛش  سەرنجەو ئی دووە ڕستا بڎە چنڎ ماناشا فەرقش هەن(  بوٙ یاگیٛ من نیشرە، یام لوە یاگیٛ ئوڎی نیشرە) یانی ماناکیٛش یەکسەر مڎوٙ دەسۆ و دوور مەگنوە، پەڕ پیٛکۆش ، ویٛڕاس.

واتیٛ( یاگیٛ )  ئنڎە نزیکەنە و ئاشکرانە  وەختو واتەینە تەنانەت پەی وتەیچ بەکارش مارمیٛ” یاگیٛ وتەی” یانی سەرنگێوە دوٙشەکێوەو لیٛفیٛ بوٙ بە یاگیٛ وتەی. ماچوٙ ( یاگیٛ بارە با بوسمیٛ، یاگەکا بارە وەرمما مێو) هەرگیز نمەگنجیوٙ واچی ( شوٙنی بارە با بوسمیٛ) یاگیٛ بیاوەرە.

هەکە ماچمیٛ ڕوٙ شەمەی ساتو دوویٛ دمانیمەڕوٙی، گلیرۆ بیەی سازکریوٙ . ئیجا  پەرسا چ یاگێوە، چ شوٙنێوە، منیچ ماچو یاگیٛ: هەورامان، هوٙڵو داڵانی، چون وەڵتەر زاناما کە یاگیٛ پەڕ مەرامەکەی پیٛکوٙ بیٛ ئیلاو ئەولا، وەلێم ئەگەر واچی چ شوٙنیٛ، ماناکیٛش فراونتەرنەو یاگێوە زیاتەرە گیٛروٙوەو، خاس مەعلومە نیەنە،  زوانی کوردینە پەی ئیجوٙرە بابەتا ” شوێن ” منویسا،  نەڎیەنم بنویسا ” جێگە” ، وەلێم من باوەرم چامنەن، هەورامینە بەکار ئاوردەی واتیٛ فەرقکەروٙ چەنی سورانی، یانی مانا بەخشای دوویٛ کەلیما فەرق کەروٙ وەختێوە ڕستەنە بەکارشا ماری. ئینەیچ تایبەمەندی گرد زوانێوەن کە جیان چەوی تەری .

دەرێ وەرە، شوٙنی مەکەرە

شونەما : تأثير

شوٙنە گمکیٛ.  چی یەرە نمونانە پەیما بەر گنوٙ کە شوٙنە مانای واتاییەش هەنە، وەر وەڵانە، نیەنە وەرەچاماوە، یانی  دەرێ وەرە و شوٙنی مەکەرە، هەرمانێوە خراپە، پەنڎێوە دەی و سڕ پۆشەش کەری با کەس پەنەش نەزانوٙ ، یام شوٙنەما نەنیەیرە، شوٙنە گمکیٛ، کابرام پەی نە ئیزیاوە، هەر ڕویٛ ئینا یاگێوە چون شوٙنە گمکیٛ کەروٙ، یانی یاگیٛ ویٛش فاڕوٙنە .

وەلێم وەختێوە ماچمیٛ ” یاگە پا” ئینا وەرەچەماوە، کە یاگەپان، پاسە بوٙ  شوٙنی پەی یاگێوەبوٙ کە فروانتەرو وەرپانتەر بوٙ ، ناوێڕاس و گجار مانای واتاییەش هەنە، وەلێم یاگیٛ ویٛش و ماناش ئینا وەرچەماوەو پەڕ پیٛکوٙش، مانای واتاییەش نیەنە .

هەڵبەت ( یاگیٛ، شوٙنە) هەردوویٛ یاوەرکەردەنیٛ،”ظرف” “قەید” یاوەکەردەو یاگیٛ”ظرف مکان”.وەلێم شوٙنی بوٙ بە یاوەکەردەو زەمانی و مەکانی( بوٙ شوٙنیم، کەی بەو شونیت ؟ شوٙنەو ئانەیچرە. یانی باسو وەختی کەروٙ، یانەتا ئینا کام شوٙنەنە. دەرێ وەرەو شوٙنیٛ مەکەرە) .

زوانی هەورامینە ماچا” جا” جاو ڕام نیەن، یانی یاگیٛم نیەنە. جاگە= یاگە،  دەنگو “ج ” واڕیان بە “ی” یا، و دماگیرو “گە” لوان سەرش و نامێوەش وەشە کەردیٛنە”یاگە.یاگیٛ” یاگیٛ زوانی هەورامینە کەلیمێوە میٛڵیٛنە، “گە” پسەو هەوارگە، شەوگە، کە ملوٙ سەرو فرەو کەلیمکا و نامیٛو یاگیٛ وەشکەروٙنە.( نمونە فاڕیای دەنگو “ج” پەی “ی” : جەژن: یەزن: یەسن).

جاری چامنە هەن ماچمیٛ ڕام نیەنە= جام نیەنە= یاگیٛم نیەنە، ڕاو پەیام کەرۆ ویٛم ڕاو سەرەیم کەرووە، پاسە بوٙ ڕا ماناو یاگیٛ بەخشوٙنە چی حاڵەتەنە. ڕەنگا بەکار ئاوردەی” یاگیٛ و شوٙنیٛ” بەپاو لەهجەکاو زوانی هەورامی ، یام بەپاو دەگایەکاو هەورامانی فەرق کەروٙ، ئینە بەرویرو ویٛمەن باسم کەردەن، ئومیٛد کەرو  باسەکەم یاگیٛ گیٛروٙنە.

د. ناجح گوڵپی   18/5/2019

 hewraman
  • جە«ناهید» تا «ماریا» هەورامی

    جە«ناهید» تا «ماریا» هەورامی ئەر تەمەت بڕوو سەدٚ لەعنەت وەنەم کۆشتەی زیاتەر چێش کەرا پەنەم…
  • تەرسە ماڕ

    تەرسە ماڕ: بابەتێوە شەوقی شەیدای، باسو نەتەرسای و شەرم نەکەردەی کەروٙ، وەختیٛو گەرەکت بوٙ …
  • با بەیمێ ویٛمارە

    پەیلوای شەوقی شەیدای چی واتاریٛنە کە ئاراستەو هەورامیەکاش کەردیٛنە، داواکەروٙ کە هەورامیەک…
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی

                مە؛ موٙرفیمو سەرەمڕەی موٙرفیمو”مە”ی سەرەمڕەی، یوٙن جە سیما دیا…