یانە پەیلوای نامه سرگشاده در خصوص «ثبت جهانی هورامان» خطاب به استانداران کرمانشاه وکردستان

نامه سرگشاده در خصوص «ثبت جهانی هورامان» خطاب به استانداران کرمانشاه وکردستان

84

باسمه تعالی

جناب آقای مهندس هوشنگ بازوند، استاندار محترم استان کرمانشاه

جناب آقای بهمن مرادنیا استاندار محترم استان کردستان

با سلام

احتراماً ضمن عرض تبریک و شادباش خویش به مناسبت آغاز بهار باستانی و سالِ پر برکت بارانی امسال، به استحضار می رساند، جای بسی خوشحالی می نماید که، مدت زمانی است متولیان فرهنگی استان های کردستان و کرمانشاه به ارزش فرهنگی منطقه ی هورامان پی برده و به فکر ثبت جهانی آن افتاده اند. با عنایت به اینکه استانداران محترم دو استان بعنوان سکان دار رفیع ترین پایگاه دولتی کشور در دو استان مذکور، مسئولیت پاسخگویی به امورات ثبت جهانی هورامان را بر عهده دارند، خطاب این نامه به مردم به عنوان صاحبان اصلی این کهن سرزمین و اساتید معزز به عنوان استانداران دو استان یاد شده، می باشد.

آنچه در این نامه می‌آید درد دلی از یک پژوهشگر فرهنگی و مرور سریع دلائل ثبت جهانی هورامان با نام و عنوان «هورامان» و با مشارکت پژوهشگران بومی منطقه و طرح چند سوال به همراه ارائه پیشنهاداتی جهت هر چه بهتر شدن روند ثبت می باشد.

ثبت جهانی چیست؟

همانطور که نیک واقفید؛ ثبت جهانی، عهدنامه ای بین المللی است که در سال ۱۳۵۱ شمسی به تصویب اجلاس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارد و متعلق به تمام انسان های زمین فارغ از نژاد، مذهب و ملیت خاص می باشد. بر پایه این کنوانسیون، کشورهای عضو یونسکو می توانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی خود را نامزد ثبت به عنوان میراث جهانی کنند. این آثار پس از ثبت ضمن باقی ماندن در حیطه حاکمیت کشور مربوطه، به عهده تمام کشورهای عضو خواهد بود.

مکان های ثبت شده در یونسکو بعنوان میراث جهانی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه و یا شهر است. هرچند کسب حمایت های جهانی برای حمایت از یک اثر طبیعی، فرهنگی، تاریخی و … ارزشمند است، اما پرسش های فراوانی برای طرح یک موضوع کلی و گسترده و مبهم به نام ثبت جهانی منطقه ی هورامان وجود دارد و لازم است از هرگونه شتاب زدگی و عجله برای دستیابی احتمالی به رویاهای مدنظر جداً خودداری نمود.

آثار مثبت و منفی و اثر آن بر زندگی مردم ارزیابی گردد و در یک طرح تحقیقی علمی میزان حمایت جامعه بومی را البته بعد از تشریح کامل پروژه سنجید، چرا که بدون مشارکت آگاهانه مردم هیچ طرحی ولو جامع و کامل و علمی به سرانجام نمی رسد. چرا که هم اکنون هم، زمزمه هایی اعتراضی در خصوص اثرات ملموس و منافع حاصل از آن، از جانب اهالی ساکن منطقه و نه فعالین فرهنگی خارج از هورامان، به گوش می رسد.

آنطور که از قراین و شواهد و گزارش های ارائه شده بر می آید، هنوز که هنوزه ابعاد ثبت هورامان (طبیعی، فرهنگی، تاریخی، اجتماعی) مشخص نشده است. اما با توجه به پتانسیل بالای فرهنگی و طبیعی آن، اهتمام در این دو بعد می تواند زودتر از بقیه نتیجه بخش باشد.

هورامان

منطقه هورامان که این روزها با اشتباهی نابخشودنی، منطقه ی اورامانات و خودِ هورامان را اورامان می خوانند، از مناطق زیبا و دلفریب غرب کشور است که بین دو استان کرمانشاه و کردستان واقع شده و بخش کوچکی از آن نیز در استان حلبچه ی اقلیم کردستان می باشد. هر چند جغرافیای فرهنگی هورامان از محدوده ی فعلی گفته شده در طرح نیز فراتر می رود و تا مرزهای منطقه سارال در سقز، خانقین و شاره زور در عراق و ماهیدشت در کرمانشاه نیز می رسد، اما هم اکنون و با طرح فوریت شامل محدودهی محدودی است که بصورت عرفی هورامان نام دارد و محصور بین شهرهای سنندج، کامیاران، مریوان و حلبچه در اقلیم کردستان عراق می باشد و بایستی کلیه ی تلاش ها در آن راستا و شامل آن محدوده باشد و لاغیر.

از مناطق مهم شهری آن نیز می‌توان به پاوه، نودشه، نوسود، هورامان تخت، بیاره و طویله اشاره کرد. صد البته در شهرهایی نظیر مریوان، حلبچه، خورمال، کامیاران، سنندج، کرمانشاه، جوانرود و تهران نیز از طریق مهاجرت مردم هورامی زبان ساکن شده‌اند.

در حالت کلی، هورامان به سه بخش لهون، تخت و ژاوه رود تقسیم می شود. هر چند تقسیم بندی های دزلی، رزاب و کمره، گاورود هم که بیشتر با پیشوند چَم مشخص می شوند، نیز در آن گستره می باشند. این منطقه دارای کوه هایی سخت و سنگلاخی با دره هایی عمیق که مملو از عطر بابونه و شب بو و چنور می باشد، شناخته می شود.

باغداری و معماری آن زبانزد خاص و عام است و صفا و صمیمیت مردمانش مثال زدنی است. در تلفظ محلی آن را هورامان گویند و به جهت حفظ اصالت ساختارهای زبانی و اسامی خاص، باید که در کلیه ی مکاتبات و محاورات روزمره و رسمی هم به همان نام خطاب قرار گیرد. هورامان سرزمین اهورا، جایگاه خورشید و خاستگاه و مأمنی از برای آرامشی جاویدان در شهرستان مادهای تاریخ کهن سرزمین زاگرس می باشد.

از معروف ترین جاذبه های گردشگری آبی آن رودخانه ی همیشه تپنده ی سیروان و چشمه ی معروف «هانه بل» که عنوان کوتاه‌ترین رود جهان را نیز داشت، بود که در برابر دیدگان بی تفاوت ما، برای همیشه ی تاریخ در زیر هزاران لیتر آب دریاچه سد، برای ابد مدفون شد. دیگر در کتاب های جغرافیا نام رودخانه ی سیروان و هانه بل حذف خواهد شد و گذشتگان را تنها خاطره ای و آیندگان را هیچ نصیبی نخواهد بود.

در دامنه های با چنان شیب های تند مناطق لهون و تخت یا در تپه ماهورهای ژاوه رود جنگل‌های متراکم بلوط، زالزالک و زبان گنجشکِ کم و بیش متراکم و وسیعی وجود دارند. پایین تر از این نواحی سکونتگاهای کوهستانی با معماری خاصِ سنگی و خشکه چین هورامان که بیشتر آن سنگ می باشد، خودنمایی می کند

طرح چند پرسش

در گزارش های منتشر شده و آنطور که از قرائن پیداست، ارائه شده به سازمان یونسکو، هیچ نامی از بخش های به نسبت بزرگ هورامان واقع در بخش مرکزی کامیاران و هورامان اقلیم کردستان عراق حرفی به میان نیامده است. دریغ و درد، اهمال کاری مذکور سهل انگاری نابخشودنی بوده و اثرات ناشگون آن هیچ گاه فراموش نخواهد شد. مگر می شود کلیت یک پارچه ی هورامان، دستخوش جناح بازی و رقابت شدید بین استان ها برای ثبت گردد؟! و از این طریق باعث بروز اختلافی که هیچگاه نبوده است، گردد. صد البته این مسأله همان خسران و آسیبی جدی در پرونده ی مذکور می باشد.

مقیاس بسیار گسترده ی پروژه ی ثبت مذکور نیازمند کار بسیار بزرگی بوده و هست که متخصصین و دوستداران امر را بیشتر به چالش می کشید و درگیر در امر می کرد، که حاشا هرگز چنین نشد. عنوان روستاهای هدف گردشگری به چه منظور بوده و آیا با طرح و تصویب عنوانی خالی اولویت‌هایی با هدف طرح ضربتی اشتغال در برنامه های توسعه در سازمان مربوطه برای آن ها تعریف شده است که نمود خارجی آن، در عمل برای روستاییان مذکور نان و آبی داشته باشد؟ تا از این جهت از موج مهاجرت کاسته و موجب ماندگاری روستاییان و تحولی در اقتصاد پایدار آن ها باشد؟!

ثبت نودشه بعنوان شهر ملی کلاش یا مریوان بعنوان شهر جهانی کلاش، چه نتیجه ی ملموسی را برای مردم و حتی هنرمندان کلاش کار آن دیار در پی داشت؟

آیا تا کنون بین دو بخش بزرگ هورامان واقع در دو استان کرمانشاه و کردستان، کارگروه مشترکی با تأکید بر همکاری مشترک صورت گرفته است؟

آیا در دید مسئولین و متولیان امر، هورامان کلیت یک پارچه ای به نام هورامان است یا شقه ای چند واحدی و آن هم بین درگیر در بین دو استان؟ آیا در این راستا پایگاه منظر فرهنگی هورامان و خود سازمان میراث فرهنگی اقدامی جامع در خصوص حفظ کلیت یکپارچه ی هورامان انجام داده است؟

مگر می شود پرونده ثبت جهانی منظر تاریخی فرهنگی هورامان، به سرانجام برسد، اما فعالین فرهنگی، پژوهشگران و نویسندگان هورامی در آن هیچ نقشی نداشته باشند؟ مگر چنین ثبتی، ثبت واقعی با در نظر گرفتن کلیه ی جوانب امر و در راستای توسعه ی پایدار خواهد بود؟

مگر نه اینکه، ارزش ها و ویژگی های خاص فرهنگی هورامان را پژوهشگران هورامی نیک می دانند و بیش از هر کس دیگری بر آن واقفند؟ آیا تا کنون از لحاظ کالبدی بافت روستا، معماری و محتوای فرهنگی با مشاورین و نویسندگان فعال در این عرصه صحبت و گفتگویی شده است؟ تا جایی که راقم این سطور در جریان باشد، تا کنون هیچ جلسه ی تخصصی در این زمینه با پژوهشگران فعال در عرصه ی زبان و فرهنگ هورامان برگزار نشده است.

آیا نمی بایست در دفاتر استانداری دو استان کرمانشاه و کردستان، چندین نفر پژوهشگر هورامی در سمتِ مشاور استاندار و یا در کارگروه های تخصصی ادارات میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان های درگیر در طرح و یا حداقل در پایگاه منظر فرهنگی هورامان عضو می شدند؟

حاشا که به استثنای پرسنل اداری رسمی، چنین نیز نشد. آیا برای جلوگیری از تغییرات محسوسِ معماری و باغداری منطقه ی هورامان، کارگروهی ویژه تشکیل شد و از پژوهشگران بومی دعوت به همراهی و همکاری گردید؟ دریغا که باز چنین نشد. آیا پایگاه منظر فرهنگی، تاریخی هورامان تا کنون، برنامه ای آموزشی در خصوص توسعه صنایع دستی، رونق گردشگری فرهنگی، حفظ اصالت های زبانی، ترویج و آموزش زبانِ هورامی و … را با همراهی کارشناسان مربوطه انجام داده است؟

نتیجه گیری و چند پیشنهاد

در این شرایط تحت عناوین فریبنده و جذابِ هر چند وقت یکبارِ خبرگزاری ها و به نقل از جنابعالی و دیگر متولیان امر، مانند ثبت جهانی هورامان، فضایی ملموس و رقابتی بین دو استان بر سر ثبت هورامان شروع شده است. با توجه به نکات فوق مشخص می‌شود که مبحث «ثبت جهانی هورامان» با یک بحران چند لایه و بسیار گسترده روبروست که امکان رویارویی غیرکارشناسی از هر گوشه ی آن پیداست و تنها به شیوه‌ای برنامه ریزی شده و با همیاری و از مسیر یک برنامه متکی بر دانش و تجربه کارشناسان مستقل فرهنگی قاب ل حل و فصلی در خور مردم هورامان است. اصول حاکم بر این برنامه پیشنهادی برای برون رفت از بحران کنونی شامل محور‌های زیر است؛

محدودسازی اطلاع رسانی غیرکارشناسی امورات در دست اقدام و یا انجام شده و اطلاع رسانی شفاف از طریق کانال های رسمی مرتبط با طرح.
تشکیل یک نظام تصمیم گیری تخصصی، متشکل از کارگروهی ویژه با مشارکت پژوهشگران فعال در حوزه ی مورد بحث.
تفکیک کامل مدیریت دولتی از فعالیت فعالان فرهنگی در امر اطلاع رسانی
محدود سازی مناطق ثبت به شهرستان های پاوه، سروآباد، سنندج و کامیاران و هورامان اقلیم کردستان عراق با هماهنگی استانداری حلبچه
ایجاد جو اعتماد و آرامش عمومی با استفاده از تمام ظرفیت‌های موجود برای مهار تلاش‌هایی که منجر به تشدید حس رقابت بین دو استان جهت ثبت هورامان می گردد. انجام این مهم با تشکیل کارگروهی مشترک در بین دو استان و نمایندگان حوزه ی مرتبط قابل تحقق بود.
انجام کلیه ی مکاتبات رسمی با دفاتر یونسکو و دیگر ادارات مرتبط و اطلاع رسانی ها با عنوان خاصِ «هورامان»
رونوشت؛

نمایندگان ادواری شهرستان های سنندج، دیواندره و کامیاران، مریوان و سروآباد، پاوه و هورامانات

کورش امینی

نویسنده و پژوهشگر زبان، فرهنگ و ادبیات هورامی

سەرچەمە: پایگاو پاوەپرێسی هورم گیٛرتەن

 hewraman
  • یاگیٛ، شوٙنە

    یاگیٛ، شوٙنە شیکاریێوە پەی ماناو (یاگیٛ و شوٙنیٛ)(شوٙنە، شوٙنی) چەنی بەکار ئاوردەیشاو دلیٛ…
  • دیسان شۆڤینیزمی کوێری زمانی بەرامبەر بە زمانی هەورامی!!

    دیسان شۆڤینیزمی کوێری زمانی بەرامبەر بە زمانی هەورامی!!   ماویەک لەمەو پێش لە ساڵیادی…
  • ویرۆ وستەی

    ویرۆ وستەی ن/شەوقی شەیدا وەڵیٛ هوٙشداریەکەو ئەرەمەرزیاو(یوٙنسکۆی)زوانی هۆرامی جەگورانیە و …
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

مەحمود خانو دزڵییٛ و گیانو هامکاری

مەحمود خانو دزڵییٛ و گیانو هامکاری بوٙنەو یاڎو سەڎ ساڵەو ئازاڎ کەردەی سلێمانی چیٛردەسو ئین…