یانە ویر سابئە”مەندائی” جە عیراقنە

سابئە”مەندائی” جە عیراقنە

79

سابئە”مەندائی” جە عیراقنە

سابئە یوٙن جە دینە کۆنەکا ئیراقی و وەڵاتو مابەینو دوە ڕوٙخانەکەی،  بڕیٛو خەڵکیچ ئینا سەرو ئی دینیە، پەنەشا ماچا سابئە نام مەندائی، ئەگەر ئاژەو عیراقی پاسە بویەروٙ ڕەنگا ماوەو دەساڵیٛ دماتەری نەمەنانە، چونکە دماو وڕای ڕژیٛم و بەعسی و داگیرکاری ئەمریکای پەی عیراقی و هەرمانیٛ تیرۆرییٛ دەسشا پەنەکەرد جە لاو بەنامیٛ ئیسلامیەکاوە دژو هەر دیانەتێوە جیای پیٛسە( مەندائی و مەسیحی و ئێزدی و کاکەیی و…)، ئتر فرەو مەندائیەکا عیراقی وەڵات و ماواو ژیوگەو ویٛشا جیائاست چونکاتەی سامان و ماڵشا تاڵان کریاو فرەیچشا چەنە کوشتیٛ، لوێ جبەرو ئیراقی پەی پەیڎا کەردەی یاگێوە ئارامیٛ کە چەنەش بژیوا، فرەشا ڕوەشا کەردە وەڵاتو ئوسترالیای،  بڕێ کەمێ مەنێوە کە دڵشا نامان وەڵاتو  یانەو هەزاران ساڵەیشا جیا بازان.

ویەرینو سابئەی مگیٛڵوٙوە پەی هەزاران ساڵیٛ چیٛوەڵتەری، بیٛوەی تەرین مەخلوق بینیٛ جە وەڵاوتو  ئراقینە، سەرقاڵیٛ بیێنیٛ بە چنڎ کسمێوی تایبەوە، کە پانەیچە نامیٛشا بەر کەردیٛنە پیٛسە(زەڕەنگەری، زیوگەری، مسگەری) جە بازاڕو شارە گەورەکانە، هەرپاسە کەسیٛ نامییٛشا چەنە هورکەوتیٛنیٛ جە گردو ویارەکانە خزمەتشا کەردەن (شاعر و هونەرمەند و دکتوٙر و هوٙردەسو زانگای… هتد).

فرەتەرو سابئەی جە ساترابو بەسرەی و عەمارەی و ناسریەینە جە پانیشتو عیراقینە جەمیٛ بیەنیٛ. هەر شارێوەنە یام هەر یاگێوەنە با پەرسگاێوە تایبەو ویٛشا هەن  پەنەش ماچا(المندی). بڕیٛ کەمیٛچ هەنیٛ جە شارو ئەهوازو ئیرانینە، هەرپاسە جە کەرکوک و هەولێرنە هەنیٛ وەلیٛ فرە کەم.

دەستورو عیراقی فیدراڵینە کە ساڵەو 2005 بڕیارش سەردریان، مافو سابئەی سەلەمیان و کورسیێوە کوتاشا پەی نریانرە جە پەرلەمانەنە، پیٛسە کەمە ئاینەکا تەرو عیراقی( کاکەیی و یەزیدی ومەسیحی و شەبەک).

سەرئەژمارێوە ورد نیا پەی سابئەکا و عیراقی وەلێم پەرلەمانتارەکەشا ماچوٙ نزیکەو دوانزە هەزاریٛ سابئە مەنەن ئیراقنە و نزیکەو 60 هەزاریچ کەوتەن وەڵاتاو جهانی و ئاوارە بیەن.

مەندائیکیٛ ئیسەتیٛ بە ئازادی متاوا پەرسە ئاینیەکشا بەیاگیٛ بارا جە پەرسگا تایبەکەو ویٛشانە، سەربارو ئانەی وەڵتەر چیٛرو هەرەشاو کوشتەینە بینیٛ.

ئیسە  مەندائیەکیٛ جە  بەغدا وبەسرە و عەمارە و ناسریە و کەرکوک و هەولیٛرنە پەرسگە” کەنیسە” شا هەن، ششەم پەرسگاشا جە دیوانیەینە بنەڕەت نیان.

هەرپاسە داوا کەرا کە ئەرمانەرشا فرەتەر کریوٙ جە دەسگا دەوڵەتیەکانە بە شیٛوەی کە جە سەرنیشت و دلیٛڕاسەو پانیشتو عیراقینە ئەرمانەرشا بوٙنە.

سابئە ماچا حەزرەتو یەحیای پیٛغەمەرمانە، هەرپاسە کتیٛبی پیروٙزشا نامیٛش” کەنزاریا” ن. ڕویٛ یەریٛ جار نما کەرانە،  هەمیشە حەز مکەران کە نزیک و ئاویٛ و ڕوٙخانەینە بان، پەی بەگا ئاردەی یوٙ جە دروشمە دینیەکشا کە ویٛ شتەیا نام مەلیٛ کەردەینە دلیٛ ئاویٛنە(Batism ) بە عەرەبی ” التعمید” ، بە جوٙریٛ ویٛشا وزانە دلیٛ ڕوٙخانەکەی و ویٛشا نقم مکەرانە، یام ئاوی پژگنا چڕوچەم شەرە، کە نیشانیٛنە پەی پاکبیەیوە نام تازەکەردەیۆ توبەکەردەی و لوای پەی کەنیسەی، هەرپاسە پەی زاڕوٙڵەی گولانەی مەلیٛ مکەرانە بە نیازو نامیٛ نیای زاڕوٙڵەکەی.

سابئە فرە مامەڵە وەشیٛ و  ویٛ گونجنیٛنیٛ، زوو مەیارە چەنی هامسای و دەورو وەریشان، تەنانەت نامەکیٛشا پیٛسەنیٛ نامیٛ مسڵمانا، هەرپاسە جلیٛ و سیپالیٛ ژەنەکاشا پیٛسەنیٛ سیپاڵیٛ هامساکاشا.

پیا ئاینیەکیٛشا ڕیش و قژیٛ مازاوە پیٛسە نیشانێوە ئاینییٛ، وەلیٛم فرەو ئەنداما ئی دینیە پابەندیٛ نیەنیٛ پینەیوە،

مەندائیەکیٛ  بەزاونی مەندائی قسیٛ کەرا بەینو ویٛشانەو دلیٛ یانەو ویٛشانە  هەرپاسە پەی دوعاکەردەی ئاینیەکاشا زوانی سائبە بەکار مارانە کە زوانیٛوی کۆنی سامین، وەلێ ئیسە گەنجەکیٛشا ئی زوانیە نمەزانان و فرەتەشا بە عەرەبی قسیٛ مکەران، یانی خەریکا زوانەکەشا فوتیو.

یاساو زوانەکا جە هەریمو کوردەسانی پیٛسە زوانێوە کەمینەی زوانی سائیبەش سەلەمنان و بەپاو یاسای پەیشا هەن گرد هەرمانێوە فەرهەنگیە بکەرانەو حکومەت ئەرکا سەرش هامکاریشا بکەروٙ، هەر پاسە جەعیراقیچەنە بە پاوا یاسای زوانی مەندائی- سائبە بەیاسا سەلەمیانو پاریٛزیان.

د.ناجح گوڵپی 4/12/2018

 hewraman
Load More In ویر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…