یانە پەیلوای راو من و تۆ (گردیما)

راو من و تۆ (گردیما)

61

راو من و تۆ (گردیما)

چەنی پارێزنمێش؟ چەنی بەرمێش راوە؟
بەشی یۆهەم
بە قەڵەموو: رەحیم غوڵام‌وەیسی
ویراستار: موحەمەد ئەلیاسی

نامە بەردەی یان سەرنج‌دای بە “فەرهەنگ”، “شێعر”، “ئەدەبیات” و باقی هونەرەکا، بێژگەم “گۆرانی” و “مووسیقی”، چێویە تازەن و فرەتەر دماو جم‌وجووڵوو “دنیای‌سەنعەتی” بی بە باو.

ئەگەر جە راسینە پەرسی کە فەرهەنگ چێشەن؟
ئەگەرش هەن ئی جواوایە بدٚاوە پەنەما.
۱- را و رەسم
۲- جل
۳- زوان
را و رەسم پێسەو مەراسموو جەژنەکا و هەر پاسه ویر و باوەڕەکا کە هەر جە کۆنوە یاواینێ لاو ئێمە.
زوان و جلیچ کە پەنە نموازا تاریفشا کەروو و دیارێنێ.

ئیسە ئەر بارمێ و پەرسمێ، پارێزنای فەرهەنگی یانی چێش و چەنی کەرمێ کە فەرهەنگوو وێما پارێزنمێ و پەرەش پەنە بدٚەیمێ؟
چیگەنە دووێ پەرسیٛ گەورەتەری میا وەروە.
۱- ئایا مەشۆ ئێمە پەی پەرەپەنەدای و پارێزنای زوانەکەیما کە هەورامین، بارمێ و زوانەکاتەری پێسەو سۆرانی، فارسی، تورکی و عەرەبی و یا زوانەکاتەری، کەرمێ بە هەورامی؟ یا وادارشا کەرمێ کە پێسەو ئێمە جلێ کەرانە؟
۲- ئایا گردوو ئا چێوانە کە جە ویەردە و کۆنوە یاواینێ لاو ئێمە، خاسێنێ؟

بە ویر و باوەڕوو من فەرهەنگوو ئێمە فرەتەر و وەرجەوەن‌دارتەر چا یەرە فاکتەینێ کە نامێم بەردێ.
فەرهەنگوو ئێمە؛ فەرهەنگوو ئاشتین، فەرهەنگوو ئێنسان وەشەویستین، فەرهەنگوو هەرد پارێزین، فەرهەنگوو یارمەتین، فەرهەنگوو درۆسکەردەین جە وەراوەروو وێران‌کاری باقی فەرهەنگەکاوە، فەرهەنگوو کەردەوەین و جە تاریفەنە، فەرهەنگوو “ژیوای”ن.
بەڵام چیرچەپۆکوو ئا چێوەیە بیەن کە بە نامێ “تەهاجوم فەرهەنگی” (هوروژم فەرهەنگی) مەشناسیۆ.
ئا یەرە فاکتورە کە وەڵێنە نامێم بەردێ (زوان، جل، را و رەسم)، تەنیا ئێلێمانیەنێ کە جە سایەو سەرسەختی ئی مەردمیوە پارێزیاینێ.

بەشۆ 2
راو من و تۆ (گردیما)
کام مەردم؟
مەردموو دەگاکا.
ئی ئێژیایانە(ئەرزشە فەرهەنگیەکا) و تەماموو دەسکەوتەکاو ئێمە چی بوارەنە جە دەگاوە یاواینێ دەسما: شاخی هەورامان مەمنوونی تۆم زۆر چاک بزانە / پاراستت  ئەم زمانە تێکەڵت نەکرد لەگەڵ بێگانە.

ئێمە ئارگاکاما پارێزناینی جە وەراوەروو مل‌هوڕی عەرەبیوە. ئی مەردمە بە وەشە یا بە تاڵە ساڵەهای ساڵەن کە بە عەرەبی وەنەنشا و نووسیەنشا و جە مزگیەکانە و حوجرەکانە تەنیا عەربیشا وەنەن، ئینە یۆهەمین هوروژمی فەرهەنگی ویرانگەر سەروو زوانوو کوردی و هەورامی بیەن جە وەرکەوت و وەرنیشتوو کوردستانی و هەرپاسە تورکی جە سەرنیشتەنە. دووهەمین هوروژمی فەرهەنگی، زوانی فارسی بیەن جە قاڵبوو زوان رەسمی وەڵاتینە کە جە سەرەتاوە تا ماستر ئامووزش دریان جە زەمانوو دەسەڵاتوو فاشیزموو رەزاخانی و هەرپاسە حەمە رەزایوە. ئینە درۆسەن کە زوانوو فارسی زوانوو فەرهەنگ و کولتوروو گردوو نەتەوەکاو ئێران زەمینین و نزیکتەرین زوانەن بە هەورامیوە بەڵام وەختیە زوانەکاتەری جە ئێرانوو سەردەموو دەسەڵاتوو پاشایەتی جە ئێران نریەی لاوە ئێمەیچ مەشۆ زوانوو فارسی پێسەو زوانی هێرش‌کەری تەماشاش کەرمێ و ئیسەیچ چی سەردەمەنە هوروژم فەرهنگی جەهانی (globaliztion) جە راسینە ئێمپریاڵیسم جەهانی؛ پێسەو تێخیە دۆوە دەمەی زوانوو ئێمە و هەر پاسە زوانوو نەتەوەکاتەری مەوەرۆ دەمەرە و جە بەینشا مەوەرۆ. ئەگەر دەسەڵاتوو ئارۆ جە ئێرانەنە گەرەکش بۆ جە وەراوەروو هوروژم فەرهنگی ئێمپریاڵیسمی جەهانیوە وێش پارێزنۆ مەشۆ زوانە مەحەلیەکا بارو مەیدان و خزمەتشا پەنە کەرۆ تا پێسەو دیواریە ئاسنینی وەراوەروو دنیاو وەرئاوایوە بمدراوە.
ئیمە ئارگاکاما پارێزناینمی، ئی‌ سکەڵە رۆ بە رۆ گەشتەروە مەوۆ.

رەحیم غلامویسی

 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…