یانە پەیلوای راو من و تۆ (گردیما)

راو من و تۆ (گردیما)

112

راو من و تۆ (گردیما)

چەنی پارێزنمێش؟ چەنی بەرمێش راوە؟
بەشی یۆهەم
بە قەڵەموو: رەحیم غوڵام‌وەیسی
ویراستار: موحەمەد ئەلیاسی

نامە بەردەی یان سەرنج‌دای بە “فەرهەنگ”، “شێعر”، “ئەدەبیات” و باقی هونەرەکا، بێژگەم “گۆرانی” و “مووسیقی”، چێویە تازەن و فرەتەر دماو جم‌وجووڵوو “دنیای‌سەنعەتی” بی بە باو.

ئەگەر جە راسینە پەرسی کە فەرهەنگ چێشەن؟
ئەگەرش هەن ئی جواوایە بدٚاوە پەنەما.
۱- را و رەسم
۲- جل
۳- زوان
را و رەسم پێسەو مەراسموو جەژنەکا و هەر پاسه ویر و باوەڕەکا کە هەر جە کۆنوە یاواینێ لاو ئێمە.
زوان و جلیچ کە پەنە نموازا تاریفشا کەروو و دیارێنێ.

ئیسە ئەر بارمێ و پەرسمێ، پارێزنای فەرهەنگی یانی چێش و چەنی کەرمێ کە فەرهەنگوو وێما پارێزنمێ و پەرەش پەنە بدٚەیمێ؟
چیگەنە دووێ پەرسیٛ گەورەتەری میا وەروە.
۱- ئایا مەشۆ ئێمە پەی پەرەپەنەدای و پارێزنای زوانەکەیما کە هەورامین، بارمێ و زوانەکاتەری پێسەو سۆرانی، فارسی، تورکی و عەرەبی و یا زوانەکاتەری، کەرمێ بە هەورامی؟ یا وادارشا کەرمێ کە پێسەو ئێمە جلێ کەرانە؟
۲- ئایا گردوو ئا چێوانە کە جە ویەردە و کۆنوە یاواینێ لاو ئێمە، خاسێنێ؟

بە ویر و باوەڕوو من فەرهەنگوو ئێمە فرەتەر و وەرجەوەن‌دارتەر چا یەرە فاکتەینێ کە نامێم بەردێ.
فەرهەنگوو ئێمە؛ فەرهەنگوو ئاشتین، فەرهەنگوو ئێنسان وەشەویستین، فەرهەنگوو هەرد پارێزین، فەرهەنگوو یارمەتین، فەرهەنگوو درۆسکەردەین جە وەراوەروو وێران‌کاری باقی فەرهەنگەکاوە، فەرهەنگوو کەردەوەین و جە تاریفەنە، فەرهەنگوو “ژیوای”ن.
بەڵام چیرچەپۆکوو ئا چێوەیە بیەن کە بە نامێ “تەهاجوم فەرهەنگی” (هوروژم فەرهەنگی) مەشناسیۆ.
ئا یەرە فاکتورە کە وەڵێنە نامێم بەردێ (زوان، جل، را و رەسم)، تەنیا ئێلێمانیەنێ کە جە سایەو سەرسەختی ئی مەردمیوە پارێزیاینێ.

بەشۆ 2
راو من و تۆ (گردیما)
کام مەردم؟
مەردموو دەگاکا.
ئی ئێژیایانە(ئەرزشە فەرهەنگیەکا) و تەماموو دەسکەوتەکاو ئێمە چی بوارەنە جە دەگاوە یاواینێ دەسما: شاخی هەورامان مەمنوونی تۆم زۆر چاک بزانە / پاراستت  ئەم زمانە تێکەڵت نەکرد لەگەڵ بێگانە.

ئێمە ئارگاکاما پارێزناینی جە وەراوەروو مل‌هوڕی عەرەبیوە. ئی مەردمە بە وەشە یا بە تاڵە ساڵەهای ساڵەن کە بە عەرەبی وەنەنشا و نووسیەنشا و جە مزگیەکانە و حوجرەکانە تەنیا عەربیشا وەنەن، ئینە یۆهەمین هوروژمی فەرهەنگی ویرانگەر سەروو زوانوو کوردی و هەورامی بیەن جە وەرکەوت و وەرنیشتوو کوردستانی و هەرپاسە تورکی جە سەرنیشتەنە. دووهەمین هوروژمی فەرهەنگی، زوانی فارسی بیەن جە قاڵبوو زوان رەسمی وەڵاتینە کە جە سەرەتاوە تا ماستر ئامووزش دریان جە زەمانوو دەسەڵاتوو فاشیزموو رەزاخانی و هەرپاسە حەمە رەزایوە. ئینە درۆسەن کە زوانوو فارسی زوانوو فەرهەنگ و کولتوروو گردوو نەتەوەکاو ئێران زەمینین و نزیکتەرین زوانەن بە هەورامیوە بەڵام وەختیە زوانەکاتەری جە ئێرانوو سەردەموو دەسەڵاتوو پاشایەتی جە ئێران نریەی لاوە ئێمەیچ مەشۆ زوانوو فارسی پێسەو زوانی هێرش‌کەری تەماشاش کەرمێ و ئیسەیچ چی سەردەمەنە هوروژم فەرهنگی جەهانی (globaliztion) جە راسینە ئێمپریاڵیسم جەهانی؛ پێسەو تێخیە دۆوە دەمەی زوانوو ئێمە و هەر پاسە زوانوو نەتەوەکاتەری مەوەرۆ دەمەرە و جە بەینشا مەوەرۆ. ئەگەر دەسەڵاتوو ئارۆ جە ئێرانەنە گەرەکش بۆ جە وەراوەروو هوروژم فەرهنگی ئێمپریاڵیسمی جەهانیوە وێش پارێزنۆ مەشۆ زوانە مەحەلیەکا بارو مەیدان و خزمەتشا پەنە کەرۆ تا پێسەو دیواریە ئاسنینی وەراوەروو دنیاو وەرئاوایوە بمدراوە.
ئیمە ئارگاکاما پارێزناینمی، ئی‌ سکەڵە رۆ بە رۆ گەشتەروە مەوۆ.

رەحیم غلامویسی

  • توٙ جە ئاخرین ویٛنەکەمانە مەردی

    تۆ جە ئاخرین وێنەکەمانە مەردی. جە ئاخرین قسەکامانە، جە ئاخرین دیداریمانە،ئاخرین واچەکانە، …
  • سوٙنیٛ و کیسەڵی

    سوٙنیٛ و کیسەڵی گێڵناوە پاڵوو گۆممێنە دوێ سۆنێ و کیسەڵێ ئەرەنیشتیٛ بێنێ . و بۆنە هامساییوە…
  • شەپەکانیەو بەستەنی

    شەپەکانیەو بەستەنی ئاواتش ئانە نەبێ ماشینێوە زەریفش بۆ! ده‌گانه بینکول ئا وەختی ماشینێ زەر…
  • توٙ جە ئاخرین ویٛنەکەمانە مەردی

    تۆ جە ئاخرین وێنەکەمانە مەردی. جە ئاخرین قسەکامانە، جە ئاخرین دیداریمانە،ئاخرین واچەکانە، …
  • سوٙنیٛ و کیسەڵی

    سوٙنیٛ و کیسەڵی گێڵناوە پاڵوو گۆممێنە دوێ سۆنێ و کیسەڵێ ئەرەنیشتیٛ بێنێ . و بۆنە هامساییوە…
  • شەپەکانیەو بەستەنی

    شەپەکانیەو بەستەنی ئاواتش ئانە نەبێ ماشینێوە زەریفش بۆ! ده‌گانه بینکول ئا وەختی ماشینێ زەر…
 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

توٙ جە ئاخرین ویٛنەکەمانە مەردی

تۆ جە ئاخرین وێنەکەمانە مەردی. جە ئاخرین قسەکامانە، جە ئاخرین دیداریمانە،ئاخرین واچەکانە، …