یانە زانای تەپەهیٛلیانیٛ ٤ هەزارساڵەو موٙریانەی جە بەرازیلەنە

تەپەهیٛلیانیٛ ٤ هەزارساڵەو موٙریانەی جە بەرازیلەنە

104

تەپەهیٛلیانیٛ ٤ هەزارساڵەو موٙریانەی جە بەرازیلەنە

ئی تەپە موریانیٛ یوٙ جە گەورەتەرین و سەرگێجەئاوەرتەرین سازیٛ موهەندیسی سەرو زەمینەنیٛ و جە بیابانو”کاتینگا”ی (Caatinga)یانی سەرنیشتو وەرهۆرزو برەزیلی ئێزیاینێوە و هینو زویەنێ و بەرئاورد مکریۆ نزیکو چوارهەزار ساڵێ چێوەڵی وەشیٛ بییٛبا.
ئی سازەو موریانا جە ۲۰۰میلیون کۆگای باستانی دروسیٛ بیەنیٛ کە خەرمانێو بە ئەنازەو گرد٘و وەڵاتو ئینگلیسی مگێرۆرە.
خاکێ کە پەی ئی سازا کارکریان نزیکو ۱۰کیلومتریٛ چوارگۆش-۲٫٤ مایلی چوارگۆشەن و فرەو خەڵکی ئەجێشا
ئینە کۆگای خاکی سروشتیێنێ و هەربیەنیٛ! تا ساڵەو۱۹۸۰عیسایی ژیوارشناسێ  زانشتگاو ئەیاڵەتو”فیراد سانتانا”و برەزیلی بەنامێو”ڕو٘ی فانچ”ی(Roy Funch)پەی یوەم جاری چەمش مگنۆ پی تەپەموریانا. “فانچ”چا وەختەنە واتارێش سەرو ئی تەپا نویست و دەنگ نەبێ تا ساڵەو ۲۰۱٥ی کە هەمدیسان ئی زانشمەندە واتارێو تەرش سەرو ئی بابەتیە نویست پیجۆرە کە ئینە خەرمانێوەن بە ۹۰میلیون تەپیٛ بەرزۆبییٛ و خاکی کارکریای پەی ئی سازا،۹۰۰بارێ جە خاکێو کە پەی یەرەگۆشو”جیزە”و میسری لوان کار فرەتەرەن، ئینە پسەو موهەندیسیوی گەورە ئیکوسیستمی موریانا دریان قەڵەم و بەڕاسی شاکارێو بێ وێنەن.
“فانچ” جە تازەتەرین تاوتوکاری زانشتی کە چی دماوە سەرو ئی تەپا ئەنجامش دا یاوا پی نەتیجەی کە ژمارەو ئی کۆگاو موریانا میاووٙ ۲۰۰میلیونێ و خاکی کاریای پەی ئی گرد٘ سازا، ٤هەزاربارێ جە یەرەگۆشو جیزەو میسری فرەتەرن و ویەردەیچشا مگێڵۆوە پەی ٤ هەزار ساڵێ چیوەڵی.
ئێژاو واتەیا ئی سازێ جە ئاسمانەنە و بەرزاییەکاو ڕاسەرو زەمینیەنە و بە “گوگل ئێرس″پیویا و دیارێنێ و ئینە جە تایبەمەندی ئی تەپانەنە،هەرچن بڕێشا بۆنەو بیەی دار و درەخت و گژ و گیواوی شاریاینێوە.
“فانچ”،ئی کۆگاو موریانانشە چەنی “کۆگاو گەورێو مەرجانی”،هۆرسەنگنای و ئینەشە بەدەس ئارد کە جە سازنای و وەش کەرد٘ەی کۆمەڵە تەوەن ئاویێ مەرجانییٛ، چنها جۆرێ جیاوازی موهەندیسی جانەوەری بەشدارێنیٛ بەڵام تەپێو”کاتینگای” تەنیا یەک جۆر موریانەی بەنامێ”Syntermes dirus” وەش کەرد٘ێنێ کە هەر یۆ چی تەپانە نزیکو ۲٫٥میتریٚ(۸٫۲فوتێ,ft)بەرزایی و ۹ میترێ(۲۹٫٥فوتێ,ft)پانایشا هەن.
ئی تەپێ بە هۆرکڵاشتەی پەیوەستەی و شێنای چێرزەمینی پسەو تونێلیٛ ڕێک و پێکیٛ سازکریاینیٛ و مو٘ریانیٛ پیجۆرە جە تۆزەمینی بەرزیٛ بیەنێوەو و وێشا یاونان بە گەڵاو دار و درەختی.
“ستێفان مارتین”جە زانشتگاو سالفوردو بریتانیای جە وات و واچێوەنە چەنی”ScienceAlert”واتش:
ئینە سیستمێ کارئامەن جە لاو موریاناوە تا ئا گەڵاو درەختانە کە ساڵێو جارێ مڕێزا و وەڵێو ئانەی گنا چیرو خاکی، پسەو واردەمەنی سودمەندی،بەراش دلێ ئا هیٛلیانانە و کۆش بکەرا.
دماو تاقیکاری زانشتی سەرو چنڎ نمونێ چی خاکیە، بەرکەوتەن کە ویەرەردەو بڕێ چی تەپانە مگێڵۆوە پەی ٦۹۰ تا۳۸۲۰ساڵێ چیوەڵی و بەرئاوەرد مکریۆ چەنی تەپە مو٘ریانێو”ئیموجۆد”و ئافریقای ئینو یەک دەورە و زەمانەی با.

سەرچەمە:
https://www.sciencealert.com/these-mysterious-mounds-in-brazil-are-4-000-years-old-and-visible-from-space

 hewraman
Load More In زانای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…