یانە زانای دەردە ئەسپ Glanders

دەردە ئەسپ Glanders

89

دەردە ئەسپ “مشە ”  farcy)  glanders)

نەوەشیێوە تایبەو”ئەسپ،هەسەرە،هەر” ین، فرەووەڵاتاو سەرزەمینینە هەن، کوشندەن، هەسەرەو ئەسپ وەرگەش نمەگیٛرا وەلیٛ ئەسپ گجار کەمێ وەرگەی زیاتەر گیٛروٙ، ئی نەوەشیە توشو ئانزانیچ میٛ یانی یوٙن جە نەوەشیە هامبەشەکا ئانزانی و ئاژەڵی، جە ئاژەڵەو فاڕیوٙوە پەیما، بوٙنەو ئانەیچەو کریان بە چەکی بایولوجی، وەلێ ئیساتیٛ خەریکا فرەو وەڵاتاو جەهانینە بنبڕ بیەن و ساڵەو 2000 عیسایوە هیچ هەواڵێوە کەوتەیەو نەوەشیەکەی پەخش نەکریان، بەفارسی پەنەش ماچا”مشمشە، بەعەرەبی الرعام،داء الخیل ” .

هورکارو نەوەشیەکەی: بە کتریا و”Burkholderia mallei  برخولدیرا مالی” یام” سیدومۆناس مالی pseudomonas mallei  ” گرام نەگەتیڤ، بیٛجوڵەن، بیٛ بەرگو سپوٙرا” ئی بەکتریا وەرگەو گەرمای و پاکژکەرەکا نمەگیٛروٙ، ئەوپەڕەکەش مانگو نیمیٛ بەرۆ وەرگە گیٛروٙ دماو ئانەی ویٛش فوٙتیوٙ ،ماوە کڕکەوتەی بەکتریاکەی”10-14 ” ڕویٛن .(کڕکەوتەی: یانی ئا ماوە کە بەکتریاکە ملوٙنە دلیٛ بەڎەنو ئاژەڵەکەی تا بەرکەوتەی نیشانیٛ نەوەشیەکەی).

نیشانیٛ نەوەشیەکەی:

  • ماڵیایرەو دلیٛپوٙشو بڕناخا “زەخم” چەنی لکە وردا، بڕناخیٛش ماسا
  • چڵمێوە هەسو زەرد مێ بەرۆ جە بڕناخەکاشەو،بازێ جاریٛچ وونیش ئینا پۆ
  • چەمیٛش ئاوی کەرا، هەرسیش مەیارەوار
  • لکە لیمفەکیٛش ماسا
  • هەستیاربە ڕوٙشناین،ملۆنە سیٛبەرە
  • یاو، قوزە”کفە”، لەملوای
  • پوٙسو لاشەیش چنڎەها یاگیٛوە پیٛسەولکیٛ بەرپڕوٙ، کەچیٛ و هەو مزیوٙوە
  • بەڎەنش هارەقی فرە بەرمڎوٙ
  • کوٙئەندامو هەناسەیش توشو هەوکەردەی میٛ، تەنگەنەفەس بوٙ،پۆشۆدیارا بە لەمە هەناسە هوٙرکیٛشوٙ
  • لەڕو لاواز، کەمهاز بوٙ…مڕارۆبیەی

چەنی هەسەرە و ئەسپ توشیٛ با :

  • واردەی پیسو پوخڵ کە بەکتریاکەش دلیٛنە بوٙ، ئاوی پیسە
  • تیٛکەڵ بیەی چەنی ئەسپێوە نەوەشی یاگێوە “گەوڕێنە” تەنگەلان بوٙ هەواش بەرنەشوٙ
  • پۆوەتلیای بە گرد چیٛویٛ پیسی هەکە بەکتریاکەش پۆوە بوٙ، دارو دیوار، کۆپانە،ئاخوڕە.

ئەشناسای نەوەشیەکەی:

دکتوٙری ڤٛێترنەری پەنەوازەن ویەرینو نەوەشیەکەی بزانوٙ چەنی نیشاناو نەوەشیەکەی، تیٛکەڵیش چەنی ئاژەڵی تەری، یانی مەشۆ هوٙروشکنایێوە چڕوعالش کەروٙ، ئەپیٛسە:

  • گوٙشگیٛرتەی پەی ترپەودڵی، شوشیٛ، هەناسەی، بە ” گوٙشگیٛر stethoscope ” سەرنجەو سوکبیەی بەڎەنی، لەڕبیەن یام نا .
  • تەماشەو ڕەنگەو دلیٛپوٙشو دەمی تا بزانی ڕەنگەش فاڕیێنە یام نا، هەرپاسە دلیٛ بڕناخاش، چەنی تەماشەو زەخمەکاو سەرو گردو گیانیش .
  • تەماشەو گردو بەڎەنیش، لیمفە لکەکا، دەسدای ئەو قاچو قولیش و گردو ماساوڵەکاو بەڎەنیش
  • پنەوازا تاقیگەنە وشکنای گردین پەی وونیٛش کریوٙ، پەی گمیٛزی، شوٙڵەو ئیکسی پەی شوٙشیٛ، هورگرتەی نمونەی جە هەو وکیمو لکە لیمفەکا پەی وشکنای تاقیگەی، چن وشکنایێوە تەر پەی بەروستەی بەکتریاکەی .

دەرمانو چارەسەرو دەردەئەسپی:

دماوئانەی سەلەمیا هەکە ئەسپەکە، هەسەرەکیٛ،هەرەکەوڵە، توشو ئی نەوەشیە بیەن، مەشوٙ یاگێوە تایبیٛنە بازمێشەو، نازمیٛ بلوٙ بەرۆ، ئیجا یاگەکیٛش پاکژە کەرمێوە، دارو دیوار، ئاخوڕە، کۆپانە،هەرچی هەن گەوڕەکەشەنە، دماو ئانەی دەرمان کەردەی ئەسپەکەی بە چن جۆرە ئەنتی بایوتیکێوە، پیٛوەرە پەیش بەکار بارمیٛ، چون ئی بەکتریا وەرگەگیٛرتەیش پەیدا کەردەن وەراوەرو دەرمانەکا، ئیجا پاکژ کەردەیەو هەووکیمو لکە لیمفەکا و کریوٙ مەڵهەمشا دریوٙ وەنە، هەرکەسێوە هەکە دەرمان و مەیتەری ئەسپە نەوەشەکا کەروٙ مەشوٙ جلو بەرگی تایبەو دەمپوٙشو جزمێ و گرد هاگاداریوە ویٛش کەروٙ، ئەشوٙ ئەسپەکاو دەورو ئی یاگە نەوەشیٛ ئەزمونشا پەی کەری تا بزانی توشٙیٛ بیێنیٛ یام نا .

دەرمان کەردەی فرەوجاری گیانو ئەسپەکەی نەجات مڎو، جە نەوەشیەکەی ڕیوٙ، وەلێ هەرو هەسەر مەحاڵا چی نەوەشیە ڕیا، فرەکەم. هەر ئەسپێوە وەش بوٙوە، بوٙ بە گەنجینێوە هورگیٛرتەو بەکتریاکەی، یانی ئاژەڵی تەر، ئانزانی هەمدیسان توش کەرۆوە، وەلیٛ وێش توش نمەبوٙوە، تا ئیسە وٛاکسن”کوای” نیا پەی وەربەس کەردەی ئی نەوەشیە، وەروئانەی مەشوٙ بە وریایوە هورسونیشت کەرمی ٛچەنی ئەسپی.

 د.ناجح گوڵپی 15/11/17 هەورامان

 

 

 hewraman
Load More In زانای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…