یانە ئەدەب و هونەر  خیٛزنای شیٛعریٛ و ئایرەکاش

 خیٛزنای شیٛعریٛ و ئایرەکاش

62

خێزنای شێعرێ و ئایرەکاش

زەنجیرە باسێوە تێئۆریکیێ شێعرێ سەردەمیانێ *

نماناو چند دەقێ بنەڕوەکاو دەسپەنەکەردەی شێعرێ سەردەمیانێ هورامی(بەشوو 9ی):

• (4) پەی تێرکەردەی زەڕنەو نەغمەی
گرتش شنەو لەنجەو ئاشتی.
هەوا: چێرپا
زەمین: ڕاگا
پێکاش دڵوو کۆرپەو چەماش
بوێ چەرمێ.
باڵە تەپێ و
سۆزوو پڕای.
زەمان چنگوو لوورەو داڵا.
حەز،
ئاژەڵی شوانە وەرمن.
نەغمەی وازیا
کریا وەنەش حەرام، لەنجە
کە یاوانە
پاییزانێوە.
ڕەنگەش پەرێ فڕکەو چەماش
کریا قەرتاڵ
بوەیچش پەی کۆرپەو دەنگیش
بە شێر پەنجە.

ڕەوف مەحموودپوور، زەڕنەو ئاسۆی

• پاسە کە ڕەگەزێ و نیشانێ زوانیێ و تۆڕەو مانایی دەقەکەی مێنێ گۆ و چنی شێعرە قەراردادی و چاوەڵیەکاو زەڕنەی بەراورد کریۆ؛ شاعێر پەی ماوێوە(پەنج شش ساڵێ کەمتەر یا فرەتەر)، چنی ئەزموونی سۆننەتیش(٦٩-٦٢) مەوداش گێرتێنە و چی ماوەنە خەریکوو جێدالی دەروونی و سلووکوو شێعرێ بیەن. پیبۆنەوە زوان، بەیان و تەرزەو مامەڵەیش چنی شێعرێ، ڕوەکەردێوە سەدٚی هەشتا دەرەجەش بە وێوە گێرتەن.

• شێعرەو “پەی تێرکەردەی زەڕنەو نەغمەی”، دەقێوە قورس و پێچیاوەن و ڕەمزوو نیشانەکاش بە ئاسانی نمەکریاوە. دماو ئا بێدەنگیە مانادارەیە ئامێنەنە و شاعێر مشت و ماڵی فرێش کەردێنە. پیجۆرە زوان و بەیان و هونەرسازەو ئەزموونی وەڵینیش تەمام و کامڵ فاڕیاینێ و قووڵتەر شۆڕەو بیەنەوە پەی ڕەوانشناسی بەیانوو شێعرێ و پا ستایلەوە کە شاعێر هەنش؛ یاوان تۆتالیتەی/Totalityزوانی و تەشکەی هونەریی وێش(23). ئا تەشکێ کە فرەو دەقە دماینەکاشەنە پێویۆ و بە جۆرێو بیەن شێوازی تاکی شاعێری. چی دەقەنە جە ئاوردەی تەرکیباتێ کڵێشەیێ پارێزش کەردەن و دەسشدان تەعبیراتێوە هونەریتەر و سەرشاوە عادٚەت سڕیەیوەش کەردەن:

زەڕنەو نەغمەی، شنەو لەنجەو ئاشتی، دڵوو کۆرپەو چەما، بوێ چەرمێ، چنگوو لوورەو داڵا و زەمان، حەز و شیای بە ئاژەڵی شوانە وەرمنی، فڕکەو چەما، بوە و کۆرپەو دەنگی و…

ئی ڕەگەزێ پەی ئا مەودا زەمانیە یاگێ سەرنجێنێ.

• شێوازەی تاکیی شاعێری کە ئیسە یاوان بەرجەستەیی وێش، پایەکاش چی پارچە شێعرێنە، تەشکەش گێرتێنە و دمایی جە شێعرەکایتەرشەنە، بە هەسی ڕەنگش دانەوە.

• تان و پۆ و ئی شێعرێ سەروو جەمسەرو ئێستێعاریی و بەرجەستەیی و چن تەوەریی دەقین.

• عادٚەت سڕیەیوە جە زوانی و ئەوپەڕی کەردەی زوانی و مانای، خسڵەتێوەتەروو سەرەکیی ئی شێعرێنە.

• چی دەقەنە بە “تەعلێق و ئێبهام کەردەی شێعرێ”، فەزای وەروەڵاش ڕەخسنان پەی دەقەکەی کە وەردەنگ بە هازیێ فرێوە، چەلەنگیۆ پەی ئێستەیوەو مانای تازێ و ناکڵێشەیی دەهەی وەڵینی.

• خورپەی شاعێرانە و خەلاقیەت، تەوەرێوەتەرەن پەی ئی دەقیە.

• زوان و تەجرۆبە کە چی شێعرێنە نەمادینە و نەهادینە و هامشان کریاینێ، بیێنێ تەوەریی سەرەکی پەی بنیات نیای دماڕۆ و شاعێری.

• پاسە کە چی دەقەنە پێویۆ و بیەن ئاخێزوو سەردەمی بیەی شاعێری، دلێڕاسەو ساڵەکاو حەفتای پیلاوە، بە گردٚ لەونێوەجەوهەروو سەردەمیی بیەیش چنە پێویۆ.

• چە دەقێ سۆننەتیش و چە دەقێ ئازادٚێشەنە، زەڕنە پەشتوانەی فەرهەنگی و ڕەنگدایوەو فەزای بوومیشا چنە پێویۆ…

• ئی شێعرێ کاریگەریش نیانەرە ملوو زەمانوو وێش و دماو وێش و گردٚ وەختیەرە پەی ڕەوتەو شێعرەو ئارۆ هورامی…

* پۆلێوە باسێ کارگایێنێ کە یۆ شۆنەو یۆی جە ئەنجۆمەنوو ڕۆجیاری وزیاینێ ڕوە و جە هەفتەنامەو سیروان شمارە(1009/97.8.19) و (1010/97.8.26) چاپ و وەڵا کریێنێوە و هەر چی ڕاستانە ئی باسێ درێژەشا هەن.

پەراوێزێ و سەرچەمێ:

1 – کدکنی شفیعی محمد رضا، صور خیال در شعر فارسی، ل

٢ – کدکنی شفیعی محمد رضا، صور خیال در شعر فارسی، ل ٢١
٣- صفوی کورش، فرهنگ توسعە، ش ٣٨-٣٧، ل ٣٥

٤ – کدکنی محمد رضا، رستاخیز کلمات، ل ٧٠

٥ – صفوی کورش، فرهنگ توسعە، ش ٣٨-٣٧، ل ٣٥

٦ – محەمەدپوور عادڵ، چەکەریای حەزێ تازێ و…، ل ١٤١
٧ – تهرانی مسعوود، فرهنگ توسعە، ش ٣٨-٣٧، ل ٣١

٨ – هێدایەتی مۆختار، هەڵسەو هەناری، ل ١٧٠

9- مەحموودپوور ڕەوف، هۆرپڕای گەەچ و تەختەی، ل ٣٣
10 – محەمەدپوور عادڵ، چەکەریای حەزێ تازێ و…، ب.م شارۆ، ل ١٤٧

11 – ڕەشیدی ئەحسەن

12 – ئەبری مێهدی، وجێس، تلگرام

13- ئەحمەدی حافز، هورامیانە، تلگرام

14 – محەمەدپوور عادڵ، چەکەریای حەزێ تازێ و…، س عەزیزی، ل 124

15 – ڕۆستەمی فەرشید، شپرز یانێ من، دنیا، ئەفغانستان، گوتار، ل٤٣، ١٣٩٧

16 – ئەختەر بورهان، هورامیانە، تلگرام

17 – کەریمی شیلان

18 – عەباسی جەلیل، نامە (١/٥/١٣٩٠)

19 – عەباسی جەلیل (قەقنەس)، ئاوێنە، ش 5، ۱۳٦۹

20 – محەمەدپوور عادڵ، چەکەریای حەزێ تازێ و…، ل 89

21 – عوسمانپوور کولسووم، طرح، ل ١٨٩ و نامەو شاعێرێ پەی نویسەری(١٦/٥/١٣٩٠) و گرێ ل ٣٩

22- (…)، زەڕنە…، ١٣٨١، ل ٦٨-٦٧، ئەوەڵین شێعرەی ئازادٚە، دماو خاڵێ سەدامی و ئەزموونە سەرەتاییەکاو زەڕنەو ئاسۆی

23 – یانێ ڕاسیۆناڵ و کولیەتی یەکپارچە و ئوتوریتەی زاڵ کە جە شێوازەو گردەکی و تاکی شاعێریەنە و بڕێوە جە شێعرەکاو زەڕنەی و هۆرپڕای گەچ و تەختەی و… موینیۆ و ئینەیچ پێوەندٚیش بە لاوەنیای سیمیۆتیکی زوانی و سیمبۆلیکی کەردەی شێعرێ و موحافزەکاریی و وێ سانسۆری جە پڕۆسەو شێعرێنە هەن کە سروشتوو زاوزێکەروو زوانەکەیش جە ڕەوتی ئازادٚ و فەرایەندی ئاسایی، بێبەش کریان و دیاردەکێش بە هەسی سەرکۆ کریاینێ و پیجۆرە بیەن هۆکاروو خەسارئامێزی پەی وەردەنگی و دیاردەو پێچیاوەیی و دۆگماتیکیی دیمەن و دلێنەو بەشێوە زەڕنەی و باقی دەقەکایتەری. لوای دلێ ئی باسیە بە شێوێوە بۆتیقایی، پەنەوازش بە یەکاڵا کەردەیوەو دەقەکا هەن کە مەجالی تایبەتەرش گەرەکەن، هیوادارنا ئی مەودامە پەی ڕەخسیۆ.

عدل محەمەد پوور

 hewraman
  • جەجە

    جەجە خەڵکی گردی نامێ نیابێ جەجە. ئەسڵەنە نامێش جەجە نەبێ، نامێش “ئەوڕەحمان” بێ…
  • ویەردەو ویٛم” کوڵەداستانە”

    ئی کوڵە داستانێ ڕاسەنە ویەردٚەو وێما: وەهاروو ساڵەو ۱۳٥۰ی ئاخر ساڵوو مەدرەسەیمبێ ئێتر پەی …
  • ئەلکین و مەلکین

    ئەلکین و مەلکین لالوٙ جافر خەریک بیٛ گیانکەنەشت کەریٛ، قەومو کەسوکارش دەورشەنە یەواش و ئار…
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…