یانە گردین ویەردەی پەنج هەزار ساڵەو شوکولاتەی

ویەردەی پەنج هەزار ساڵەو شوکولاتەی

99

ویەردەی پەنج هەزار ساڵەو شوکولاتەی

تازەتەرین تاوتوکاری و هەرمانەی زانشتی و گیواوشناسی نیشانە مدٚۆ کە پەی یوەمین باری خەڵکو بومی ئەرەنیشتیٛ جەنگەڵە وارانیەکانو ئامازونی جە پەنج هەزار ساڵێ چیوەڵی درەختو کاکاوویشا پەی نیازی واردەمەنی نیان و کەڵکشا چەنە گێرتەن.
جە هەواڵێو بی بی سی پیجۆرە ئامان:
ئەوەمەنەی شیمیایی پۆ هەوەڕیٛ خشتییٛ و هەڕینیٛ  کۆنیٛ نیشانە مدٚۆ کە خەڵکو بومی و ئەرەنیشتێ بڕێ یاگاو وەڵاتو ئیکوادورو ئیسەیە جە کاکاوی پەی واردەی و دەرمان و دارو و هۆرلوشیای ئیستفادەشا کەردەن.
بەرزاییەکێو مەنتەقەو”سانتائانا”
ئیکوادوری جە ۲۱۰۰ تا ٥۳۰۰ ساڵێ چیوەڵ یاگێ ژیوای بیەن و تاوتوی زانشتی سەرو دی ئن ئەی (DNA)هەوەڕیٛ قەدٚیمییٛ ئی یاگێ نیشاندەرو ئانەین کە درەختو کاکاوی پەی یوەم جاری چی سەرزەمینەنە دیاریش دان و چێگەنە زەمینەو گەشەی و یاوایش پەی فەراهم بیەن.
زانشمەندێ چاوەڵی سەرو ئی پەیلوا و باوەڕیه بێنێ کە ویەردەو شوکولاتەی مگێڵۆوە پەی ۳٥۰۰ ساڵێ چیوڵی و ماواو و یاگێ نیای و بەکاربەردەیش، ئامریکای دلێڕاسە زانێنێ.
پروفێسور”مایکێل بیلیک”ئوستادو زانشتگاو”بریتیش کولومبیا”ی واتش: تاوتوکاری زانشتی چاوەڵی نیشانە دێ کە شوکولات هینو میکزیک و ئامریکای دلێڕاسەی بیەن.
درەختو کاکاوی بە شێوەی سروشتی جە جەنگەڵی نمدار و وارانی کەمەربەندی زەمینی(استوایی)،پسەو میکزیک و ئامریکای دلێڕاسەی و بڕێ یاگێو ئامریکای پانیشتی گەشە مکەرۆ و میاوۆ.
مێوەو کاکاوی تۆمدارەن و شۆنیەرە جە هاڕیا و ئارد و پودری وشکو ئی تۆما پەی سەنعەتی گەورەی و پوڵسازی شوکولات سازی ئیستفادەش چەنە مکرێو.
هەرپاسە چی پودریە پەی سازنای و وەش کەردەی بڕێ دارو پوٙسی کەڵک مگێرا و متاومێ بواچم کە پودرو” هاڕیا” کاکاوی،چیٛویٛ فرێش چەنە بەرمەیا.
جە ساڵاو۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹ی،چۆئاماو جهانی کاکاوی یاوا یەرێ میلیون و ٥۱٥هەزار تۆنێ و ئینە یانی سودئاوەر بیەی ئی سەنعەتە گەورەیە جە جهانەنە.
پروفێسور بلیک تاوتوکەرو ئی هەرمانە زانشتیێ ماچۆ:کرێڵی بیەی ئی یاگێ(بەرزاییەکێو ئیکوادوری) جە زەمینەو تاریخو ژیوار شناسی دار و درەخت و گیواوی، چێوێ ئەوەنەشاریان و ئینە یانی پارێزنای جە بەروبومو ئی سەرزەمینیە، مشیو پسەو ئەرکێوە پەنەواز بزانمێش و فرەتەر ئاگاما پی یاگە سروشتیا بۆ.

پانویس:
نامێ زانشتی کاکاووی؛ “Theobroma cacao”
میوەو کاکاوی قۆرسەن و پۆ تەمو و لەقێ گەورێ ئی درەختیە میاوۆ و پی جۆر ئولگو یاوای تایبەیە ماچا؛”cauli flory”.
چنها جۆرێ درەختو کاکاویما هەنێ کە چوار جۆرێ چی درەختیە فرەتەر منیا:
1-Criollo
2-Trinitario
3-Forastero
4-Nacional
کە درەختو”Crioll”،بنەرەتەنە هینو میکزیک و ئامریکای دلێڕاسەیا و عالتەرین مێوە و سەمەرش هەن و بەرئامەش جیاواز و تایبەن.

چۆئامە: سەمەر، بەرهەم

 hewraman
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…