یانە هەورامانی بشناسدیٛ ژیوانامەو کاک فاتیٛح ڕەحیمی

ژیوانامەو کاک فاتیٛح ڕەحیمی

114

ژیوانامەو کاک فاتیٛح ڕەحیمی

کاک فاتیٛح ڕەحیمی بە پاو شناسنامەکەیش، حەفد٘ەو گلاویٛژوو ساڵەو هزار و یەرەسەد٘ و چلی کوٙچی ڕوٙجیاری (۱۷؍۵؍۱۳۴۰) جە دەگا بەهەشت شیٛوەکیٛ هانەگەرمڵەینە و جە دامنەو ئەد٘یٛوە دڵسوٙزیٛ، ئیمانداریٛ، دڵپاکیٛ، زەحمەت کیٛشیٛنە چەمە گەشەکیٛش ڕوو بە دەلاقەو دنیێ کەرد٘یٛنیٛوە.
کاک فاتیٛح هەر جە هانەگەرمڵەنە و جە دامانوو ئەد٘یٛ دڵسوٙزیٛشەنە وەرە وەرە گەورە بیەن.

کاک فاتیٛح کە هەڵای هەشت وەهاریٛ جە عەمریش نەویەرد٘ەبیٛ و هیٛما مەلوو خیاڵیش دلیٛ کووچە و کوٙڵانەکارە ئاوارە بیٛ و بیٛ خیاڵ جە گرد٘ هەرا و بەزمیٛ دنیایی، چەنی ڕەفیٛقەکاش سەرقاڵوو دنیاو زاڕوٙڵەیی ویٛش بیٛ، ناکاویٛنە و پەی هەمیشەی، دەسوو قەدەری کەوت کار و جە نازوو گەورە کوٙڵەکیٛ یانەی (تاتەی) بیٛ بەش بی!

کاک فاتیٛح کە هەڵای تاسیٛ ئاوەزیش چەنی موٙبەتوو تاتەی خاس ئەرەویای (احساس) نەکەرد٘یٛ بیٛ، چەرخوو گەرد٘وونی کەرد٘ش کارایە تا شش دانگ بووەو وەشەویسی بنیوٙ ئەد٘یٛشوٙ.

ئاد٘ دایم ساحبەنە بە جیزەو کتریەکیٛ و تەقەو قوٙری و پیاڵەکەو ئەد٘یٛش کە بیەبیٛ ورد٘ەبەزمی عاد٘ەتی گوٙشاش، پەراویٛزوو چەمە گەشەکاش کرییٛوە و بە دید٘اروو ئەد٘یٛش شاد٘ بیٛوە!

کاک فاتیٛح تا ئیٛگە شوکرانەوجار و گیٛرە گەورەتەرین ئاواتش ئانە بیٛ کە خود٘ا ئی کانگاو وەشەویسیشە چەنە نەسانوٙ و سیٛبەرەش دایم سەروو سەرەیشاوە مەنوٙ.

کاک فاتیٛح کە هەڵای ویٛش کەسیٛش گەرەک بیٛ لاونوٙش، نازش کیٛشوٙ و دەسوو وەشەویسی باروٙ سەرەشەرە، هەمدیسان دەسوو تەقدیری خرابتەر کەوت کار و ئی جارە تاقە نازکیٛشەو ژیوایش پەی هەمیشەی چەنە ئەسا و ویٛش سیٛنزە ساڵینە بی نازکیٛشوو واڵە و براڵە هەتیمڵەکەیش!!

چا وەختەنە کە ئاد٘ هیشتای ئەوەجەش بە کەسێ بیٛ تا شەویٛنە پوٙژنوٙشەرە و هاگاد٘اریش چۆوە کەروٙ، ئەرکوو گەورەو یانەی کەوت سەروو شانەیش.
ئی ئەرکە کەریٛ کاریٛ نیمەشەوەنە بەتایبە نیمەشەوەکاو زمسانینە چڵاکیوٙرە و واڵە و براڵە ورد٘یەکەیش پوٙژنوٙرە. کاک فاتیٛح وەختیٛ وینیٛ واڵە گولانەکیٛش کەوتیٛنە سارا و مەزڵووم هاگاش جە دنیە نیا، پوٙژنیٛشەرە؛ بەڵام کزیٛوە گنیٛ دەروونش و چەمیٛش پەڕیٛ بیٛنیٛ هەرسی و هەناسیٛوە کاڵ هوٙرکیٛشیٛ و واچیٛ: “خود٘ا گیان من کەی وەختوو ئینەیمە بیٛ؟!”

کاک فاتیٛح شوٙنەو مەرگوو ئەد٘یٛ بە ڕەحمەتییٛشەرە، گرد٘وو ئەرکوو یانیٛوە ئەوساو هەورامانی – پا گرد٘ سەختی و مەرارەتاوە -، کەوت سەروو شانەیش!

بیٛ شک ئی ئەرکە، ئەرکیٛوە گەورە و گران بیٛ و بەشەرش گەرەک بیٛ چیٛروو باریشەنە تاقەت باروٙ و نەپڕووکیوٙ!

کاک فاتیٛح وەرە وەرە چەنی ئی دوٙخیٛ ئامارە و مەرد٘انە شانەش شل کەرد٘ پەی گردوو٘ گیر و گرفتەکاو ژیوای.

کاک فاتیٛح جیا چانەی یانە بەریٛ ڕاوە، جە دەرزیچ غافڵ نەبیٛ و یوٙ جە مسیارە وریا و دەرزوانەکاو دەگاو هانەگەرمڵەی بیٛ.

وەختیٛ کەلاسوو نوٙی تەمامنوٙ، سەروو ڕانموونی ماموٙسا دڵسوٙزەکاش، بەتایبە کاک ئەسەعەد٘ لایی و کاک کەمال وەیسی، نامیٛ منویسوٙ پەی دانشسەرای ڕووستایی.
جا دمایی چا تاقیکارینە کە پەی ئی هەرمانیٛ گیٛراش بەشداری کەروٙ و جە مەحاڵوو نەوسوود٘یٛنە پیٛسە ئەوەڵ کەسی بەرمشوٙ.

کاک فاتیٛح شوٙنەو پەرس و جوابی و بڕیٛ هەرمانە قانوونیایتەریرە، ئەوەڵوو پایزوو ساڵەو ۱۳۵۷ کوٙچی ڕوٙجیاری ملوٙ دانشسەرا. ئاد٘ پا نەختەو هقوٙقیە کە مد٘اش پەنە، بوٙ عاساو دەسوو واڵە و براڵەکەیش و تا ئەند٘ازیٛ وزوٙشا وەشەرە.

کاک فاتیٛح گرد٘ ساڵیٛ وەڵیٛ ئانەینە پایزیٛ بلوٙوە پەی دانشسەرای، تفاقوو زمسانی ڕیٛک وزیٛ پەی واڵە و بڕاڵەکەیش و تاخایت زەڕوو گوٙشتوو تا وەهاریشا دیٛ بە لالوٙ کەریمی دەلاکی هامسایشا تا هەر وەخت گوٙشتش ئەسا پەی ویٛشا، پەی ئاد٘یشایچ بسانوٙ.
پی جوٙرە هەم ئاد٘یٛ بیٛ نازیٛ نەبیٛنیٛ، هەم لالوٙ کەریمی بە ڕەحمەتیچ تاویٛ بیٛ ئا هەتیمڵا گوٙشتش بلوٙرە.
ماچوٙ لالوٙ کەریمی بە ڕەحمەتی دایم دوٙعیٛ خەیری کەریٛ پەی کاک فاتیٛحی و واچیٛ: “ماموٙ فاتیٛح سەرفراز بی پاسە منت بیٛ خەم کەرد٘ا و تاووٙ بیٛ خەم گوٙشت وەرو!”

گیٛرە یوٙ جە گەورەتەرین سەبەبەکاو لوای کاک فاتیٛحی پەی دانشسەرای، ئینە بیەبوٙ؛ ئند٘ا کاک فاتیٛح بوومانەو ئانەیش بیٛ عالتەرین ڕەشتەی دانشگایی قبووڵ بوٙ.

کاک فاتیٛح بە سەرکەوتەی و سەربەرزی دانشسەرای تەمامنوٙ و ساڵەو ۱۳۵۹ کوٙچی ڕوٙجیاری شانازی پەروەرد٘ەی بڕیوٙ باڵاش و ئەوەڵ دەگیٛوە کە بوٙ نوخشە کارەوانوو ماموٙساییش، دەگاو (کوٙمەرد٘ەرە)ی بوٙ.

بەڵام داخەی گرانەم ئانەی مەشوٙ چەرخی لاسووڕوو گەرد٘وونی پا ئاسانیە دەس جە ییٛخیٛش وەر بد٘وٙ و بازوٙ تاویٛ سەیوٙوە و بە خەمی کوٙنەوە سەرە بنیوٙوە! پەوچی بە دەس پەنە کەرد٘ەی جەنگوو ئیٛران و ئیٛراقی و چوٙڵ و ویٛران بیەی هانەگەرمڵەی، کاک فاتیٛح چەنی واڵە و براڵەکەیش و فریٛوە جە خەڵکوو دەگاو هانەگەرمڵەی، ئاوارەو شاروو پاوەی بوٙ و پەی ماویٛوە فرەی پاوە بوٙ یاگیٛ ژیوایش!

کاک فاتیٛح چاگە (پاوە) خیٛزان منیوٙوە یوٙ و واڵە و براڵەکەیش دڵسوٙزانە گەوریٛ کەروٙ و یوە یوەی کیانوٙشا یانەو بەختیٛ.

کاک فاتیٛح پەی ماموٙسایی ملوٙ جوانڕوٙ (دەگاو کەڵیٛ)، ڕوانسەر (دەگاو بلوارەی)، نوٙتشە و ناوە و باینگان و بڕیٛ دەگیٛتەریٛ.


شوٙن بەشوٙنوو ئانەی کە کاک فاتیٛح بوٙ ساحیبوو ژەن و یانەی، ئاخر ساڵەکاو شەسینە بەشداری کونکووری کەروٙ و پەی ئەدەبیاتی فارسی دانشگا کورد٘ەسانی بەرمشوٙ.

کاک فاتیٛح چوار ساڵیٛ بە کریٛهانشینی، کڵەفەتباری، زەحمەت و مەینەت جە شاروو سنەینە دەرز وانوٙ و لیسانس گیٛروٙ. جا شوٙنەو چوار ساڵا وانایرە، دیسان پەی خزمەتی ملوٙوە پەی نوٙتشەی و دماتەر باینگانی.

کاک فاتیٛح ئاخرش ساڵەو ۱۳۷۴ کوٙچی ڕوٙجیاری ویٛش نەقڵوو مەریوانی کەروٙ و تا ئاخروو خزمەتیش چاگە مەنوٙوە و جە دەبیرستانەکاو ئی شارینە خەریکوو خزمەتی بوٙ. کاک فاتیح ئیسەیچ شاروو مەریوانەنە ژیووٙ.

ئا زەحمەتیٛ کە کاک فاتیٛحی جە وانگایەکاو مەریوانی و باقی یاگەکانە کیٛشتیٛنیٛ، دلیٛ خوند٘ەوارەکانە وەرچەمیٛ و دیاریٛنیٛ.

کاک فاتیٛح جیا جە هەرمانەو مەکتەبی و ژیوای ڕوانەیش، کوٙشیاریٛ بیٛ ویٛنەو دنیاو ئەدەبی، بە تایبە ئەدەبی هەورامین.

کاک فاتیٛح ساحیبوو دویٛ کتیٛبە چاپ بیان. ئی کتیٛبیٛ فرە نەختیٛ و ئەوەجداریٛنیٛ:

♦️ ڕازوانی هەورامی (دستور زبان هەورامی): ئی کتیٛبە تا ئیسە یەریٛ جاریٛ چاپ بیەن و چی دنیای بیٛ بازارەو کتیٛب نەواناینە، نیشانە مد٘وٙ ئی کتیٛبە، کتیٛبیٛوە فرە یاگە سەرەنج و ئیٛژان. چی کتیٛبەنە گەورەیی، عەزمەت و هەرپاسە بوومانەی بیٛ دەرەتانەو زوانی هەورامیما پەی ئاشکرا بوٙ.

♦️بیان در شعر هەورامی. کتیٛبیٛوە بەلاغی و شیوا کە تان و پوٙش بە شیٛعریٛ ناسکیٛ شاعیٛرە ناسک خیاڵەکاما تەنیان. ئی کتیٛبە فرە زانشتی و ئاروٙیانەن و وانایش پەی ئەدەب دوٙسا و ئەدەب پەروەرا لازما.

♦️هەر پاسە کاک فاتیٛح زیاتەر جە ۲۵ ساڵان خەریکوو گلیٛرکەرد٘ەی واچە (لغت) هەورامیان و تاوانش هەزاران هەزار واژیٛ ڕەسەنیٛ هەورامییٛ گلیٛریٛ کەروٙوە و جە فەوتیای پاریٛزنوٙشا. ئی هەرمانیٛ هەرمانیٛوە گەوریٛ و بنەڕەتیەنە. تا ئا یاگیٛ من بزانوو کاک فاتیٛح بە شیٛویٛوە ئاکادیٛمی و ئاروٙیانە و بە سەرەنجی فرە ورد٘ کە جوٙروو ویٛشەنە کەم ویٛنەن، تاوانش واژەکا شییٛ کەروٙوە و ماناشا لەیەک بد٘وٙوە.
ئی هەرمانیٛ فرەش کریان و کەمش مەنەن. ئاواتم ئانەن کاک فاتیٛح وەختی فرەتەر بنیوٙرە و یاونوٙش بە ئەنجام تا کتیٛبیانەو هەورامانی پی هەرمانە عالیٛ، ڕەنگینتەر و دوٙڵەمەند٘تەر و ئاوەد٘انتەر بوٙوە.

کاک فاتیٛح ورد٘ە بابەتیٛ و هەرمانیٛ فرەتەریٛش هەنیٛ و ئاواتوو سڵامەتی و دەواموو هەرمانیٛش پەی وازوو.

♦️یوٙتەر چا هەرماناو کاک فاتیٛحیە کە لازما سەرش باس کریوٙ و گیٛرە شانازی و سەبەرزیە فرە گەورە بوٙ پەی ئاد٘ی و پەی خەڵکوو هانەگەرمڵەی، ئانەن: کاک فاتیٛح پیٛسە ئەوەڵ کەسی تاواش بە شیٛوەی ڕەسمی و ویٛبەخش جە دانشگاو پەیام نووروو شاروو مەریوانینە پەی وانیارەکاو ئی دانشگایە کەلاسەو زوانی هەورامی بنیوٙرە. سەمەروو زەحمەتی چند٘ە ساڵەیش، پەرورد٘ە کەرد٘ەی تاقمیٛ جوانە ژیر و ئاوەزدارا بیٛ کە دماتەر هەرکامشا جە دەگاو ویٛشانە دەها و سەد٘ها مسیاریٛشا بە زوانی هەورامی پەروەرد٘ە کەرد٘یٛ و ئینە گەورەتەرین ئاخیٛز و شوٙڕش بیٛ پەی زیند٘ە کەرد٘ەی، تروٙق و هەرپاسە گەشەو زوانی هەورامی.

♦️کاک فاتیٛح فرەو هەمامە و سمینار و مەراسمەکانە بەشداری کەروٙ و چوار ساڵیٛ چیٛوەڵتەر جە مەراسموو “چهرەهای ماندگار”ینە پیٛسە یوٙ جە کەسە نامدیارەکاو هەورامانی هوٙرچنیا.

جە خود٘ای گەورەی داواکارەنا نموونیٛ کاک فاتیٛحیما زیاد٘یٛ با.

سوبحان ئەمینی
ڕوٙدیار: ۲؍۸؍۱۳۹۷

 

 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…