دەگاو دشەی

150

دەگاو دشەی

گەورە دەگاو دشەی بە جەمعیەتو ۳۰۰۰ کەسێ ئینا جە ۷ کیلومێتری وەرنیشتو شارو پاوەی ئوستانو کرمانشانی و یۆ جە دەگایاو نزیک و هەرپاسە پەڕجەمعیەتو شارستانو پاوەیەن. ئەڵبەتە بڕێ جە خەڵکو دشەی نیشتەجاو شارو تارانی و کرمانشانی و یاگای تەریەنێ.
خەڵکو ئی دەگایە بە زوانی گۆرانی (هەورامی)و لەهجەی دشەیی قسێ مکەرا. جەنگەڵو”تەپەوڵ”ی ئینا وەراوەرشۆ و جە بەرزاییەکەو”کەلەقەندی”متاومێ وێنێو زەریفێ چی دەگایە بوینمێ.
گەورەدەگاو دشەی هەر جە قەدٚیمەنە ماوا ویاگیٛ زانشت و پیاماقوڵان و مەڵا و ماموستای و دانامیٛ نامداریٛ پسەو:
خانەدانو گەورەو”موفتی زادە”و دشەی
ماموسا مەحمودٚی دشەیی
شێخ حەبیب الڵە نەقشبەندی
سەیدشەهاب الدین تالشی، باواخاکی و چنها کەسایەتی وەشنام و سەرشناسی بیەن.
چی دەگاینە قورئانێ دەس نویسی ۲۰۰ساڵە هەن کە بەنامێ”ماموسا مەحمودی دشەیی”مەیشورەن.
دەگاو دشەی یوٙ جە دەگایاو سەواڎدار و بەفەرهەنگو مەنتەقەو هەورامانیەن و گردساڵێو چنها جوانێ کوڕ و کناچێ ئی دەگایە جه زانشتگایٛو ئێرانینە سەرکەوتەیی بەدەس مارا و ئیسەتێچ چنها مسیار و زانشتجوٙی دشەیی جە زانشتگاو ئێرانی خەریکو وانایەنیٛ و یام تەمامنانشان و جە ئیدارە و یاگای تەریەنە خەریکو خزمەتگوزاری بە هام وەڵاتیەکاو وێشانەنێ.
گەورە دەگاو دشەی تەقریبەن مگنۆ سەرنیشتو وەرهۆرزو شارو پاوەی و بوٙنەو ئا کەش و کوٙیە کەئینای دەوروپەشتشەنە و هەرپاسە بیەی چنها هانە و هانەچەمێ، ئاوهەوای دڵنشینش هەن.
دەگاو دشەی چنها هانێ پەڕئاو و زوڕاڵێش هەنێ؛ هانە سیاسەر،هانەکوان،دەرەتفێ، هانەگڵ و هوالیس و…
چنڎ ساڵێن پروژەو هۆرگۆستە و جابجا کەردەی و کیاستەی ئاوەو”هانەکوان”ی پەی شارو پاوەی دەسش پەنە کەردەن و قەرارەن جەڕوێنە هەزاران میتری چوارگۆشە چی ئاوێ و بە پومپاژ و بەهرەگێرتەی جە چنها دینامی بەرقی و لولێ،کیاستەو شارو پاوەی بۆنە.
گەورە دەگاو دشەی چنها شۆنەمای تاریخی و کۆن و باستانیێش هەنێ پەی نمونەی: یاگە پاو ئەسحابە و یاگێ شمشێرو حەزرەتو عەلی(ع). تەپەو تاریخی”تەپەوڵ”ی. قەڵای باستانیەو پاسگەی کە مگێڵۆوە پەی ۳۰۰۰ ساڵێ چیوەڵی.
گەنجگا و ئاساوێ قەدٚیمێ. یانێوە فرە قەدٚیمی کە ئینا دەگانە و بە یانەو”دادە شەمعێ”نامیەن.
بیەی چنها وڵێ و گۆڕدەخمێ تاریخیێ. قەڵاو مورادی.گەنجگا. وەزەنەبن و هانەچەمەو”هیورد”ی.
“تەپەتلە” کە ساڵەو ۱۳۸٤ی ڕۆجیاری جە سازمانو میراس فەرهەنگی و گێڵاویاری ئێرانی سەبتی نەتەوەیی کریا.

و هەرپاسە چنها شۆنەمای سروشتی و وەش دیمەنیٛ پسەو:
چنارێ چنڎسەڎساڵەو”سەرتاوێران”ی. جەنگەڵو دیدەنی”دەرەتفێ”. “تەپە هۆڵ”. مەڕەو”ماەمەندی”. مەڕە”جنێ”. مەڕە”تک ئاوە”
مەڕە”کەوتێ”. سی سنیان. شێڵەوڕ. سیاوڵان. تاڵگە. هومان و…

چنڎ پەیلوای پەی ڕیشە و نونگەو نامنریای ئی دەگایە مواچا،پیجۆرە:
۱-دشه جە “دژ” و قەڵای گیریان.
۲-جە ئەوێستانە،دشە بەماناو خواو جەنگی ئامان.
۳-وەرو ئانەی ئینا پایینو ئاتەشگاو زەردەشتی پەنەش ماچا”تشە”یام”دشە

دشە هەر جە قەدٚیمۆ چن هەوارێ وەش و دڵگیر و پەڕئاوێش بیەنێ:
هەوارو”سیاسەر”
هەوارو”هێڵاوی”
هەوارو”کرێن”ی
و هەوارو دەرەتفێچ پسەو یاگێو فرە دیدەنی ئی دەگایە بە ئەژمار مەی.
چن ساڵێن ئیدارەو “جهادکشاورزی” پاوەی بە کومەک و هامیاری خەڵکو دەگاو دشەی خەریکو ڕێکوستەی و سازنای هەنارستانێ ٧٥ هیکتاریێنێ و ئی دەگایە تا چن ساڵێ ئایەندە بۆ بە گەورەتەرین هەنارستانو پاوەی.

هەنارو دشەی یۆ جە هەناراو ئورگانیکو هەورامان و حەتا ئێرانیەن.
مەردمو نیشتەجاو دشەی ئیسەتێ خەریکو باخداری و گەلەداری(ئەڵبەتە چاوەڵی فرەتەر بیەن)و دا و ئەسەی وشکەباری(خریدوفروش تفی و وەز و هەنجیر و..)و وێژەن کەردەی و هەنگ داریەنێ.بڕێچ کاربەدەسێو ئیدارێ دەوڵەتیێنێ.
خەڵکو دەگاو دشەی،خەڵکێو ئازا و زیرەک و خیرەتیێنێ و بێکاری لاشاوە عار و نەنگەن و پۆکەی فەقیر و نەدار دلێشانەنە خەیلێ کەمەن و هۆرنمەگنۆ. هامیاری و یۆگێرتەی و دەس گرویی و قۆم دوسی خەڵکو دشەی جە مەنتەقەو پاوەینە بێ وێنەن، پەی نمونەی چی چن ساڵەنە کەس و یانێو(خانوادە)دشەیی نیشتەجاو یۆ جە وەڵاتاو دوروبەرو خەلیجی فارسی، ملیونها تمەنێشا پەی سازنای مەدرەسێو چی دەگاینە،هەزینە و کومەک کەردەن.
خەڵکو دەگاو دشەی ئیسەتیٛ جە تفاقێو: ئاوێ لولەکەشی پاک و بێهداشتی٫یانەی تەندروستی٫ڕا و جادەی ئاسفاڵت٫مەدرەسە٫مزگی و مەردەشۆرخانە٫ئینترنت و تلیفون و کتێبخانە و نانوایی و پوست بانک و هەرپاسه گازی لولەکەشی دلێ یانەی،بەهرەمەندێنێ.

ئیسەتێ جە ساڵەنە هەزاران گێڵاویارێ جە سەرتاسەرو ئێرانی پەی وینای و چەم وستەی ئەو باخ و دیمەنو ئی دەگایە تایبە هانەکوانی، مەیانە دشە.
ئێژاو واتەیا کە هانەکوان یۆ جە پەڕئاوتەرین و گەورەتەرین هانەچەمێ هەورامانیەن کە شۆنەو یۆگێرتەی چەنی ڕۆخانەو پاوەی جە دواوەنە مجیانە دلێ سیروانی گەورەی.

 هوٙرگیٛڵنای: وەڵاوگەو هەورامانی

هانەکوان جەپاینو دەگاو دشەینە
 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…