یانە زوان گەرەک

گەرەک

192

گەرەک

گەرەک واتێوەنە؛ وات و واچو ڕوانەینە و نویستەینە بەکارش مارمیٛ، پاسە ویٛش بەروزوٙ هەکە کەردێوە یاردیدەرە بوٙ، دیارەن گرد زوانێوە بەبیٛ کەردەی یاردیدەری نمەکریوٙش، هەرمانەو کەردەی یاردیدەری پەی ڕیٛک وستەی تەشکو کەردەی یام پەی ئانەی ڕستەکە ڕازوانی بوٙنە، لارەسەنگ نەبوٙ ، گجار ڕستەنە مەیو چەنی کەردێوەتەری ناتەمامی هەرپاسە کەردێوە تەمامی، یام گرد پیٛوەرە ، ئتر رستەکە زەریفەتەر بونە و ماناکیٛش ڕوٙشنتەرە کەروٙوە، وەڵتەر باسو چنڎ کەردێوە یاردیدەریما کەردەبیٛ پیٛسە( ئەجو، ئەجیام، ئەرەجیو…هتد)( ئەشوٙ، ئەشیا، مەشوٙ….هتد).

گەرەک گردو یاگەنامە لکیایەکا هورگیروٙ:

گەرەکمەن، گەرەکم بیٛ، گەرەکم بیەبیٛ

گەرەکشەن، گەرەکش بیٛ، گەرەکش بیەبیٛ

گەرەکتەن، گەرەکت بیٛ، گەرەکت بیەبیٛ

گەرەکمانە، گەرەکمابیٛ، گەرەکمابیەبیٛ

گەرەکشانە، گەرەکشابیٛ، گەرەکشابیەبیٛ

هەرپاسە مورفیمو( یچ) هوٙرگیٛرانە، گەرەکیچمەن، گەرەکیچمبیٛ،  گەرەکیچشەن گەرکیچشابیٛ،  گەرەگیچمەن، گەرەکیچمابیٛ.

ئەگەر سەرنجەو ڕستەکا یام دەسەواتەکا دەیمی وینمیٛ گەرەک لکان پۆ یاگەنامیٛ لکییٛ پەی کەسویوەم و تاقی(م) + کەردەی ناتەمامیرە ( گەرەک+م+ ەن) ، یانی پەی تەمامنای واتیٛ یام رستەی کەردەی یاردیدەر لکان کەردەی ناتەمامیرە سەربارو یاگە نامیٛ لکیێ. یانی ئەرکش تەمامنای ماناو ڕستەی و ریٛک وستەی بیچم و ڕستەین. نمونەکانو تەریچنە هەمان ئەرکش کەوتەن سەر چەنی یاگەنامیٛ لکیێ پەی کەسی دوەم و یەرمی بە کوٙمەکو کەردەی ناتەمام و (ەن + بیٛ) ڕستەکیٛشان ڕیٛک وستیٛنیٛ.

چنڎ نمونێوە:

گەرەکمەن سەوای بلو پەی سلیٛنیٛ.

گەرەکم بیٛ سەوای بلو پەی بڵبەری

ماشینەکەشا مدرابیەبیٛ، ئننا گەرەکشابیەبیٛ بلاوە ژیوار.

ئەگەر سەرنجەو ئی چنڎە ڕستەیە دەیمیٛ، وینمی گەرەک لوانەنە سەرو ڕستێوە هەکە کەردەی تەمامش چەنەن وەلیٛ پەی تەشکو( ئەرەنیای- ئنشائی- التزامی)، بلو، بلاو، کەردەی تەمامەن و بەتەشکو ئەرەنیای، تاکید نیا کە بلوٙ یام نەلوٙ . چەنی ئانەیچ گەرەک ویٛش تەنیا ماناش لارەسەنگەنە، کەردەی ناتەمامو(ەن) ملکوٙش پوٙرە” گەرەکمەن.

گەرەکمەن نان بوەرو، گەرەکتانە نان بوەردیٛ، گەرەکشانە نان بوەرا. چێگەیچەنە بەهەمان شیٛوە، ڕستەکەنە لوان سەرو کەردەی ئەرەنیای. یانی گەرەک پیٛسەو کەردێوە یاردیدەری لوان سەرو کەردەی تەمامی ئەرەنیای ( بوەرو، بوەردیٛ، بوەرا)،  هەرپاسە چەنی کەردەی ناتەمامو (ەن) یوشا گیرتەن پەی تەمامنای ماناو ڕستەکەی ، بەهەمان شێوە چیٛگەنە دیار نیەن کەی گەرەکشانە نانەکەیشا بوەرا.

نمونیٛ تەریٛ سەرو گەرەکی :

توٙ هیچت گەرەکەن/ گەرەکا؟

توٙ چیٛشت گەرەکەن؟

وەشم گەرەکنی. من توٙم وەش گەرەکنی. وەشەم گەرەکەنی

گەرەکمنی، گەرەکەمەنی

چی یەرە ڕستانە  گەرەک لکان کەردەی ناتەمامیرە(ەن)، تا یاردی رستەکەی بڎوٙ بەتەشکێوە ڕازوانی و تەمام بەر بگنوٙ. هەرپاسە نیشانیٛ نیٛر و مای بەەرگنوٙ .

ڕستەو  من توٙم وەش گەرەکنی: هەمتەر گەرەک یاردی دەرو کەردەی ناتەمامین(ەن)

پاسەبوٙ چی نمونانە گەرەک پیٛسە کەردەی یاردیدەری بیەن بە یاردی دەرو کەردەی ناتەمامو (ەن) و (ەنە)

گەرەکم نیەن: فرە بەئاسانی نیشانیٛ نەریٛ(نەفی) ملوٙنە دماو گەرەکی: گەرەکمەن= گەرەکم نیەن.

یانی گەرەک+ یاگەنامیٛ لکیێ + ەن + ب (کەردەی ئەرەنیا) = ڕستێوە مانادار

گەرەک چەنی چەمەو بیەی( گەرەک+ بیەی) = گەرەک بیەی، چەمێوە ئامیٛتە وەشکەرانە پیٛوەرە.

بە کوڵی و پوختی: گەرەک لکوٙ کەردەی ناتەمامیرە هەرپاسە جە رستەنە گنوٙ گەلو کەردەی ئەرەنیای، یانی کریوٙ هەر یەری پێوەرەبەیا، یام گەرەک چەنی کەردەی ناتەمامی .

د.ناجح گوڵپی 3/10/2018

 

 hewraman
  • خاڵبەنڎی

    بابەتیٛوی تیٛرو تەسەل سەرو خاڵبەندی،ئومیٛڎوارنا نویسەرە هەورامیەکیٛ بواناشۆ تا کەلکش چەن ه…
  • ئەجوٙ، ئەجوٙم، ئەجیوٙم، ئەجیام

    ئەجوٙ، ئەجوٙم، ئەجیوٙم، ئەجیام ئەجوٙ، ئەجوٙم، ئەجوٙما، ئەجوٙت، ئەجوٙتا، ئەجوٙش، ئەجوٙشا .ن…
  • کەردەی یاردیدەر

    کەردەی یاردیدەر  helping verbs – auxiliary verbs ئاکەردەنە کە ڕستەنە چەنی کاریٛوی سەرینی و…
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت

خاتو کیانا عەبدڵاهی فەڕ مەدالیای ئاڵتونیش هوٙرگیٛرت خاتو کیانا عەبدڵای فەڕ، کناچیٛ هەورامی…