یانە زانای سەفەر پەی ویەردەی به کەڵک گیٛرتەی جە تیشکەو”گاما”ی

سەفەر پەی ویەردەی به کەڵک گیٛرتەی جە تیشکەو”گاما”ی

122

سەفەر پەی ویەردەی به کەڵک گیٛرتەی جە تیشکەو”گاما”ی

وەختارێ هەسارێوەگەورە موەزۆرە دلیٛ سیاوچاڵەو ئاسمانی،سیگناڵێ پسەو تیشکێ گامای فرە درۆشیای ڕوەو بەری مکیانۆ.زانشمەندێ جەبارەو ئی سیگناڵا چێوانێ سەرنجدارشا ئێستەنۆ کە جۆرێ”ئەوەگێڵای زەمانی”ڕوەو ویەردەی نیشانە مدٚۆ.
جە تاوتویە زانشتی تازەنە کە جە ڕۆ۱۳و ئوتی جە مەجەلەو “Astrophysical Journal”نویسیان پیجۆرە ئامان:
تەقایوەو(انفجار)گامای،زەمانێ ئەوەگێڵا و ڕوەودمایشا هەن.یانی شەپۆلەو تیشکی درۆشیای جە لایوە وڵاوبۆ و ئیجا دیسان ئی تیشکێ جە لای تەریشەنە مویەرۆ و گوزەرمکەرۆ و وڵاو بۆوە.
زانشمەندێ مواچا؛هەڵای ئاخێزگەو ئی سیگناڵو گامای”زەمانە ئەوەگێڵانە” نادیار و ئەوەشاریان،چون فیزیکو خەرمانەو سیاوچاڵیٛ فرە نەشناسیان و خەیلێ کاری زانشتیش سەرۆ نەکریان.
بە واتەو ناسای،تەقایوەو گامای جۆرێ جە تەقایوەی پەڕئینێرژیا،پیجۆرە کە یەک میلیون تریلیون جە ڕۆجیاری ڕۆشن و درۆشیاتەرێنێ.متاومێ بواچم کە تەقای گامای جە گردٚو سەرچەمای تیشکی سرووشتی ئینێرژی فرەتەرشا هەن و ئینەیچ جیاوازی و تایبەمەندی ئینفیجارو گاماین.
وەختارێ دوێ هەسارێ”نوترونی”مدٚا یۆیرە، شۆنەو سەرهەم کردەی و خۆڵقنای سیاوچاڵێ،”تەقایێوە تیشکی گاماکۆتای”
وڵاو مکەرۆ و شۆنی ئی کەردەوەیە؛تەقای گامای درێژتەری شکڵ مگێرۆ.
جه هەردوە جۆر تەقای گامایی،فرەو ئا ئینێرژیە بە شێوازو”پالس″ یا خاڵێ تیشکی کۆتای بەرمەی و بە پەیلواو زانشمەندا ساختار و تەشکو ئی پالسا پسەو ئەوەگێڵای وێنەی جە دلێو جامیەن.
جە وردوینی و شیکەردەیەو شش تەقاییٛ تیشکی گامای که جە هەسارەخانەو گامای کامپتونو “Compton” ناسای جە دەهەو ۱۹۹۰ی ئەنجام دریان،ئینە کەوتەن جبەر کە ئی تەقای گامای،تیشکەو زەمانی مگێڵنانێوە.
یانی ئی تیشکێ شۆنەو خولیای و گێڵای جە زمانەنە،مکیشیا ڕوەو دمای و ویەردەی.
تەقای گامای نیشاندەرو تەشک گیری سیاوچاڵەی و فرە چێوای تەریەن کە چەنی زەمان و کەردەوەی میان خەرمانەو ئا سیاوچاڵەیە پەیوەندی فرەش هەن.
هەرچن ئی تەقای گامای،زەمانی پسەو میکانیزمو تیشکی نمەگێڵنۆوە،بەڵام ئینە بە دروستی و ڕاسێ خەیلێ نزیکتەرەن.
وەختارێ هەسارێ متەقۆوە،شەپۆلەو گەورەو ئی کردەوەیە متاوۆ جە ڕاو مادەی ڕوەو بەری بلۆ و بدرۆشیۆ و پسەو وێنەو دلێ جامی وێش برمانۆ و دیاری بۆ.
بنیەیمێرە یاوای بە ساختارو ئەوەگێڵای زەمانی پیجۆرەنە کە هەر جمای و ترازیای گامای جە چنها پالسێ پوختەی وەش بیەن کە هەر یۆ داراو تەشکی تایبە بە وێشانەنێ کە جە ڕاو [مەعادڵەی]ڕیازی باسشا سەر مکریۆ؛ بەڵام پاسە دیارەن تەشک و چەنی بیەی ئی پالسا خەیلێ ئاڵۆستەر و دشوارتەر جە فورمو سادەو ڕیازی با،یانی ڕاس و واقێعی بیەی ئی پالسە یەرەدانێ جە بابەتو فیزیکیوە نەسەلمیان.شایەد ئیسەتێ نمەتاومێ واقێعی بیەی ئی کەردەوە ئاسمانیێ بسەلمنمێ.
هەڵای فرە زوەن کە ساختارو تەشکو سیاوچاڵیٛ پەیما ئاشکرا بکریۆ و ئینە ئەوەجەش بەتاقیکاری و هەرمانێ و تاوتوی زانشتی فرەتەریەن.

وەڵاوگەو هەورامانی

 hewraman
Load More In زانای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…