یانە پەیلوای واچدیٛ پا دەلیا، بلاوە هەیشوور

واچدیٛ پا دەلیا، بلاوە هەیشوور

82

واچدیٛ پا دەلیا، بلاوە هەیشوور
بڐاوە پووشانە، سوور هەراڵەی سوور

‘فۆلکلۆر’

فۆلکلۆر کە پێناسە کریان و وچیان سامانیٛوی نەتەوەیین و بایەخش بایەخوو نەتەوێوەن و پارێزنایش پارێزنای تایبەتمەندیی ژیاریی نەتەوەین، چێگەوە دەسکاریکەردەی و شێونای قەڐرنەزانایش بەهەمان شێوە تێکدای دۆخ و کلتووری و کۆمەڵایەتیش چۆوە گنۆوە، چوون هەر پاسه کە وچیان ئێمە پێسە هەورامی زوانی و دماتەریچ ڕۆژهەڵات شێعرە سەرەکیتەرین بابەت نویسیێوەما بیێنە، کە وەڵێ نویستەیچنە دەماودەم گێڵیێنۆ و تەماموو ڕەهەندە کلتووری و مەعریفییەکاو ئێمەش دلێ وێشەنە پارێزنێنێ، شێعرەو فۆلکلۆروو ئێمە جامێوەنە وێما و بڕێ جە خەسڵەتە ژیارییەکاو وێماش جە وەڵێوە هەتا ئیسه چەنە وینمێوە، ئەگەر ناقدی زیرەک و چەنەئاما بۆ، جە ڕوانگە و تاریخی و سایکۆلۆژی و سۆسیۆلۆژی و فەلسەی و … تاد بلۆ شۆنیشەرە یاوۆ ئەنجامێ پوختێ و یاگەگیرێ و مەژگەی پوخت مارۆوە.

وشەکرێڵەکاو ئی دێڕێ، ئەگەرچی شێعرەکی چن کەلیمێوەنە پێکئاماو هەیکەلەکەش زیاتەر جە کەلیمێوەن، بەڵام دووێ کەلیمێ قورسایی دێڕەکێشا ورگێرتەن و سەنتەروو دێڕەکێنێ، کە مشۆم فۆکەسشا وزمێ سەر ئاڐێچ (پووشانە، سووهەراڵە).

پووشانە : پووش +انە، بەماناو کرێ پووشی، یانی جیای پووشی، کرێوە دەی، جیای لەوەڕنای حەیوانەکەیت دلێ پووشوو قەڐاغەو کەسێنە، هەمان شێوەو (سەرانە)ینە، کە
هەم مەعنێکێش و هەمیچ شێوەو درووسبیەی(مۆرفۆلۆجی)ی کەلیمەکێ، سوورەهەراڵەیچ، ئا ولێنە کە گردما دیەنماو مشناسمێشۆ و ڕسمەکەیچ کە نیانمرە سوورەهەراڵەن، ئیسەنە ئی دێڕێ پێسە لوێنە کە غەڵەت لوێنە:

واچدێ پا دەلیا بلاوە هەیشوور
نەڐاوە پووشانە، سوورهەراڵەی سوور

یانێ بڐاوە پووشانە، کریان بە نەڐاوە پووشانە، بڕێ جار گێرا ناخودئاگا بیەبۆ، بڕێ جاریچ کریۆ ئەنقەست بۆ، بەسەبەبوو ئانەی دای پووشانەی کردێوە نەشیاو و ناقابلا، هەورامی ئی سیفەتشە نەبیەن چێوش بە چێو نەڐان یانێ کتوومت پێسەنە هەورامی پووشانەش نەڐان و هەقوو پووشیش نەسانان، لادەگاییەکێ وەختوو وێشەنە، پووشوو قەڐاغەو یۆترینیشا بەکارئارڐەن، پووشانەشا دان جا بڕێ جار گێسکێ، یان ڕوەن، یان گۆشتوو ئاژەڵەکەی …. یان هەرچێوێ تەر بیەن، چێگەنە کریۆ دەلییەکێچ جیای پووشانەی سوورەهەراڵەشا دابۆ، ئینە هیچ نەنگیێ و عەیبێش نیا چەنە کە نیشانێ پەرسێ سەروو کلتووروو هەورامانیوە بنیۆرە، دێڕەکێ ئانەما پەنە ماچۆ، کە ئی دۆخە کلتوورییە بیەن، چوون هەر بنەماو درووسبییەی دێڕەکێ دۆخە کلتووری و کۆمەڵایەتییەکەی وەشکەردێنە، ئەگەر پووشانە نەبیێ و نەدریێ ئی دێڕێ وەشە نەبێ، جا بنیەیمێرە سیفەتێ گولێچ بۆ، کە من پەیلوایم چانەن فرە ئاسایین، ئینە مشۆم پێسە وێش وینمێش و دەسکاریش نەکەرمێ، ڕەمای جە واقیعی تەئریخی و پەشتکەردەی چەنەش ئاننەی تەر دوورما وزۆوە جە وێما، بە سەرنجدای جە شێعرەکێ و پێکئامای زوانەوانیش و دیراسەی سەرش بەرگنۆ، کە مشۆم (بڐاوە) بۆ نەک (نەڐاوە) چوون سەبکوو شێعرەکێچ پاسە وازۆ، پی جۆرە :

ــ نیمەدێڕەو ئەوەڵینە،کەلیمێ (بلاوە)ی هەنە، وەرانوەرشۆ نیمەدێڕەو وارینە کەلیمێ (بڐاوە)ی، نۆعی جە هامسەنگی زوانی و هەرپاسە ترپەو ئیقاعوو شێعرەکێ ئانەی وازۆ، دلێ هونەروو بەلاغەیچنە نزیکش وزۆوە، جە (جناسی ناقص) ڕەگەزدۆزیی ناتەواوی، کە تایبەتمەندیتەرین تایبەتمەندی مۆسیقیی شێعرێن.

ــ بایەخوو دایپەنەی سوورەهەراڵەی کلتووروو هەورامانینە ڕێخێ قووڵش هەن، سوورەهەراڵە دالێوەن مەدلوولەکەش وەشەویسی و سەوقاتی ئەوپەڕوو عەشقی و بووێ وەشێن، یانی هەمیشە گروەختێنە دایپەنەی سوورەهەراڵەی لووتکەو ئیجابیاتین، سەیرم مێ وەنە ئێمە چینەی ڕەممێ تەماشەو ئی دووە دێڕای تەری کەردێ و یاگێ سوورهەراڵەی ویندێ،

سوورەهەراڵەت پەی من کیاستەن
چەنی بێ زانات ئاواتم واستەن

سوورەهەراڵە، شەوبۆ، بۆژانە
کەرەشا سەوقات، پەیما کیانە

بە وەرەچەمگێرتەی تەماموو شێعرەکێ و لایەنە شاریاوکاش و مەدلوولوو دالەکا بەرگنۆ، هیچ نەنگیێ نیا شێعرەکێنە، گێرا دۆخێ فرە ئەرێنی تەربۆ، من ئجۆم ئەوپەڕوو جوانین سوورەهەراڵە جیای پووشانەی سانی و بووەو عالەمی وەشکەری و داواو بووێ وەشێ کەری، مشۆم دەلییەکێ و هەورامییەکی سیاچەمانەکەی بەرزتەر و خاستەر چڕا و واچا:

(واچدێ پا دەلیا: بلاوە هەیشوور
بڐاوە پووشانە سوورهەراڵەی سوور)

*گۆرانییەکی بە دەنگوو هونەرمەندی وەشەویس فەرزاد ژیواری، کۆمێنتی یەکەمنە منیەورە، ئاڐیچ چێروو سەیەو هەمان دۆخینە، نەڐاوەش واتەن، دەنگش وەشبۆ و دنیانە بۆ.

*پەرسێ ئاراس ڕەفیقی و مامۆسا وەلیی فەتاحینە ئینەم پەی ڕۆشن بیۆ، مەمنوونشانا.

سوهەیب فاروق

 hewraman
Load More In پەیلوای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما فرەو ژەنا دلێ زەماونڎ و مێمانیا و…حەز مکەرا پاڵا…