یانە زانای دمارە کوٙڵ scorpion

دمارە کوٙڵ scorpion

385

دمارە کوٙڵ scorpion

 دمارەکوٙڵ(مارەکوٙڵ )  گیانداریٛوە بیٛ بڕبڕەن، جومگەدارا، و سەر بە تیرەو پەسەپەسەکوٙڵەکان،ھەشت پەلیٛ (قاچیٛش ) ھەنیٛ، ناوچە گەرمو وشکەکانە مژیووٙ، چېرو تەوەنو تاشو دلیٛ ترەکو دیوار و زەمینینە ویٛش شاروٙوە تا کەمیٛ شوٙ  بیاووٙ بە لاشەیش،وېش جە وەرەتاوی لامڎو، نزیکەو دوویٛ ھەزار جوٙرە دمارەکۆڵا ھەنیٛ سەرانسەرو جیھانینە، وەلیٛ  پەنجا دنیٛشا فرە ژەھراوییٛنیٛ پەی بەشەری ،گەستەی دمارەکۆڵی فرە ئازاربەخشا، بەعزیٛشا ھەنیٛ ئننەو گەسەتەو ماری خەتەرشا ھەن سەرو بەشەریوە،کیسەو ژەھری ئینا پۆپەو قلیچکەیشاوە لاو چزەکېشەنە.

تەشکو دمارەکوٙڵی: سەرەو سینەو دمارەکوٙڵی لکان، یەک بەش نیشانە مڎۆ، ھەشت قاچیٛش ھەنیٛ کۆتاو ھەرقاچیوەنە  چرنوکیٛ دوە دەمەشا ھەنە، چەنی لەمېش، کلکش پەنج ھەڵقېن،کوٙتاش بە چزیٛوە  میٛ، دوویٛ لولیٛ باریکیٛ لکێنیٛ دوویٛ کیسا ژەھریوە بەسیێنیٛ چزەکیوە ،وەختو گەستەی ژەھرکە پوٙپەو چزەکیوە مجیوٙ، سەرەشۆ دوویٛ چنگیٛ گەورېش ھەنیٛ بە جوٙتیێ چڕنوکیٛ دووە دەمیٛ تیژیٛ دمایشا میٛ،ئی چڕنوکیٛ پەی لتکەردەی واردەی و نەچیرەکەیش بەکار مەیا، ھەرپاسە تەشکو دمارەکوٙڵی نېری باریکەلەن دریٛژتەرا وەلیٛ میٛڵەکیٛ لەمەش پانیکلېنە و دیارەنە، لاشەو دمارەکوٙڵی شەوېنە بریقە مڎوٙوە بوٙنە و بیەو جوٙرە مادیٛوە بریقەداری دیٛیٛ پۆسیشەنە.

                  

زا و زیٛ: فرەو دمارەکوٙڵەکا بە یوٙگرتەی “سیٛکسی ” زاوزیٛ کەرا،نېر و ما  پیٛسەو گردو گیاندارەکا جوٙت گېرا،بڕیوەیچشا بە ناسېکسی بەچکیٛ کەرا یانی خواکرد دلیٛ وېشانە بەچکیٛ  ھوٙرمەیا.

وەختو وەرزو زاوزیٛنە (وەھارو ھامنەنە)  نیٛرە گېڵوٙ شۆنەو مېڵەکېەرە و قسیٛ وەشیٛ و ھورپرای و مەرایېش کەروٙ، ئتر جوٙت گیرا، دماو چنڎ مانگیٛ  (جاری چامنە ھەن یاووٙ یەکساڵ زیاتەر) لەمەش پەڕە بۆ،  (2-100) بەچکە دمارە کوٙڵی وینوٙ فرەو وەختی (25-35 ) بەچکیٛ مەیا بەر، (بە پاو جوٙرو دمارەکوٙڵەکەی فەرق کەروٙ) دماو ئانەی ملا سەرو مازی ئەڎیٛشا جاگە مژیوا تا ماوەو “7-14” ڕوا یام زیاتەر یاووٙ یەک مانگ ، ئەداکېش  بە گرتەو نەچیرکا ژیونوٙشا ، قسیوە ھەن ماچوٙ دماو جیائاستەی بەچکە دمارەکوٙڵەکا ئەداکېشا مروٙ  وەلیٛ ھەڵای زانستی نەچەسپنان.

بەچکە دمارەکوٙڵ دماو پەیدابیەش ھەڕەشیٛ سەرو ژیوایشەو ھەن چونکەتەی ئەندامەکیٛ دلیٛ  لەشیش بەتەمامی دروسیٛ نەبیېنیٛ و ھەر پېسەنیٛ  مادیوە ژلوٙقی تەڕی، پەلەکیٛش (قاچ)  جەیوٙی جیا نەبیٛنیوە و لکیٛنیٛ ،وەرو ئانەی فرە کرژ نمەتاووٙ بلوٙ ڕانە، چنگڵیٛ و دەمش ھەڵای نەرماو خاس نمەتاووٙ بەکارش بەروٙ، پۆکای تا ئا وەختە ھەر ئینا چېرو چەمداری ئەڎیٛشەنە.

دمارەکوٙڵ دماو 6 مانگا یاووٙ پەنە (باڵق بوٙ) ھەنیچشا دماو 6 ساڵا بالق بوٙ، قەوارەشا چوار تا حەوت ئاننە زیاد کەروٙ، مارە کوٙڵ پەیش ھەن 25 ساڵیٛ عەمر کەروٙ. 

 نامەکاو دمارەکوٙڵی : دمارە کوٙڵ نامیٛ فرېش ھەنیٛ بە پاو ناوچەی نامیش فاڕیوٙ دمارەکوٙڵ،مارەکوٙڵ، سوٙڵسوٙڵە یانی دمارەکوٙڵی گولانە. بەسۆرانی (دووپشک)، جوٙریٛ گولانەو دمارکوٙڵی ھەن پەنەش ماچا (جراحە) فرە ژەھراوین بدوٙ ھەرکسیوە یام کوٙشوٙش یام گوو کەروٙ وېشەرە، دمارەکوٙڵو عەربەتیٛ نامین پەی ژەھراوی بیەیش،ھەرکەسش واردەبوٙ نیمەمەرگ بیەن یام مەردەن،وەلیٛ ئیسا بە نونگەو دەرمانو چارەسەریوە کەم خەڵک مروٙ  بە گەستەو مارەکوٙڵی ، بەفارسی  کژدەم، بەعەرەبی  عقرب .

میٛمڵیٛ دمارەکۆڵی:

دمارە کوٙڵ میٛمڵو دژمنش فرەن، بېجگە بەشەری کە ھەر یاواش پەنە یەکسەر  کوشتەنش، پەلەوەرو،کەرگە، چنگنیٛ ،مارو تېڕەو میزوکەو مار میزوک و فریٛوە جە دەعبا خشوٙکەکا .

 

دمارەکوٙڵ مەوینوٙ و تواناو وینایش فرەکەما، مەژنەووٙ کەڕا،بوە مەکەروٙ، پەشتی بەسوٙ بە لەرەلەرو لەرزای زەمینی پەی ڕاوکەردەی نەچیرەکاش، ھەشت پەلەکەش کوڵکیٛ ھەستدارېشا پۆنیٛ ھەرچوار دەورو لاشەیشەنە، ئتر یاردەیش مڎا پەی زانای  نزیکبیەیەو جە  دژمنەکاش ،وېش پارېزنوٙ بە چزەکېش.

جوٙرەکاو دمارەکوٙڵی: چن جوٙریٛ ددمارەکوٙڵیٛ ھەنیٛ،وە بە چن شېویٛ بڕەبەشیٛ کریا،بە پاو ناوچەی ،بە پاو ڕەنگیشاو بەپاو ڕادەو ژەھروای بیەیشا، چندەھا ڕەنگیٛ دمارەکوٙلی ھەنیٛ، سیاو،خاکی زەرد ئاڵتونی ،مەیلەو قاوەیی ،بە پاو ژیوگەیشا ڕەنگەشا فاڕیوٙ، وەڵاتو وېما ،ھەورامانو کوردەسان دمارەکۆڵی ڕەنگ زەرد، سیاو،قاوەیی ھەن.

دمارەکوٙڵی سیاو: وەرکەوتی دلېراسین و سەرنیشتو ئەفریکای ھەن، شەوېنەو ڕوٙنە گېڵوٙ شوٙنەو واردەیرە و وڵەکېشەنە میٛ بەر ، فرەتەرو دمارەکۆڵا شەویٛنە مەیا جبەر  شۆنەو واردەیرە گیٛڵا ڕۆنە ملاوە دلیٛ وڵەکېشا و وېشا شاراوە، دمارەکوٙڵی سیاو فرە ژەھراوین  نزیکەو (0.5-2 ملگرام) ژەھرش ھەن، گر وەختیٛ ئا گردو ژەھریە مەکەروٙنە دلیٛ نەچیرەکەیش، ویٛش مزانۆ چنڎش پنەوازا پەی کوشتەی نەچیرەکەی یام جە ھەپوگوٙ وستەیش، ئەگەر گردو زەهرەکەیش بەکار ئارد ،ئانە دماو دوویٛ تا یەریٛ ڕوا تەری متاووٙ ھەمدیسان ئاننەی تەر ژەھر وەشکەروٙوە.

دریژی دمارەکوٙڵی سیاوی ” 8-10 “سم ، تاق وېش ژیووٙ ، ژەھرکەش فرە پیسا ، مادەو ئەنزیمین بوٙ بە نونگەو تەنگەنەفەسی و تېکدای ھەرمانەو دڵی .

                                  

 

دمارەکوٙڵی زەرد:

 ژیوای و واردەو دیسانە دمارەکوٙڵەکا پېسەن یوٙی .وەلیٛ یاگیٛ ژیوایشا بوٙ بایسو  فاڕیای ڕەنگېشا،مارەکوٙڵی زەرد یاگیٛنە ژیوۆ لماوی بوٙ (وردە ڕیز)ش چنە با،ژەھراوین وەلیٛ فرەو دمارەکوٙڵەکا کوشندیٛ نیەنیٛ پەی بەشەری، “7.5 سم” دریژا

                             

دمارەکوٙڵیٛ تەریچ ھەنیٛ  وەلیٛ ڕەنگەکېشا فاڕیوٙ ،زەردی مەیلەو قاوەیی،سیاوی بایجانی..

واردەو دمارەکوٙڵی:

 فرەودمارەکوٙڵەکا شەوېنە گېڵا شوٙنەو  واردەیرە، فرەتەر حەزشا جە ( چنگنیٛ) پەسپەسەکڵیٛ،مامالیٛ و جوٙرەھا موٙرانەی تەرین، ھەرپاسە دمارەکوٙڵ یوٙترینیچ وەراوە،ھەرکام ئازا بوٙ ئەوی تەری موەروٙ،گەورە گولانەی مووەروٙ، لا ویٛما ئەوسا واچیٛنیٛ دمارەکۆڵ فرەتەرشەویٛنە مزیۆوە ھەکە سیاوابوٙ، چونە شەوە و سیاو واینە  مەشوولیٛ ویٛشا مەگیرا وا بەرۆشا، و دمارەکۆڵیچ فرە قەڵسا بە مەشوولا  یانی مەشولیٛ وەراش، ئینە تەجەربە کریان.

ھەمیشە  دمارەکۆڵو چنگنیٛ جەنگ کەر پەی ئانەی یۆشا ئەوی تەری بوەروٙ، چنگنیٛ بە دەمە چرنوکدارەکەیش ئەگەر تاواش چزیٛ دمارەکوٙلەکەی گیٛڕوٙ ئتر ئانە دمارەکوٙڵەکە فس بوٙوە  دوٙڕیو چنگنەکیٛ موەروٙش، وەلی ئەگەر فریا کەوت داش چنگنەکیوە ژەھرش کەروٙنەو چنگنەکیٛ کوشوٙ، لت لتەش کەروٙو ئاوەو دلیٛ لەشیش ھوٙرلوشوٙ.

ژیوای دمارەکوٙڵی: دمارەکوٙڵ ھەمیشە تاق وېش ژیوای کەروٙ فرە بە کەمی پیوەرە وینیا، مەگەر وەختو وەرزو زاوزیٛ و دماو ئانەی ئەدالەکیٛ بەچکیٛ وینوٙ ،ئاوەختی تا ماویٛ بە گەل مژیوا دمایی ھەر یوٙ ملوٙ یاگیٛرە پەی وېش ژیووٙ، دمارەکوٙڵ پەی ماوەو چوار ڕوا بیٛ واردە متاووٙ ھۆرکەروٙ دماو ئانەی مەجبورا گیٛڵوٙ شوٙنەو واردەی و نەچیٛریٛوەرە.

دمارەکوٙل گیانەوەریٛ ون سەردا، پلەو گەرمی لاشەیش فاڕیوٙ، یانی چەنی ئاو ھەوای جیاوازی ویٛش گونجنوٙ، زمسانیٛنە ملوٙ وڵە ویٛش شاروٙوە ھەتا وەھارو ھامن گەرمش کەرد میٛ بەرۆ.

ژەھرو دمارەکوٙڵی: جە مادەی پڕۆتینی دروس بیەن ،ئەنزیمیٛش چنەنیٛ، بوٙ بە ھوٙرکارو ئیٛشێ فرەی  یاگیٛ گەستەکەینە، چن سەعاتیٛ ئیٛشش ھەن، وەلیٛ بەگردی دماو” 2-3  “ڕوا مارەکۆڵ گەستە  وەش بوٙوە، بەعزیٛ دمارەکوٙڵیٛچ ھەنیٛ ژەھرشا فرە پیسا بەشەری کوشا بە نونگەو کاریگەریش سەرو لوسە ماساوڵەکا دڵ و شوٙشیٛ،  فشارو ونیٛ بەرز بوٙوە، یاو ، ھەرمانەو دڵیٛ مدروٙ، ھەناسە تەنگی پەیدا بوٙ ئتر کەسکە مروٙ.

ژەھرو دمارەکۆڵی پەی ھامپوٙلەکاش یانی جومگەدارو تیرەو پەسپەسەکوٙڵەکا ئاننە کاریگەریش نیا،ئەر بوٙیچ کەما ، وەلیٛ ژەھرو دمارەکوٙڵی پەی ئاژەڵ و گیاندارە شوٙت دارەکا فرە پیسا ،ئادیچ وەرگیری کەروٙ جەویش بە چزیٛ ژەھرەکەیش کەروٙ دلیٛ گیانو نەچیرەکەیش.

کاریگەری ژەھرو دمارەکۆڵی فاڕیوٙ جە زاڕوٙڵەنەو گەورەنە یانی  زاڕوٙڵە فرەتەر کارش وەنە کەرۆ تا گەورە،  پیای  پیر کەمتەر وەرگەو ژەھرو  دمارەکوٙڵی گیٛروٙ ،بڕیٛ بەشەریچ ھەن حەساسا پەی ژەھرو دمارەکوٙڵی بوٙ بە تەرسە پەی سەرو ژیوایش، بارو تەندروستی لەشیچ کوٙمەکیارا پەی کاریگەری، یانی بەشەری نەوەش فرەتەر کارش وەنە کەروٙ تا کەسیوە بەڎەنش ساق بوٙ.

د.ناجح گوڵپی 27/9/2017  ھەورامان

 hewraman
Load More In زانای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…