ده‌گاو دزڵییٛ

169

ده‌گاو دزڵییٛ / عادڵ محه‌مه‌دپوور

(باسیٛوی کوٙتا سه‌روو دزڵییٛ)

 

بە پاو ئا بەڵگە تاریخییا کە ئیسە مەوجوودیٛنیٛ، دزڵییە بە دەروازەو هورامانی ئەژناسییٛنە.

ئینە خود بە خود بەڕیٛ مەدلوولیٛ تاریخی و تەنانەت کوٙنینە شناسی ماروٙ شوٙنی ویٛشەرە.

بڕیٛ نامیاگیٛ جە دزڵیەنە هەنیٛ کە باس جە کوٙنینەو ئی مەڵبەندی کەرا ، نموونە (قڵاو زەبان)، ئینا پەشتەو دەگاکیٛوە و جە ڕیٛخەو (زەڕوان)ی گیریان و زەڕوانییەکیٛچ تاریٛخیٛ کوٙنشا هەن و پەی ڕازونیازیچ لویٛنیٛ یاگە بەرزاییەکا.

(وەتلە، داڵەمیٛزە، زەڕەوە، جاسووسگا،مەڐی، قەڵا برووسکە، داڵانی، شواڵیٛ، کەلووجەنگا و…) هەرکام چەپکیٛ تاریخی کوٙن و تەنانەت وەڵیٛ ئیسلامی و دوورتەر، ئینا دەلالەتە مەعناییەکاشانە.

 (دوانزە ئەسحابە کە ئیسە مەزارەکەشا هەن) خوٙ بەڵگەییٛ وەرەچەما پەی تاریخوو سەدروو ئیسلامی، کە ئا خەڵکە دیارا مقاومەتشا کەردەن.

(قەڵا) و (دەرەو خەزیٛنەی) وەرانوەروو ئاوایی باس جە هەمییەتی نیٛزامی و ئیٛستراتیٛژیکی و …ئی دەگیٛ کەرا.

تاریخەکەو ماموٙسا نەزیری لانیکەم بڕیٛ باسیٛ کوٙنینە شناسی و ئارکائیکی دزڵییٛش وستیٛنیٛ ڕوە، باوانییٛوە جا نەزەرە درییٛ.

دزڵی ویٛش چەپکە واژەن جە دویٛ توٙخمیٛ  دز/دژ+ڵی

دز، دژ یانیٛ قەڵا و ڵی دەلالەتوو یاگیٛن یان یاگیٛ قەڵیٛ

کە ئی دالە یام لەفزە بڕێ مانیٛ تاریخوو ویەردەی ماروٙ شوٙنی ویٛشەرە ، بە قەولوو فارسی بزنگاو تاڵ و شیرین تاریخی ئا دەگیٛ بییەن.

چوون جە نەزەرەو نیٛزامی و …هەمییەتش بییەن، چن جاریٛچ پی هوٙکاریٛ، کاولە کرییٛنە و دووبارە ئاوەڐانە کرییٛنەوە.

کوٙنتەر جە یاگیٛنە بییٛنە بە نامیٛ (پاڵیٛ) کە ئینا پایینوو ئاواییەنە و وروودی دەگیٛ کە ئیسەیچ (کلکەو پاڵیٛ)ش ماچا.

پاڵیٛ هەمان (پهلو) بە ماناو شارین و جە فرە یاگە کەون ئاراییەکاو ئی وڵاتییەنە حوزوورش هەن، و ڕەگەزیٛ کوٙنی ئوستوورەیی، نیمتاریخی و تاریخیش هەن.

ئینیچ بەلگەییٛن کە دوور نیا چا ویەریٛ دوورنە ، دزڵییە شار نەبییەبوٙ و ئاسوارەکایچش بە تایبەت نامیاگەکا ئینی سەلەمنا.

دزڵیە هام سنوورەو سوٙرانییەکایچەنە (ملتقی، مفصل) ڕەنگا سەروو ئی دیاردە سروشتییە، جە بڕیٛ بابەتیٛ فەرهەنگی و زوانی کاریگەریش ورگیٛرتەبوٙ و جە سەرانتوٙ  زوانەکەیەنە ئیٛحساس کریا. بە هوٙکار هەمییەتی جوغرافٸ و ستراتژیکی ڕەنگا کەسانیٛچ جە ویەردەنە جە مەڵبەنڐە سوٙرانی نشینەکانە ڕوەشا کەریٛ بوٙ ئیٛ دەگییٛ، بەڵام ویٛشا (اصالتا) و ڕەسەن هوٙرامییٛنیٛ و سوٙرانی بییەی پەی ڕەسەنایی ئەرەنیشتەکاش مەچەسپیوٙ.

 hewraman
  • سوفی حسین نارنجڵەیی

    سوفی حسین نارنجڵەیی حاجی حسێن حمەڕەحیم سوفی  ئەشناسیا بە سوفی حسین نارنجڵەیی ، خەڵکو دەگاو…
  • ب.م.شاروٙ

    پەلیانەو هەورامانی ملوٙ خزمەتوو هوٙنیاری هەست ناسکو هەورامانی ” ب.م .شاروٙ ” ی…
  • ده‌گاو ژیواری 

    ده‌گاو ژیواری  وەڵیٛ جە گرۮ چیویٛ ژیوار واچیٛنە بە ماناو ژیوای و زیٛندەگی کەرۮەی و یاگیٛ ن…
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

هەمارو زانایی بیٛسارانی 

هەمارو زانایی بیٛسارانی پەیجوٙریێوەن بە قەڵەمو کورش ئەمینی ، بە تیٛر و تەسەلی لوان تانو زا…