یانە زوان وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

189

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ

Preposition  & postposition

وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێوەن  وەڵیٛ نامیٛنە ، یاگە نامیٛنە ، کردەینە، ژمارەینە مێو ، پەیوەندی بەینو نامەکیٛ و یاگە نامەکیٛ و کردەکەی و واتەکا تەرو ڕستەکەی ڕوٙشن کەروٙوە ، یانی نامیٛ و یاگەنامیٛ و دەسەواچیٛ دلیٛ ڕستەکەی بەسوٙ یوٙترینیوە ، وەڵبەند باسو چەنی و  یاگیٛ و دەمو  ڕووەدای چیٛوێ کەروٙ  , سەربارو ئانەی  وەڵبەنڎەکیٛ چنڎ هەرمانێوە جیاکاریٛچشا هەنیٛ ، ژمارەو وەڵبەندەکا هەتا واچی فریٛنیٛ زوانی هەورامینە : نمونە ”  بە ،  بەپاو ، پەنە ، پەی ، چەنی ، سەرو ،لاو، کەنارو ، بەبیٛ  ، جە ،نزیکو ،چیٛرو، پاڵو ، لاو  نە …هتد

بنجوٙک بە بیٛ وەڵبەندی نمەکریوٙ ، ماناو ڕستەی تیٛکە مشوٙ ، بەتەنیا ویچش ماناش لیٛڵەنە یام نیەنە

دەسەواچەو وەڵبەنڎی ( لکەو وەڵبەندی )  : چنڎ واتێوە هەکە بە وەڵبەنڎ دەسپەنەکەروٙ .

نمونەو وەڵبەنڎەکا هەکە باسو یاگیٛ مەکەرانیٛ  ” جە ، نزیکو ، پاڵو ،لاو ، سەرو ”  ئانیٛ هەکە باسو پەیوەنی میانو نامیٛ و یاگەنامیٛ و بەشەکاو تەرو بنجوٙکیٛ مەکەرانیٛ ” دمای ، دەربارەو ، پەی لای ، بەپاو ، بیٛجگەم ”

کریٛڵیتەرین وەڵبەنڎیٛ زوانی عەرەبینە و ئینگلیزینە  ” من ، فی ، الی ، علی ، مع ،  بعد ، عند ، after ,in , to ,on,at, with ,  for ,from ,about,up, by ,

با بزانمیٛ زوانی هەورامینە وەڵبەندەکیٛ کامیٛنیٛ : ئەگەر سەرنجە دەیمیٛ وەڵبەندەکیٛ  فرەو یاگانە بەکار مەیاو ئەرکشا فاڕیوٙ چەنی فاڕیای ئەرکەکەی نامەکیٛچشا فاڕیوٙ پەی نیشانیٛ یام ئامڕازو بەستەی ، ئامڕازو پەیوەندی و ئامڕازو یاوەرکردەی  …..هتد

بڕێ جە ئامڕازەکا زوانو ئینگلیزینە وەرانوەرو  یاوەرکردەینیٛ زوانی هەورامینە ، یام وەڵبەنڎی چامنەما هەن زوانی هەورامینە دەورو یاوەرکردەی و  ئامرازو پەیوەندی و بەستەی و چیٛوی تەریچ وینوٙ  بەپاو ئامایش دلیٛ بنجوٙکەکەینە .

ئیٛمە باسو ئامرازەکاما کەردەن لیٛژەو ئامڕازەکانە ، هەڵبەت ئی وەڵبەندیٛچە هەر گناوە ڕیزو ئامڕازەکا ، وەلیٛ بەپاو ئامای یاگەکیٛشا دلیٛ ڕستەینە نامەکیٛشا کریاینە بە وەڵبەند :

چنڎ نمونیٛوە جە وەڵبەندی ڕازوانی هەورامینە :

  • بە : بە دەسو ویٛم نویستەنم ….  ئەرکو وەرکاری وینوٙ  بە شیٛوێ ناویٛڕاسی
  • بە چنڎ ئەسانت  …کتیٛبەکەت بەچنڎ ئەسان
  • بە پایوە نان موەروٙ ، بەپەلە ئاما پەی یانەیما
  • بەپاو بەڕەکیٛ ویٛت قاچیٛ کیٛشرە …… وەڵبەندێوە ناسادە
  • پەی : ئەوڕەحمان ملوٙ پەی پاوەی ، پەی پاوەی مەلی ؟
  • وەشی پەی شمە
  • پەی ویٛت بنیشەرە ،  پەی لاو ویٛت کیٛشەش ، پەی دماو دەوامی وەشا …. وەڵبەندیٛ ناسادیٛ
  • پەنە : پەنەت ماچوو
  • چەنی : چەنی بارامی لوانی کەشەنە
  • سەرو تەختەکەیوە وەرمم کەوت پوٙرە
  • پاڵوٙ دیوارەکەینە نیشتەرە
  • لاو هامساکەیماوە باسم کەردی
  • کەنارو ڕوخانەکەی دڵگیرەن
  • دمای هەرمانکەردەی وچانێوە دەی فرە وەشەن
  • کڵاشیٛ جە هەورامان دروسیٛ کریانە
  • هەرچی مەوینی ها نەسەفەردا ……. مەولەوی

 

دمابەنڎ : واتێوەنە  یام مورفیمێوەن دمای نامیٛوە ، یاگە نامیٛوە ، کردەیوە، ژمارەیوە مێو ، پەیوەندی بەینو نامەکیٛ و یاگە نامەکیٛ و کردەکەی و واتەکا تەرو ڕستەکەی ڕوٙشن کەروٙوە دەسەڵاتش وزوٙ سەر ، جاری چامنە هەن وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  هەردووی پیٛوەرە مەیا ، ئاوەختی بە ناسادە ئەژمار کریانە :  دمابەنڎەکیٛ زوانی هەورامینە : ( رە ، نە-ن ، وە ، ۆ  )

  • پیٛخامەکەی بە توٙرە کیانو … بە وەڵبەندا  و  رە  دما بەندا … ناسادەن
  • پیٛخامەکەی مڎەونە توٙ  …  نە  دمابەندەن
  • شوٙشمیٛوە ئامان … هیٛڵانپیٛوە ئامان ،  گوڵپۆ ئامان ، سەرگەتۆ ئامان
  • نە- ن : ئازاد ملوٙنە هەورامان ، ئازاد لوان هەورامان : یاگیٛ  پەی گیٛروٙوە ” ئازادٙ پەی هەورامانی ملوٙ  ، پەی هەورامانی لوا .

تەفرنجە : سەرنجەو ئەژناسەو وەڵبەندی دەیمیٛ ” نامیٛنە ، یاگەنامیٛنە ، ژمارەینە ، کردەینە ”  (نە ) ئامان ، وەلێ  جە ئەژناسەو  دمابەندینە  بیەن بە (وە ) ” نامێوە ، یاگە نامیٛوە ، ژمارەیوە … ”

ئەرکو “نە” بە پاو یاگەکیٛش فاڕیوٙ ڕستەنە ، ملوٙ سەرو نامیٛ و یاوەرنامیٛ و یاوەرکردەی و ژمارەی ،

  • گوٙنا زیرەکەنە : چیٛگەنە لوان سەرو  یاوەرنامیٛ ، بیەن بە کردەی ناتەمام پەی ئیساتیٛ
  • چیٛگەنە وەزەکیٛ بنیە : لوان سەرو یاوەرکردەی ” چیٛگەنە . چاگەنە ، چوٙگەنە “
  • یەریٛنە ، چوارنە ، پەنجنە : لوان سەرو ژمارەی
  • تەنیا پەی ویروستەیوەن : لوان سەرو چەمەی ” وە ، ن “

ئیٛمە یاگی تەرەنە واتەنما ” ەن،ەنە ” کردەی ناتەمامەن  جە “هەن ” و بیەی بەرئامان ، وەلیٛ بڕێ جاریٛچ پیٛسەو دما بەندی ئەژمار کریوٙ

د.ناجح گوڵپی

5/6/2018

 hewraman
  • گەرەک

    گەرەک گەرەک واتێوەنە؛ وات و واچو ڕوانەینە و نویستەینە بەکارش مارمیٛ، پاسە ویٛش بەروزوٙ هەک…
  • پەخشانە

      پەخشانە پەخشان ” النثر[1] ” یام پەخشانە، بەشیٛوەن جە ئەدەبی، یانی بەروس…
  • ئی، ئا، ئوو

      پی، پا، پوو، ئی، ئا، ئوو  یاوەرنامیٛ نیشانیٛنیٛ ئی پەی نزیکی، ئا پەی دووری، ئوو پەی…
Load More In زوان

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

پیکوڵی:  tribulus terrestris

پیکوڵی:  tribulus terrestris پیکوڵی یام پیکوڵە، گیواوێن وەھارێنە سەوز بۆنە، سەرانسەرو دنیا…