مار

70

 

مار
جەبارەو ماری چێش مزانمێ؟‌‌‌‌‌‌

مار گیاندارێ ونسەردا کە جە ڕاو چز و ژەحریش،گیاندارای تەری تەرسنۆ و یا متاوۆ زەربەشا دۆوەنەو جە بەینشا بەرۆ.

درێژی فرەو جە مارا میانو10cmتا7 میترێن(ماری چینەی درێژتەریچ،کەوتەن وەروچەمی).

جەساڵەنە نزیکو100هەزارکەسێ جە سەرتاسەرو جهانی بۆنەو گەستەو و ژەحرو مارا،گیانشان جە دەس مدٚان.

میان ئاوێ(جزیرە)ئینا وەڵاتو برەزیلیەنە کە جەهەرمیترێ چوارگۆشەشەنە،زیادٚتەر جە5مارێ مژیوان.

وەڵاتوئۆسترالیای،10جۆر مارێ ژەحرین و سەمیش هەنێ کە پێسە چێوێ جە جهانەنە کەم وێنەن.(فرەو وەڵاتا پی ئەنازە مارێ ژەحرین وخەتەرناکێشا نیەنێ).

مارێ متاوان دەم و کەلاوەیشان تا150دەرەجە(سوچ) واز بکەران.چەمیا و نەرمی کەڵوێ ماری بیەن هۆ ئانەی کە بتاوان شکار و تیکەی گەورەتەر جە دەمیشا بوەرا و قوتە با.

مار پێڵێ چەمیش(پلک چشم)نیەنێ و پیجۆره نمەتاوۆ چەمێش بینو یا چەمێ تروکنۆ،یانی بە چەمێ وازێ موسو. جە زوانیش پەی بۆکەردەی کەڵک گێرۆ.

جە وەڵاتو”ئیرلەند”ی هیچ جۆر مارێشا نەئێستەنۆ(جەبنەڕەت)یانی مار نمەتاوۆ چی وەڵاتەنە بژیوۆ وجەواقع ئی وەڵاتێ هچ جۆر مارێش نیەن.

بڕێ جە کوماندووێ ئەرتشو جهانی پەی نیشان داو دلاوەری و هاز و نەترسی وێشا،مارێ زینەزینە موەرا. مارێ جە گردٚو وشکیو جهانی بێجگە جەمسەری پانیشتی مژیوان.

مارێ،نزیک بیەو هەرجۆر گیاندار و حەتا ئانزانی،حەتا بە لەرەی وردی،جه بەرزایی یام نزمایی زەمینی تەشخیس مدٚا و فرە چی بارەو هاگادارێنێ.

ئێژاو واتەیا بڕێ جە مارا متاوان تا نزیکو 2ساڵێ بێ واردەو هیچ خۆراک و شیکارێ سەرکەرا و دەوام باورا و بژیوا. گردٚو مارێ جهانی گۆشت وەرێنێ.

سەرەو بڕیاو بڕێ مارا تا چن ساعەتێ هەڵای توانو گازگێرتەو وچزدایشا هەنە و ژەحرشان کارسازەن.

جە نزیکو725جۆر مارێ ژەحرینێ جە جهانەنە،250 جۆرێشا فەقەت و تەنیا بە چزە متاوان ئانزانی کەرا قوربانی و کوشاش.

بڕێ جەمارا زیادٚتەرجە200دڐانێشا هەنێ ئەڵبەتە ئی گردٚ دڐانێ پەی ژاواو و ورد کەردەو خۆراکی و واردەمەنی ناماینێرە بەڵکو پەی وەرگیری جە هۆرگێڵیاو خۆراکی و واردەی[جە مەعدەنە]پەی گڵوە و هەرپاسه دەمیشا بە کەڵک مەی.

سیستمو واردەو و گوارشی و مەعدەو ماری گردٚو ئا خۆراکیە کە واردەنێش هەزم و شی مکەرۆ بێجگە:مو٫پەڕ و توک ٫چنگۆڵێ.

نزیکو70٪ مارێ جهانی هێڵەکەرێنێ و هێڵە مکەرا و 30٪ تەری بەچکەکەرێنێ (زینەزا) و بە زینەیی بەچکەکانشا بە دنیا ماورا.

عومر و ماوەوژیواو خەیلێ جە مارا میانو4تا25ساڵیەن. مارێ پایشا نیەنێ بەڵام فرە کرژێنێ و خەیرایی جوڵەوخزایشا ئینا سەرۆ.

سەرو ئاوێنێ خاس جوڵەخزا مکەران. مارێ پەپکەکەرێ پسەو”پیتۆن”و”بووا”ی گەورەتەرین مارێ جهانیەنێ.ئی جۆر مارێ چز و ژەحرشان نیەن،بەڵام مپیچیا دەورو گیاندارانێ تەری و بە هاڕدەو تلێقنای و به تەنگ کەردەو بازنەو بەدٚەنیشا دەورو ئەندام و شۆنیشەرە وردکەردٚەو دەندە و ئێسخوانی، شیکارەکەیشا متاسناو وخەفەش مکەران و جە ئەنجام مەوراش.
ئی جۆر مارێ(پیتۆن٫بووا) پسەو گردٚو مارای تەری شیکارەکەشا بە یەکجاری هۆڵپناو و موراش. “پیتۆن”و پەپکەکەرو پانیشتووەرهۆرزو ئاسیای گەورەتەری مارو سەرو زەمینێا کە درێژی جەسەش نزیکو 10 میترێن.

ژەحرو “ئەفعیو ئافریقای”و”هێندی”، خەیلێ کوشەندو و مەتەرسیدارەن و جە ساڵەنە فرەو جە ئینسانا بە گەستە وچزەو ئی جۆر مارەیە،گیانو وێشا بەخت مکەران.

بیەو ماری پەی سرووشت و ئێکوسیستمی،فرە پەنەوازە و بەسودا و هەم زیادٚ بیەیشا و هەم جەبەین بەردەو و کەم کەردەیشا،بۆ بە هۆ شێویاو چەرخەو ئێکوسیستمی و دماجار نابودی فرەو جە گیانداران.بەڕاسی مار جە دلێو تەبیعەتیەنە،ڕۆڵ و نەخشێ تایبەتێش هەن وکارشناس و زانشمەنێ گیاندارشناسێ پی باوەڕەنێ کە بیەو ماری جە دلێو سرووشتیەنە، پەنەوازەن و نەبیەیش نمەکریۆ.

 hewraman
Load More In گردین

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما

زیانیٛو پاڵای پاژنە بەرزی پەی خانما فرەو ژەنا دلێ زەماونڎ و مێمانیا و…حەز مکەرا پاڵا…