یانە زانای هەسەرە Mule

هەسەرە Mule

127

هەسەرە Mule

هەسەرە ئاژەڵێ لینینە، گوانڎان دارەنە، گیواو وەرەنە ، ئەنجامو پڕای نیٛرەهەری ئەو ماینیٛ پەیدا بۆنە ، سەبرو ویٛگرتەی هەری و قەوەتو ئەسپیش هوٙرگرتەن، فرە وەرگەو نەوەشیەکا گیٛروٙ، وەلێم نەزوٙکەنە ” هەرچنڎ هەسەرە ئەندامو نێرینەیو ماچەکیٛش هەن “، ماساوڵێ هەسەریٛ فرە قەوەتیٛنیٛ،جەئەسپی گولانەتەرەنە ،کرژەنە لوایڕارەینە ، پەی سواری و بار بەردەی بەکار مێ ، هەرپاسە جۆرێ تەر هەسەرە هەنە  ئەسپ پڕۆ ماهەریٛ وەلێ گولانەتەرە بەر مشوٙ پەنەش ماچمیٛ “دەسە هەسەر ” ،پڕنای ئەسپی ئەو ماهەریٛ فرە ناڕەحەتا چون ئەسپ زەوقش مەلۆ سەرو ماهەریٛ ،چەپەوانەو ئانەی نیٛرەهەر یەکسەر پڕوٙ ماینیٛ زوو زەوقش هورمیٛزوٙ . هەسەرە فرەو وەختی دلیٛ سپاکانە بەکار ئامێنە ، فەوجیٛ تایبەو هەسارا بییٛنە، پەی یاگە سەختەکا بارو ئازوقەشا پەنە فاڕێنەو ،ئیسەیچ بڕێ یاگیٛ هەنێ جادەو ڕا نەیاوان لاشا وەرو سەختی، بەهەسەرە ملاش پۆنەو سواری و بارش پەی بەرا.

هەسەرە ئاژەڵێوە “ئینکارە” ، بەهەورامی ماچمیٛ “سینی” ش کەردیٛنە، سینکەردەیش ئەنجامو ڕەفتارو  وەیەکەیشەنە پەیدا بۆ  وەختی خراپا چەنیش، باری زیادە یام فرە ماننوٙش و وچانیش مەڎوٙپەنە ، ئاڎیچە سینی کەروٙ، جاری چامنە هەن قینییٛنە ویٛش وزوٙرەواری و هورداریوٙ “هورتلوریای” .

دیٛرزەمانۆ هەسەرە ئاژەڵێ فرە پەسەندو خاسە بیێنە لاو بەشەریوە پەی هەرمان کەردەی گردو سەرزەمینینە، کوٙشێنیٛ نیٛرەهەری گەورەی خاس پەیدا کەرا تا چەنی ماینی بداش یوٙی و هەسەرێ خاسەی گەورێشا دەسگنوٙ.

هەسەرە گوٙشیٛش زلیٛنیٛ ، یاڵیٛ و قلیچکەش کوڵیٛنیٛ ، سەرەی گولانەو قاچوقولو سمیٛ گولانیٛ  تاتەیش “هەری” مشا ، وەلێ  لاشەی گەورە و ڕەنگەش و قەوەتیش جە ئەڎێش “ماینیٛ” مشا .

هەسەرە ئاژەڵێ عەمر دریٛژەنە، وەرگەو نەوەشیا فرەتەر گیٛروٙ، بەقەوەتەو ئارام گیرەنە ،وەروئانەی بەعزێ هەرمانیٛ کەروٙ ئەسپیچ نمەتاووٙ کەروٙشا ،وەرگەو سەردای و گەرمای گیٛروٙ ،وەڵیٛ یەریٛ هەزار ساڵاوە تائیسا هەسەرە هەنە ،چنڎ ڕەنگێشا هەنیٛ ” سورەی قاوەییە، زەردکارە ،کاڵە، سیاوە ، بوڵینە .چەرمیٛ ”  275-700 کگم قورسەنە و 120-180 سم بەرزەنە .

هەسەرە سەربارو سواری بار بەردەی، هیتە و گەرەشا پەنە کەردیٛنە، جەنجەڕو ئاویٛش کیٛشتەن و خولانانشەو تا ئاوی ڕوٙخانەنە باروٙ سەر پەی ئاویاری و کشتوکیاری.

خەڵکو هەورامانی هەمیشە هەسەرەشا نیگادارێنە، چون هەورامان یاگێوە سەخت بیەن،پەی بار بەردەی و سواری و هیتەو گەرەی بەکارشا ئاردێنە،هەتا ئاروٙ هەسەرە لاو خەڵکو ویٛماوە بەکار مێ تایبە لاو پیلەوەرەکاو سەرو مەرزی .

چی هەسەرە نەزوٙکەنە:

جە بارو “جینی”وە هەسەرە بەشێش ئەسپا و یەریٛ بەشیٛش هەرا، ئەسپ 64  کروٙموٙسومیٛش هەنیٛ و هەریچ 62 کروموسومیٛ ، وەلێ هەسەرە  با بە 63 کرۆمۆسومیٛ ، تاک کرۆمۆسۆما و بڕەبەشیٛ نمەبا  پەوکای نمەتاووٙ زاوزیٛ کەروٙ و ئتر کوٙئەندامو زاوزیٛش پوچیوٙوە ، وەلێ تائیساتیٛ چنڎ حاڵەتێوە شازیٛ هەنیٛ  هەسەرە زێنە  وەختێوە هەرێوە پڕانش وەنە.

( هەسەرە ،ئیستر، قاتر، بغل”نغل” )

د.ناجح گوڵپی  18/10/2017  هەورامان

  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
 hewraman
Load More In زانای

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…