یانە هەورامانی بشناسدیٛ سوفی حسین نارنجڵەیی

سوفی حسین نارنجڵەیی

569

سوفی حسین نارنجڵەیی

حاجی حسێن حمەڕەحیم سوفی  ئەشناسیا بە سوفی حسین نارنجڵەیی ، خەڵکو دەگاو نارنجڵەین و ساڵەکاو 1940 زاینیوە دەسش کەردەن بە گوٙرانی واتەی ، دەنگێوی وەشی هەورامیانەی ڕەسەنش بیەن ، فرەو گورانیەکاش ئا زەمانە سەرو قەوانیوە هوٙرگیریێنیٛ ، نامی بیەو سوفی حسینی دەنگش دابیٛوە هەورامان و دەوروەرشەنە ، بوٙنەو ئانەیوە  ئەحمەد بەگو جافی خوڵکەش کەروٙ پەی لاو ویٛش  تا زەماوندێوە وەشەو گورانی واتەیش پەی سازە بکەروٙ ، دماو ئانەی  سەوقاتیێوە تڵاینش خەڵات کەروٙ ، دیواخانو ئەحمەد بەگینە چنڎ ئاوازێوە وەشیٛ توٙمار کەروٙ و هەتا ئیسەیچ لاو ئا خانەوادەیوە مەنیٛنیٛ .

سوفی حسێن چەنی حەسەن زیرەکی گورانیێش واتیٛنیٛ ، وەلێ داخەکەیٛم  بەتومارکریای دەسنمەگنا .

چەنی فرەو گورانی واچەکاوە هەورامانی سەردەمو وێش گورانیێش واتیٛنیٛ ” ئەحمەدو نازاریٛ ، ئەلیلەو مام حەیدەرو ، حمەڕوشو گوڵپی ، تا یاووە بە ئوسمان کەیمنەیی ، هەرپاسە فرەو زەماونڎەکاو دەگاکاو هەورامانینە بەشداریش کەردەنو  زەمونڎەکیٛش بەردیٛنە ڵاوە گەرمو گوڕەش کەردیٛنە .

ئوسمان کەیمنەیی فرە سەرسام بیەن بەدەنگو حاجی حسەینی ، فرەو چەمپەنەکەوتەکاشنە باسش کەردەن .

سوفی حسێن هونەرمەندێوی بەتوانا بیەن ، ویٛش چنڎ ئاوازێوەش نیێنیٛرە ، یانی گورانییٛ تایبەو ویٛش بینیٛ پیٛسە :  گورانییٛ  مەلەسەرشین ، هەکە تائیسەیچ یوەنە جە گوارنیە تەسکیندارەکا ،  هەر حەز کەری گوشش دارینە .

سوفی حسێن دماو ساڵەو 1975 وازش جە گورانی واتەی ئاردەن و  ڕوەش کەردێنە زیکرو خوایی و خواپەرسی جەخانەقاو بیاریٛ ، ڕوٙ 3/6/214 ی شارو سلێمانینە  پەی یەکجاری جیاما مازوٙو ملوە بارەگاو خوای ، یادش بەخێرو قیامەتش  ڕوٙشن  .

ئی باسەمە جە فەیسبوکو خانەوادەو سوفی حسینیوە ئاردەن و هورم گیٛڵناوە پەی هەورامی

د.ناجح گوڵپی   24/6/2018

دماو وەڵاوکەردەی ئی باسیە ، ماموٙسا سوبحان ئەمینی هانەگەرمڵەی چنڎ قسێوەش سەرو سوفی حسەینی نویستێ و منیچ بەخاسم زانا  پەی دوٙڵەمەنڎ کەردەی نویستەکەی باروشا بنیەوشارە: 

🔸ژیوانامەو حاجی حسەینی🔸

لالۆ حسەین کە لاو ئێمە (هانەگەرمڵە) بە حسەینوو حەمەڕەحیموو سۆفی نامیەن و لاو خەڵکوو هەورامانوو ئەودیمی (ئێراقی) بە سۆفی حسەینی نارنجڵەیی مەشهوورا، خەڵکوو دەگاو هانەگەرمڵەیا و کوڕوو حەمەڕەحیموو سۆفین.
لالۆ حسەین مابەینوو ساڵەکاو ۱۳۰۰ تا ۱۳۱۰ کۆچی ڕۆجیاری جە دەگاو هانەگەرمڵەینە ئامان دنیا. لالۆ حسەین دمایی چەنی دوێ برایایتەریش بە نامەکاو: “حاجی حەمەکەریمی” و “حاجی مارفی” بۆنەو زەمین و زارەکاشاوە کە کۆلپ و نارنجڵەنە باشا، هانەگەرمڵەی مازا جیا و ملا گوڵپ و نارنجڵە. حاجی حسەین نارنجڵەی کەرۆ ماواو ژیوایش، پەوکای چەودیم بە سۆفی حسەینوو نارنجڵەی مشناسیۆ.
لالۆ حسەین دەنگ وەشێ سەمەرە و عەجایب بیەن و دەنگێ ئەفسووناوی تەسکینداری هەورامیانەی ڕەسەنش بیەن. لالۆ حسەین ساڵەکاو ۱۳۳۰ کۆچی ڕۆجیاری و گێرە زووتەریچ، دەسش کەرد٘ەن گۆرانی واتەی.
بەڵام داخەی گرانەم! ئیسە هیچ گۆرانیە لالۆ حسەینی نیەنە وەروو دەسینە و ئەگەر بۆیچ ئەسێح سەروو قەوانێوە لانیە (تۆمار) کریەنە و مەگنۆ دەس.
دەنگ وەشی لالۆ حسەینی مەحاڵوو هەورامانی و شارەزوورینە دەنگ مد٘ۆوە و فرەو زەماوند٘ەکا بە دەنگە ساز و زونگڵە ئاساکەو ئاد٘ی سازێ با و ملا ڕاوە. هەر بۆنەو ئی دەنگ وەشیشۆ ئەحمەد٘ بەگوو جافی تایبە دەعوەتش کەرۆ پەی دیواخانوو وێش و چاگە ئاهەنگێش پەی ساز کەرۆ. شۆنەو ئاهەنگەکەیرە، خەڵاتێ تڵاینش پەنە پەخشۆ و چند٘ بەزمێش بە قەوانە تۆمار کەرۆ و ئیسە هەڵای لا وەرەسەیشۆ مەنێنێ، بەڵام مەد٘اشا بە کەسی!
ئێژاو باسیا لالۆ حسەین بە ڕێککەوت یاوان بە حەسەن زیرەکی و پێوەرە گۆرانیێشا واتێنێ، بەڵام شۆنەمایشا نیەنە؛ چوون یا تۆمار نەکریەنێ، یا نەمەنێنێ.
حاجی حسەین چەنی فرەو گۆرانی واچەکاو زەمانوو وێش گۆرانیێش واتێنێ. پێسە:
“ئەحمەد٘وو نازارێ بیارەیی”، “ئەلیلەو مەولەی نەوسوود٘ی”، مامۆ هێد٘ەری نۆتشی”، “حەمە ڕووشوو گوڵپی”، “ئۆسمان کەیمنەیی”.
لالۆ حسەین چەنی ئی گۆرانی واچا زەماوند٘ێش گێڵنێنێ.
لالۆ حسەین هەڕەتوو جوانی و دەنگ وەشینە وازش جە گۆرانی واتەی ئارد٘ەن و دماوە تێر و تەسەل باسش سەر کەرمێ.
لالۆ حسەین جە دەنگ وەشینە هامتاش نەبیەن و کاک ئۆسمان هەم بە زاڕۆڵەی، هەم بە جوانی، هەم جە هەڕەتوو دەنگ وەشیشەنە کە گرد٘ کەس عەزرەتەمەند٘ و حەزوازوو دەنگیشا، ئاواتەوازوو دەنگوو لالۆ حسەینی بیەن و سەد٘ها جارێ ئی هەقێقەتشە درکنان و نەتاوانش شارۆشۆ. تاخایت ماچۆ فرەو وەختی کاک ئۆسمان جە گەچینەوە لوێ پەی نارنجڵەی خزمەتوو لالۆ حسەینی و هەر وەخت خەریکوو ئاو دارای بیە، خاکەنازەکێش چەنە ئەسانێ و واچێ تۆ لوە نیشەرە گۆرانیێم پەی واچە، من ئاوەکێ داروو! کاک ئۆسمان فرەو بەزمەکاش لا ئاد٘یوە مسیێنێ.
کاک ئۆسمان نەک بە دڵێ، بەڵکوو بە هەزار دڵێ شەید٘او دەنگوو لالۆ حسەینی بیەن.
نەقڵا و ماچا ڕوێ جە ڕوا لالۆ حسەین و کاک ئۆسمان دەوروو “تەپوو تلەوەری” کە ئینا بەینوو گوڵپی و نارنجڵەینە، گۆرانیێ ماچا و خەڵکێ فرە دەورشانە بۆ. ماچۆ شۆنەو گۆرانیەکاشارە، یۆ بەگزاد٘ەی کەشەوان ماچۆ: “ئاواتی نەمەرد٘ە تاپڕێ دووە لوولم بیە پێسە دەنگوو شمە سەرش نەکەرد٘ێ تا نەچیر دەسمەنە بەر نەشیە!”
شۆنەو ئاد٘یرە کابرێوە هیتیار ماچۆ: “ئاواتی نەمەرد٘ە دوێ گاو هیتێم بیەنێ زۆرەنە پێسە دەنگوو شمە سەرشا نەکەرد٘ێ تا با دڵوو وێم هیتەم پەنە کەرد٘ێنێ!”
لالۆ حسەین بێژگە ئانەی دەنگ وەش بیەن، تاوانیچش بەزمێ بارۆنە. بەزموو “مەلە سەرشینی” کە یۆ جە بەزمە تەسکیندارە نەبێزیایەکان و تا گۆشش پەی گێری تێر وارد٘ەیش نیا، هینوو لالۆ حسەینیا و ئاد٘ی ئارد٘ەنەنە.
لاڵۆ حسەین شۆنەو ئانەیرە وازش ئارد٘ەن جە گۆرانی واتەی، لوان حەج و ڕاش وستێنەرە خانەقاو بیارێ و بە تەمام مانا خەریکوو زکر و عیباد٘ەتی بیەن و پێسە تۆبەکارێ هەقەتینی سەرەش ئەسپاران بە مەحبووبی بێ گەرد٘یش و ساتێ جە یاد٘یش غافڵ نەبیەن.
حاجی حسەین سێنزەو یەوزەرد٘وو ساڵەو هەزار و نەوەد٘ و یەرێ (۱۳؍ ۳؍ ۱۳۹۳) کۆچی ڕۆجیاری جە شاروو سلێمانینە و پەی هەمیشەی، پەرواێزوو چەماش نیان پێوەرە و یانەئاواییش کەرد٘ەن جە دنیە ڕۆشنێ و ئەواگێڵ بیەنۆ پەی لا ئا تاقانە وەشەویسیشە کە وەروو ڕەزاو ئاد٘ی، چەمپۆشیش کەرد٘ جە گرد٘ وەشی و لەزەتێوە.
هەرپاسە کە وەڵتەر ئیشارەما سەر دا، لالۆ حسەین هەڕەتوو جوانی و دەنگ وەشینە واز جە گۆرانی واتەی مارۆ و پەرسێ فرێ و فراوانێ مەژگوو گرد٘ کەسینە وەشێ کەرۆ. منیچ پێسە فرەو خەڵکی پەیجۆر بێنا دەلیلەش بزانوو و سەرە چی ڕازێ بەرباروو؛ چوون ژەنیەبێم و واتەبێشا شێخاو بیارێ مەنعە کەرد٘ەن و واتەنشا قیامەتەنە گۆرانی واچ ئینە سزاشەنە و ئانە سزاشەنە و …!!
ئاخرش ساڵ دوە ساڵێ وەڵێ مەرگیشەنە، جە مەریوانەنە و پەرسەو سەیوانوو لالۆ غەفارینە کە کەرۆ وارەزاو لالۆ حسەینی، ئی فرسەتە ڕێک کەوت. چەنی کاک فاتێحی شەوێ لوایمێ پەرسە پەی یانەو کاک سیروانی، چاگە لالۆ حسەینما زیارەت کەرد٘. پەرسەکە قەرەباڵق بێ و من و کاک فاتێح چەنی جەماعەتێ لوایمێ هۆد٘ێوە. کوڕێ لالۆ حاجی و برازێوەش دلێمانە بێنێ. قسە قسە و باس باس، چەنەما پەرسێ حاجی چەنی وازش جە گۆرانی واتەی ئارد٘ەن؟
واتشا شەوێ چەنەش پەرسمێ و جوابتا مەد٘یمێوە پەنە.
ڕۆی دماینش یاوانێ خزمەتوو برازاکەیش و پێسەش فەرماوا:
“شەوێ وەختوو وتەی پەرساما جە مامۆ حاجیم و پێسەش فەرماوا: گوڵپ زەماوند٘ە بێ، ساحبێ تا وێرەگا، گۆرانیێما واتێ؛ شەوێچ تا وەختوو وەتەی واتێما. لوانێوە پەی یانەی. وەختێ لوانێ دلێ یاگێ و وەرمم کەوت پۆرە شێخ ئۆسمان کە هەڵای بیارێنە بێ، ئاما وەرمم و واتش حسەین ڕۆڵە بۆ پەی لایما! ماچۆ چڵاکیانێرە و فرە گۆشم نەد٘ا بە وەرمەکەی و وتانێوە. هەمدیسان ئاماوە وەرمم و واتش حسەین بەش سەرێ دەی لاما! چڵاکیانێرە و دیسان دڵم نەد٘ا بە وەرمەکەی و واتم گێرە مانیای مانیابوو و وتانێوە. ماچۆ جاروو یەرەی ئاماوە ورمم و تووڕەتەر جە جاری وەڵینی واتش حسیەین پەنەم واتی سەرێ دە لاما! ماچۆ ئیجار وەختێ چڵاکیانێرە هارەقم کەرد٘ەبێ و حاڵیەتم فاڕیابێ!
ماچۆ ساحبێ زوو هورستانێ و هەسەرەم گورجە کەرد٘ۆ و ڕوو بە خانەقاو بیارێ کەوتانێ ڕا. وەختێ لوانێ خزمەتوو شێخی وەرمەنە چەنیم دیەبێ، هەرپاسە بێ! ماچۆ خێرئامای و وەش ئامای و هەواڵپەرسی گەرمش کەرد٘ و بێ ئانەی ئەلف تا بێ باسوو گۆرانی واتەی یا هیچیتەری کەرۆ، هیتێ تەزبێحێش دانێ پەنە و خزمەتشەنە مەرەخەس بیا.
ماچۆ وەختێ زیانێرە و گێڵانێوە ڕوو بە نارنجڵە، ڕانە چەنی خود٘او وێم شەرتەم کەرد٘ە و تۆبەم جە گرد٘ چێوی کەرد٘ و ئێتر بڕا و بڕ نەلانێوە تخوونوو گۆرانی واتەیرە!”
برازاکەش فەرماواش هیچ وەخت ئا تۆبەشە نەماڕا، بەڵام شۆنەو چۆڵ بیەی هانەگەرمڵەیرە، شریتێما گێرتە پەی یانەو مامۆ حەمە عارفی (حەمە عارف خالێدی) کە ئا وەختە بارشا کەرد٘ەبێ پەی پاوەی و بە تەکلیف بەزمێما پەنە وات. بەڵام دماوە خەبەرما زانا شریتەکێ نەمەنێنە و ئێتر پی جۆرە ئیسە هیچ شۆنەمێوە جە دەنگوو مامۆ حاجیم نیا وەروو دەسینە!!

جە ئاخرۆ جە خود٘ای گەورەی داواکارێنمێ ڕۆحوو لالۆ حسەینی بە بەهەشتی شاد٘ بۆ و جە پەناو ڕەحموو وێشەنە پەی هەمیشەی ئاسوود٘ە بۆ.

سوبحان ئەمینی
ڕۆدیار: ۷ ؍ ۸ ؍ ۱۳۹۷ ک. ڕ

 hewraman
Load More In هەورامانی بشناسدیٛ

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟

ئایا کەشتیو حەزرەتو نوحی ئیٛرانەنە نیشتەنۆ؟ بەپاو هەواڵو تیمو تاوتوکارێ”ئەنستیتو پەی…