یانە ئەدەب و هونەر بانگوو ژەنێ دلیٛ شەوەو نەریتینە

بانگوو ژەنێ دلیٛ شەوەو نەریتینە

69

بانگوو ژەنێ دلێ شەوەو نەریتینە
لاکەردەیۆیێ جە شیعرێ ـ مەهوەش درووستکاریٛ.

شیعرەکێ:

ئاسمانوو منەنە
کاردی کولێ وارا
و
لەقوپۆ باخیم
زامێ مازۆرە
کۆڵانەکێما
قاچش نیان سەروو قاچی و
ماتڵەنە پەی چرکه ساتیە بە چۆڵی بلووشەنە!
خیابانەکێچ
مۆدێلوو ماشینام پەنە تەعاروف کەرا !
وێرانە بی،
وەختیە مزانی مانتۆکەت
هەرچن سانتێ کۆڵتەر بۆ،
ئاننه میترێ فرەتەر لاوناتوه
ئاخ!!
ڕاوەش نیانمێ
حەق وەری
دمای بڕیاش

وەڵینە: هایدگەر ماچۆ:چێوەکێ دلێ کەلیمەکانه هەنێ چێگەوە تاوی واچی وەردەنگ دلێ شیعرێنە پەی چێوی گێڵۆ هەر شیعرێچ چێوو وێشش هەن چێوو شیعرێ جەچێوو شیعرێ تەری جیاوازا هەر شاعیرێچ چێوو وێش جیاوازا. واتەی شاعیرێ جە شیعرێوە پەی شیعرێ تەرێچ جیاوازا چوون کەلیمەکێ ـ زوانەکە ـ جیاوازێنێ چێگەوە تاومێ واچمێ کەلیمەکێ دلێ شێعرێنە وەختێ وێشا بەروزا پەیامەکەو دلێشا چۆشاوە مێ جبەر پا مەرجە شاعێر زوانزانانە و شاعێرانە وزۆشا دلێ ڕسته شیعرییە چنیایەکاوە چێوە پەیوەندیی بەینوو ڕستێ و ڕستێوە تەری کەلیمێ و کەلیمێوە تەری فۆڕموو شیعرەکێ بەروزۆ و جە ڕووەو دلێنەو شیعرەکێچۆ قورسایی پەیامەکەی هەس کەرۆوە.

دلێنە: کەلیمێ دلێ ئی دەقە شیعریێ قورسایی وێشا هەنشا و هۆشیارانە نریێنێرە و چنینێ.دسکاریکەردەی هەر کەلیمێوە وفاڕای یاگەکێش هەرمانەو کەلیمەکێ فاڕۆ و دماتەرنە کار کەرۆ سەروو کۆو پەیاموو شیعرەکێ.
چێوەشاعیرهەندەسییانە مامەڵە کەرۆ و ئینا خەموو بونیادوو پێکئاماو شیعرەکێنەوئاستووتەکنشینیی شیعرەکێ بە هەندورگێرۆ..

“ئاسمانوو مننە کاردیی کولێ وارا” ڕستێوە تەمام شیعریین، ئاسمانوو من = ژیوای من … چێگەوە شاعیر دەستەواژەو ئاسمانوو من جیای ژیوای بەکار مارۆ.عاسمان ژیواین چێوە ئاسمان ئاسمانی کەوە نیا و ئاسمانێن جیای وارانوو ڕەحمەتی کاردیی کولێش چۆوە وارا.
(کاردیی کولێ) ئی دەستەواژە هونەروو ڕەوان واچی ــ بلاغە ـ ینە سەر بە نۆعوو ــ کنایە عن الموصوف ــ درکە لە وەسفکراو ــ ین. ئیتر چێوە کاردی کاردی نیەنە و واتا هۆشەکییەکێش گردوو توندوتیژییە جەستەیی و دەروونییەکانێ کە دژوو ژەنێ کۆمەڵگەنە کریا.

درک پەنە کریا ــــــــــــــــــــــــ کاردیی کولێ
درک پەی کریا ــــــــــــــــــــــــ توندوتیژی

شاعیرە ژیرانە وەسفوو کاردێش بە کولی کەردەن. ئاخر کاردی کولەئێشوو سەرەبڕییەیش زیاتەرا و دێر بڕیۆوە شاعیر،ژیرانە چێگەیچۆ کەوتەن دلێ گەمەی زوانیوە.

دێڕێ تەرەنە شاعێرانە ماچۆ:لەقووپۆو باخیم زامێ مازۆرە کۆڵانەکێما… لەقووپۆ و باخی کریۆ ئاماژە بۆ پەی گردوو جەستەو شاعیری بە مەعنا زیندەشناسی(احیا) یانەکێش “پەلەپەیکەر” و”تەوەرە پەیکەر” کە نزیکا لقووپۆو جەستەوئێنسانیوە وەختێ لەقوو باخێوە کە عەزیەتش بۆ و بریندار بۆ،شۆت یان گژاوی یان وێژەنش چۆوە چکۆرە پێسه درەختووشێڵانێ،گژاویش هەنجیر،شۆتش،وەنی وێژەنش چۆوە چکۆرە.
شاعیریچ کە دەنگوو ژەنێن شیعرەکێنە وەختێ کۆمەڵگە بریندارش کەرۆ، زامێش چۆوە چکارە پی نۆعە.

شاعیر ـــــــــــــــــــــ باخ
جەستە ـــــــــــــــــــــــ لقووپۆ
زامێ و ونی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ گژاوی، وێژەن،شۆت.
مازۆرەکۆڵانە ــــــــــــــــــــــــــ چکنۆرەدلێ ژیوایم.

“کۆڵانەکێما قاچش نیانۆ سەروو قاچی” ئی ڕستەیچە شیعرییانە چنیان و هونەروو خواستنی ــ استعارە ــ یش چەنە بەکار ئامان.یۆ جە هەرمانەکاو خواستنی کە ــ بەکەسکردنـا،کۆڵانە سیفەتووئێنسانیش دریێنەپەنە کەبتاوۆ قاچ بنیۆوە سەروو قاچی. (کۆڵانە=مرۆڤایەتی).
(خیابانەکێ مۆدێلوو ماشینام پەنە تەعارووف کەرا)
کەلیمێ ــ خیابان ــ ی دیسان دلێ هونەروو ــ استعارە ـ ینە، هەرمانەو ـــ بەکەسکردن ـ یش دریێنە پەنە،کریێنە بە کەسێ کە تاوۆ ماشین بە شاعیری تەعاروف کەرۆ، هەرپاسەتەعاروفکەردەی ماشینیچ وێش ئاماژێوەن پەی دنیاو مودێرنەی و کۆنترۆڵکەردەی تەکنۆلۆژیای و نەمەنەی عەتفی،وەختێ ئاسن تەحەکوم کەرۆ و ئامێر یاگێ ڕۆحی گێرۆوە و ئێنسان بەشەئامێرییەکەش گنۆ وەڵێ ئێنسانیەتیش.

“مانتۆکەت تاچن سانتێ کوڵتەر بۆ زیاتەر لاوناتۆ” لاونایۆ دیسانۆ درکە لە سیفەت ــ کنایە عن الوصف ــ ا،نیگایوەن پەی ئا سەرنجا و ئاتالێقا کەخیاباننە وەنەو ژەنێ دریا.

درک پەنەکریا ــــــــــ لاونایۆ
درک پەی کریا ـــــــــــ تالێقەو ناتۆرەی کۆمەڵایەتیی کۆمەڵگەی.

بەگردی ئی تایپە جە هونەری ڕەوان واچی و گەمەی زوانەوانی دەقە شیعرییەکێش بونیاد نیێنە.
شاعیر پەشتەو ئی کەلیماوە کەوتەن دلێ واتەیۆ ـــ گوتن ــ یوە(شاعیر،ژەنی) پێسە تاکی دەنگوو ناخوو وێشاجبەروو شیعرێوە بەڵام دلێ شیعرێنە دەنگەکە کۆن ـ جمع ـ ا،دەنگ مڐۆوە چوون خەمەکەو شاعیری دەسەجەمی بەرگنۆ خەمەکە هینووکۆوژەنان شاعیر ئینساندۆسانە شانەش دان چێرو

و خەمەکەی خەمێ هیومانیستییانەش دلێ شیعرەکێنەبەیان کەردەن.شیعرەکێ چێگەوە ئاژەی ڕیالیستگەرایانەی واقیع وینانەش چەنە بەروزیان کە ئیسیچەنە خەموو ژەنێ خەموو چەوسنایۆ و بەگولانەتەماشەکەردەین و وینای ژەنێن تەنیا دلێ جەستەینە و بەس.ئی شیعرێ وەختێنەئامێنە دلێوە کە ئیسیچەنە ژەنی سەروو کەمتەرین مافوو وێشا فرەو سووچەکاو کۆمەڵگەینە ڕووبەڕوو و چەقووێ باوەو چەقووە ملشانە تیژەکرییۆوە.
چێگەوە ئی تێکستێ دەنگوو ژەنێن دەلاقێوەن کەژەنی چۆشۆ خەمەکا و برینەکاو وێشا وینا.
شاعیر دلێ شیعرەکێنە پێسە چاکسازێ کۆمەڵایەتی بەرگنۆ و ژەنا جەپیسییەکاو نەریتی و کۆمەڵگەی هاگاڐار کەرۆوە. چێوە پەنەشا ماچۆ ئاسمانوو ژیوایشا جیای وارانوو ڕەحمەتی کاردیی کولێ وارنۆ.چێوە پەنەشا ماچۆ ئاسمان پەڕا تەرسی.شاعیر بەگومانۆ مڐیۆ پەی چێوەکا وزۆشاچێروو پرسیارێ و نەشتەرەو ڕەخنەیۆ کە ماچۆ ئاسمان مەترسین پەیتا یانێ ژیوایچتا یاگێ پرسیارێن و دنیاو نەریتوو ئێمە ئا وەشیێەیچە نیا ئا بەهەشتەیچە نییا کە پیا دلێگەڵاو وێشۆ وێناش کەرۆ.شاعیرە، ژەنا هاگادار کەرۆوە کە هوشیارێ با و نەخەڵەتییا.شیعرە چێگەنە بانگوو مزگی و زەنگوو کڵێسەینە کە ژەناجە وەرموو غەفڵتوو دنیاو پیاسالاری چڵاکنۆرە و پەنەشا ماچۆ مەوسدێ کاردی کولێ وارا پەنەشا ماچۆ چێگە کۆڵانەکێچ چەمێ سێکسیشا هەرگیز مەقووجیا،دەمشا پەی مانتوێ کوڵی ئاوی کەرۆ.چێگەوە ژەنا هاگاڐار کەرۆوەچا تەسەوورەیەکە ژەنی پێسە کائینێوە ــ جەستە سەنتەر ـ ی وینا و هیچی تەر.چێوە پەنجێ پرسیارێ و چڵاکنایرە بەرزکەرۆووە ڕووە و ئا پەیوەندییە و بەینوو نێر و مێڵەینە کە بێجگە کۆندۆمی هیچی تەر نیا کۆشا کەرۆوە.

دمایینە: بونیادوو شیعرەکێ جە ڕووەو زوانەوانی و بەلاغەیۆ بە کەلیمێ ساڐێ و واتای قووڵە بونیادە نریێنە.
ئینە سەربارووچن گەمێ زوانەوانی و چن لادایێ زوانی کە بەهاێیوە ئیستاتیکییەشا بە شیعرەکێ بەخشێنە پێسە:ئاسمانۆ کاردی کولێ وارا،کۆڵانە قاچش نیانۆ سەرووقاچی.خیابان ماشینێ تەعاروف کەرۆ لەقوپۆ و باخی زامێ مازۆرە……….. و…..
جەڕووەو دلێنەیچۆ، باڵاتەرین هەستی هیومانیستییش چەنەن.
شاعیربەگردی دەرەدەکا پێسە چاکسازێ کۆمەڵایەتی دەسنیشان کەرۆ و پەنجێشا وزۆسەر.بەس وەشڵێی دەرمانوو دردەکایچش دیێوەو واتێچش چەنی ژەنی تاوۆ چی ئاژەینە ڕزگارش بۆ ئا چەترێ کامێنەتاوۆ پارێزنۆش جە کاردە کولا؟ هەرچننە نەبیەی چارەسەرەکەی هیچ جە شیعرییەتوو شیعرەکێ کەم مەکەرۆوە.

سوهەیب فاروق

  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
  • وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

    وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…
  • واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی-فارسی

    “واچەنامەی هەورامی- ئێنگلیسی- فارسی” نویستەو موحەمەدشەریف یوسفی ڕوانەو بازارو …
  • حەیاتیٛ

    حەیاتیٛ تەقەلاوو ساڵێوێم جە غەریبیەنە پەی یۆسەی زایفێوێ دماش ئاما . ئەوەڵەو مشیۆم واچوو کە…
 hewraman
  • وەرموو نەزانی

    وەرموو نەزانی   قەپ قەپش کەردە بێ، جواوو کڵاشپای نەدٚێوە. منیچ کولینەم گەرمە بێ. ئارۆ…
  • فەتە ملای ملۆ کۆڵبەری

    فەتە ملای ملۆ کۆڵبەری ئەوەڕۆ واتم بە تاتەیش:«ئانە چی شمەیچ چەنی فەتەی پێسە ئی گردٚوو خەڵکی…
  • مه‌حاكمه‌و به‌قوو قه‌فه‌سی

    مه‌حاكمه‌و به‌قوو قه‌فه‌سی حه‌ر پاسه‌ گردێما مزانمێ به‌قوو قه‌فه‌سی جه‌ لاو فره‌و كه‌ساوه …
Load More In ئەدەب و هونەر

داواچیٛو بنویسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابەتو دماتەری

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ  

وەڵبەنڎ و دمابەنڎ Preposition  & postposition وەڵبەنڎ :  حرف جر : واتێوەنە  _ مورفیمێو…